Li Peng: de man die het Plein van de Hemelse Vrede liet schoonvegen

De maandagnacht overleden Chinese oud-premier Li Peng (1928-2019) stond bekend als een hardvochtige, saaie, stijve en conservatieve apparatsjik die verandering maar riskant vond.

Premier Li Peng in 1993
Premier Li Peng in 1993 Foto Reuters

‘Li Peng, treed af’, scandeerden de studenten voor de Grote Hal van het Volk op het Plein van de Hemelse Vrede in Beijing in 1989. Maar de toenmalige Chinese premier trad niet af, integendeel. Hij riep de noodtoestand uit en had een doorslaggevende stem in de beslissing om het leger in de nacht van 3 op 4 juni op de studenten af te sturen. Dat leidde tot de dood van honderden en mogelijk meer dan duizend studenten.

De naam van Li Peng zal hiermee voor altijd verbonden blijven aan het bloedig neerslaan van de Chinese studentenopstanden in juni 1989. Li overleed maandagnacht in Beijing op 90-jarige leeftijd. In de officiële Chinese media wordt hij een „loyale communistische strijder” genoemd, en „een uitmuntende leider van de Communistische Partij en van de staat”. Maar hij zal vooral herinnerd worden aan zijn bijnaam ‘Slager van Beijing’.

Li werd premier van China in 1988, één jaar voor de opstanden. Zijn bereidheid de demonstraties met geweld de kop in te laten drukken maakte hem op een vreemde manier politiek onkwetsbaar, hoe ongeliefd hij onder de bevolking ook was. Li was premier tot 1998 en vervulde nog vijf jaar de rol van voorzitter van het Nationale Volkscongres, het parlement. Daarna ging hij met pensioen.

Ter verantwoording roepen

De vooraanstaande ex-studentenleider Wang Dan heeft de dood van Li wel aangegrepen nogmaals een oproep te doen: „Een nieuw oordeel over 4 juni zou Li ter verantwoording moeten roepen, ook na zijn dood.”

De in de Sovjet-Unie opgeleide ingenieur, zoon van een geëxecuteerde communist die werd aangenomen door ex-premier Zhou Enlai, stond ook al vóór 1989 bekend als een hardvochtige, saaie, stijve en conservatieve apparatsjik die verandering en modernisering maar riskant vond, en die vooral geen veranderingen wilde in het Chinese politieke systeem. Hij wilde ook de risico’s van de snelle modernisering die de toenmalige Chinese leider Deng Xiaoping vanaf 1992 inzette zo veel mogelijk minimaliseren.

Toen het land onder zijn leiding eens te maken kreeg met zware regenval en overstromingen, deed de grap de ronde dat het snel stromende water door niets of niemand gestuit kon worden, behalve door Li Peng. Alles wat stroomde en bewoog hield daar namelijk spontaan mee op, zodra Li Peng in de buurt kwam.

Li was ook de drijvende kracht achter de Drieklovendam, een groot waterbouwkundig project in de rivier de Yangzi dat grootschalige opwekking van elektriciteit mogelijk maakte. De dam heeft de rivier makkelijker bevaarbaar gemaakt en de kans op overstromingen verkleind.