Schijnzelfstandigen mogen prijsafspraken maken

Kartelwaakhond De ACM gaat prijsafspraken onder zzp’ers toestaan. Het is een volgende stap om de kwetsbare zelfstandige beter te beschermen.

Zelfstandigen die binnen een bedrijf "zij-aan-zij” samenwerken met werknemers in loondienst mogen collectief afspraken maken met een werkgever over hun loon.
Zelfstandigen die binnen een bedrijf "zij-aan-zij” samenwerken met werknemers in loondienst mogen collectief afspraken maken met een werkgever over hun loon. Roos Koole

Kartelafspraken: jarenlang was het een besmet woord. Verboden ook, zo leerde de Nederlandse Mededingingswet. Ze zouden concurrentie beperken en tot hogere prijzen voor consumenten leiden. Toch biedt de Autoriteit Consument en Markt (ACM), die toezicht houdt op prijsafspraken, binnenkort ruimte voor het maken van afspraken tussen zzp’ers, zo werd dinsdag bekend.

1 Wat heeft de ACM besloten?

Ondanks het prijsafsprakenverbod waren er afgelopen jaren wel uitzonderingen mogelijk. Die zijn nu vastgelegd om onduidelijkheid weg te nemen. Zo mogen zelfstandigen die binnen een bedrijf „zij-aan-zij” samenwerken met werknemers in loondienst collectief afspraken maken met een werkgever over hun loon. Zij kunnen bijvoorbeeld gezamenlijk besluiten dat ze evenveel willen verdienen als iemand in vaste dienst. Daarnaast geldt het kartelverbod niet voor prijsafspraken die de markt niet verstoren. Voorwaarde is dat het gaat om afspraken tussen maximaal acht zzp’ers met een gezamenlijke omzet van 1,1 miljoen euro of zelfstandigen met een gezamenlijk marktaandeel van niet meer dan 10 procent. Ook staat het deze zelfstandigen vrij om deze afspraken vast te leggen in een cao. „In potentie kun je dan meerdere cao’s per bedrijf krijgen”, erkent de ACM.

2 Waarom heeft de ACM hiertoe besloten?

Er is veel onrust over zzp’ers aan de onderkant van de markt. Zij halen uit hun werkzaamheden niet of nauwelijks het bestaansminimum. Dat komt onder meer omdat ze concurreren met andere zelfstandigen binnen een bedrijf waar de opdrachtgever de prijs oplegt. Het maken van collectieve afspraken zou die situatie moeten verbeteren omdat iedereen hetzelfde minimum aanhoudt. Ook het kabinet neemt daartoe maatregelen. Zo komt er vanaf 2021 een minimumtarief van zestien euro per uur voor zzp’ers. De ACM staat daarom toe dat zelfstandigen dat tarief al voor 2021 gezamenlijk gaan hanteren. De toezichthouder zal daarvoor geen boetes opleggen. Bovendien mag ervan worden afgeweken als de zzp’er door werkgerelateerde uitgaven onder dat minimum zakt. „Een fotograaf heeft een toestel nodig. Die kosten mag hij erbij optellen om boven de zestien euro uit te komen”, aldus de ACM.

3 Voor wie geldt de uitzondering precies?

Er zijn in Nederland volgens statistiekbureau CBS 1,1 miljoen zzp’ers. De ACM onderscheidt zelfstandigen die een onderneming vormen en schijnzelfstandigen. Dat zijn zzp’ers die enkel arbeid als dienst leveren en daarin niet verschillen van werknemers in vaste dienst. Neem bijvoorbeeld maaltijdbezorgers of freelance tekstschrijvers die op een redactie zitten. Zij werken volgens een rooster en moeten aanwijzingen van de werkgever opvolgen. Binnen deze verbanden is nauwelijks onderhandelingsruimte over de prijs mogelijk en daarom is beperkte kartelvorming toegestaan. Een vertaler die voor een uitgever werkt en de eigen tijd indeelt, valt er dan weer niet onder. Hoeveel schijnzelfstandigen er zijn in Nederland, is niet bekend. Uit een steekproef van de Belastingdienst onder 104 bedrijven bleek vorig jaar dat er bij meer dan de helft aanwijzingen waren dat ze met schijnzelfstandigen werkten.