Een kleine stap voor wie precies?

Ewoud Sanders

Woordhoek

Wellicht heeft u inmiddels genoeg van het jubileum van de eerste maanlanding, maar er is iets onderbelicht gebleven, namelijk: wat zei Neil Armstrong nou precies voor hij zijn eerste stap op de maan zette?

Hendrik Spiering citeerde Armstrong afgelopen zaterdag als volgt: „That’s one small step for man; one giant leap for mankind.” Volgens een paginagrote advertentie van horlogemaker Omega, een paar bladzijden verder, zei Armstrong: „That’s one small step for a man; one giant leap for mankind.”

De vraag is dus: zei Armstrong one small step for man zonder lidwoord of one small step for a man mét lidwoord. Het verschil is groot: de mens versus een mens.

Op de geluidsopname ontbreekt het lidwoord. Dat werd in 2006 na grondig onderzoek nogmaals vastgesteld. In plaats van een heldere tegenstelling produceerde de eerste man op de maan daardoor een tautologie: hij benadrukte een woord met een ander woord dat zo goed als hetzelfde betekent: „Het is een kleine stap voor de mens, maar een enorme sprong voor de mensheid.”

Anders dan vaak wordt beweerd, was Armstrongs uitspraak niet spontaan. Toen hem voor de lancering in een televisie-interview werd gevraagd wat zijn eerste woorden op de maan zouden zijn, was zijn antwoord dat hij „het thema nog niet de aandacht had gegeven die het verdient”. Tijdens de maanreis nam hij daar wel de tijd voor.

Het meest waarschijnlijk is dat Armstrong zich versprak. Zelf gaf hij twee andere, tegenstrijdige verklaringen voor het ontbreken van het lidwoord. Hij had het „een beetje ingeslikt” en het was weggevallen vanwege „statische ruis”.

In veel kranten werd Armstrongs uitspraak indertijd gecorrigeerd. Het Algemeen Handelsblad citeerde Armstrongs woorden op 21 juli 1969 overigens wel correct. „Armstrong stapte om precies 03.56 uur en 20 sec. op de maanbodem. Zijn stem beefde enigszins toen hij zei: One small step for man... a giant leap for mankind. (Een kleine stap voor de mens... Een enorme sprong voor de mensheid).’’ Inmiddels kiezen veel bronnen voor deze vorm: „That’s one small step for [a] man” etc. Lees: we citeren correct, maar naar de bedoeling van de spreker hebben wij het ontbrekende lidwoord tussen vierkante haken toegevoegd.

Armstrongs woorden vielen goed. Zo oordeelde de Vrije Stem, onafhankelijk weekblad voor Suriname eind juli 1969: „Het siert deze man dat hij bij zijn eerste woorden op de maan zichzelf slechts in dienst van de mensheid zag.”

In de Volkskrant was Nico Scheepmaker kritischer. Onder het pseudoniem Hopper schreef hij op 28 juli 1969: „Voor de mens een kleine stap, voor de mensheid een heel grote stap, zei Neil Armstrong ongeveer, toen hij van de laatste tree op de maan stapte. Het was zijn enige historische uitspraak. Het wordt tijd dat ruimtevaarders ook hun tekstschrijvers krijgen, net als presidenten. Er had zoveel citabels [citeerbaars] gezegd kunnen worden! Indrukwekkende dingen, treffende dingen (zoals van die kleine en grote stap), geestige dingen en ontroerende dingen.”

Volgens Scheepmaker had Armstrong zich eerst tot zijn vrouw en kinderen moeten richten. „Tegen zijn vrouw had hij moeten zeggen dat hun ‘honeymoon’ mooier was geweest.”

Scheepmaker vond overigens dat er ook een visuele grap ingelast had moeten worden. Kort na de landing had Armstrong „zogenaamd geestdriftig handen moeten schudden” met „voor ons onzichtbare maanbewoners”.

schrijft elke week over taal. Twitter: @ewoudsanders