Opinie

Kunst als katalysator voor dialoog – of niet

Danielle Pinedo

Sommige IJmuidenaren noemen het ‘de anaalgraver’, een woordspeling op de noeste arbeider zonder wie het Noordzeekanaal er niet was geweest. In het twaalf meter hoge beeld van de Rotterdamse kunstenaar Joep van Lieshout zien ze een man die copuleert met een hond.

Sinds Domestikator vorige maand op de parkeerplaats naast een hotel aan zee werd geplaatst, regent het klachten. De ChristenUnie en Forza! stelden vragen aan het college, er werd een petitie ingediend. „Want IJmuidenaren mogen dan te nuchter zijn om met fakkels naar het gemeentehuis te komen”, zegt Forza!-voorman Sander Scholts, „het is ze wel menens”. Hij wil de strijd na het zomerreces voortzetten.

Lees ook over shockart: De Domestikator is een copulerend paard van Troje

Net als ik op de plek des onheils arriveer, belt Van Lieshout. Hij vraagt wat ik van het beeld vind. Ik zeg dat ik begrijp dat sommigen er een seksuele pose in zien. Maar of het erg is dat zo’n creatie tegenover een hotel staat? Tja.

Het Louvre weerde de installatie in 2017 van een buitententoonstelling – er was volgens Van Lieshout gedoe met ‘boze katholieken’ en een sponsor – maar IJmuiden wordt, zou je zeggen, niet voor niets als ‘rauw aan zee’ gepromoot door de plaatselijke VVV.

Van Lieshout zegt dat zijn beeld-met-een-knipoog niet provocatief bedoeld is. Voor hem gaat Domestikator over ethiek en hypocrisie. Over de mens die de wereld wil overheersen – vandaar de titel. „We zijn sentimenteel over onze huisdieren, maar houden wel de bio-industrie in stand. Hoe leef je in zo’n wereld?”

Zijn verhaal klinkt best aannemelijk. En zijn beeld intrigeert meer en meer. De houten jaloezieën in het oog van, nou ja, de hond, zijn mooi bedacht. Zou de ophef met smaak te maken hebben of is er meer aan de hand?

In the end gaat deze kwestie om uitsluiting en landjepik, denkt Rosemarie Buikema, hoogleraar Kunst, Cultuur en Diversiteit aan de Universiteit Utrecht. Omwonenden voelen zich gemarginaliseerd. Ze worden door het beeld – letterlijk – aan de kant – geschoven. De kwestie doet haar denken aan #RhodesMustFall, de internationale protestbeweging die koloniale beelden verwijderd wil zien uit de publieke ruimte. „Ook daar willen mensen niet functioneren in een context waarin hun stem niet is meegewogen.”

Buikema’s analyse verrast Van Lieshout niet. „Ook in Nederland hebben we protestacties gehad”, zegt hij. „Denk aan de beelden van Jan Pieterszoon Coen. Maar als je die beelden verwijdert, wis je de geschiedenis niet uit. Daarom zeg ik: laat ze staan. Doe er een plaquette bij. Dan wordt zo’n beeld een katalysator voor dialoog.”

Op een van de hotelbalkons met uitzicht op Domestikator laaft een gast zich aan de zon. Zij lijkt al gewend aan de onalledaagse creatie. Nu de IJmuidenaren nog.

Danielle Pinedo schrijft tijdens de zomer enkele columns op deze plek.