Analyse

Met schending van het Zuid-Koreaans luchtruim eisen Rusland en China hun positie op

Provocatie Een Russisch vliegtuig vloog dinsdag het Zuid-Koreaanse luchtruim binnen, een provocatie die Moskou zonder Chinese steun niet had aangedurfd.

Rusland en China sturen steeds meer aan op militaire samenwerking.
Rusland en China sturen steeds meer aan op militaire samenwerking. Foto Ahn Young-joon/AP

Rusland en China zijn inmiddels eensgezind, sterk en zelfverzekerd genoeg om gezamenlijk een dominante positie in het luchtruim boven Oost-Azië op te eisen. Dat hebben ze dinsdag laten zien tijdens een totaal onverwachte gemeenschappelijke militaire actie die vooral ook in de VS tot verontrusting moet leiden.

Zuid-Korea en Japan zeggen dat een Russisch militair toestel dinsdag het luchtruim in de buurt van de Dokdo-eilanden, of Takeshima in het Japans, doorkruiste. De kleine eilandjes liggen tussen de twee Aziatische landen in en worden door zowel Tokio als Seoul geclaimd.

Zuid-Korea was woedend over wat het ziet als de schending van zijn luchtruim en vuurde ruim driehonderd waarschuwingsschoten af. Ook Japan heeft geprobeerd de Russen uit het luchtruim te verdrijven. En zo vlogen er dinsdag dus gevechtsvliegtuigen uit vier landen in een chaotische, onduidelijke situatie vlak bij elkaar. Dat had gemakkelijk tot een escalatie kunnen leiden. Het was een risico dat Rusland met steun van China durfde te nemen.

Volgens het Russische ministerie van Defensie was er helemaal geen sprake van een provocatie. Moskou stelde na afloop dat het de eerste keer ooit was dat China en Rusland een gezamenlijke luchtpatrouille hadden uitgevoerd met langeafstandsvliegtuigen boven de Japanse en Oost-Chinese Zee. Een mooie mijlpaal dus, en hoe kon iemand denken dat de actie tegen derde landen was gericht? China hield zich meer op de achtergrond. De Chinese vliegtuigen vlogen zelf ook niet boven de eilanden, en Beijing wees na afloop op de goede banden tussen China en Zuid-Korea.

Amerikaanse hegemoon

Dat China en Rusland steeds meer aansturen op militaire samenwerking, is voor een deel te verklaren uit een gemeenschappelijke visie op de wereld. Beide landen zijn autocratisch, beide landen hebben bovendien een broertje dood aan wat zij zien als de arrogante Amerikaanse hegemoon die de dienst wil uitmaken in de wereld.

Een incident als dit brengt de dag weer een stap dichterbij dat de VS een fundamenteel besluit moeten nemen: zijn zij daadwerkelijk bereid om hun bondgenoten Japan en Zuid-Korea, maar zeker ook Taiwan, militair bij te staan als ze worden aangevallen? Als de actie op dinsdag een indicatie is, dan is het niet langer denkbeeldig dat dat gebeurt door Rusland en China tegelijk.

Japan en Zuid-Korea zijn er niet meer zo gerust op. „De toewijding van de Verenigde Staten aan de verdediging van zijn bondgenoten is absoluut”, zo stelde een woordvoerder van het Pentagon op dinsdag, maar voorlopig zullen de VS de zaak alleen aankaarten via hun diplomatieke kanalen.

Voor China speelt er meer. Beijing wil meer ruimte in het oosten, en daarbij zitten de VS in de weg. China claimde al vrijwel de gehele Zuid-Chinese Zee en legde er militaire faciliteiten aan op een aantal eilandjes. Die acties zijn niet alleen volgens de VS maar ook volgens het internationaal recht ongeoorloofd. Toch maakt dat in de praktijk niets uit: China is ermee weggekomen.

Aantrekkelijke samenwerking

China schat in dat het steeds meer invloed in het Aziatische deel van de Stille Oceaan kan afdwingen als ook het Chinese leger, en dan vooral de marine en de luchtmacht, sterk genoeg zijn om onderdanigheid af te dwingen van de buurlanden. China wil graag dat de landen in Oost- en Zuidoost-Azië tot China’s achtertuin gaan behoren, en daarvoor moeten de VS steeds meer uit Azië weggedrukt worden.

Samenwerking met Rusland kan goed helpen om dat doel te bereiken. Niet alleen omdat Rusland militaire technologie in de aanbieding heeft die voor China aantrekkelijk is. China vermoedt dat Rusland noch de kracht noch de ambitie heeft om zelf een dominante macht te worden in Oost-Azië, al was het alleen al omdat Rusland veel sterker op Europa is gericht.

China heeft goede gronden om dat te veronderstellen: bij alle Chinese plannen voor een nieuwe Zijderoute, een route die voor een belangrijk deel door landen loopt die traditioneel onder de Russische invloedssfeer vallen, is China niet op Russisch verzet gestuit. Wat is er dan mooier dan dat Rusland in Oost-Azië de kastanjes voor China uit het vuur haalt?