Vader en zoon in ‘Weldi’.

‘IS biedt kennelijk troost en houvast’

Interview De Tunesische regisseur Mohamed Ben Attia maakte met ‘Weldi’ een sombere film over de aantrekkingskracht van radicalisme. „Ik zie een enorme spirituele crisis.”

Na de Jasmijnrevolutie van eind 2010 nam de radicalisering in Tunesië hand over hand toe. Regisseur Mohamed Ben Attia (1976) zag met lede ogen aan hoe in plaats van democratisch gekozen politici moslimextremisten, vaak afkomstig uit Europese landen, de macht in zijn land overnamen.

Drie jaar geleden was hij in Nederland om tijdens het Amsterdam World Cinema Festival zijn debuutfilm Hedi te presenteren: een film die in het teken stond van de hoop van de jonge generatie die de moed vond om z’n eigen weg te gaan. Maar toen hij vorig jaar het festival weer bezocht met zijn tweede film Weldi, moest hij bekennen dat in zijn films hoop in wanhoop is omgeslagen. Weldi gaat over een vader die zijn geradicaliseerde zoon gaat zoeken in Syrië.

U zei ooit: „De roes van de revolutie is als verliefd zijn.” Heeft u nu een gebroken hart?

„Dat ligt ingewikkelder. Ik zie een enorme spirituele crisis, die verder gaat dan alleen tieners of adolescenten die op zoek zijn naar de zin van het leven. Na de revolutie trok een recordaantal Tunesiërs naar Syrië. Families zijn uiteengeslagen, terwijl er ook complete gezinnen vertrokken. IS heeft schijnbaar een erg succesvolle manier gevonden om mensen te overtuigen dat dit leven weliswaar weinig hoop biedt, maar dat het geluk in het hiernamaals op je wacht. Dat is erg pervers, want hoe kun je dan verantwoordelijk zijn voor de wereld waarin we leven? Zij zien dit bestaan als een soort testrit om de goeden van de slechten te scheiden. Ik weiger om te geloven dat het geluk hier op aarde niet voor mijn land is weggelegd.”

U vertelt een verhaal vanuit de vader. De jonge Sami die naar Syrië gaat blijft een raadsel. Waarom koos u dat perspectief?

„Sami weet zelf niet waar hij naar op zoek is. Als hij zich in de film gek laat verklaren door een psychiater, is dat ook maar de halve waarheid. Ik heb ook geen definitief antwoord op de vraag waarom mensen radicaliseren. In Tunesië dachten we dat er sociaal-economische oorzaken waren. Maar volgens mij zit het dieper. IS biedt sommige mensen kennelijk een soort troost en houvast.”

Lees hier de recensie van ‘Weldi’

Zijn er ook politieke motieven?

„Daar hebben ze het nooit over. Aanhangers van IS hebben de Koran in hun hand en zodra ze over de ‘ware islam’ beginnen vergeten hun toehoorders alles. De mens heeft van nature ook een gewelddadige kant in zich, een soort innerlijke razernij die door wetten wordt tegengehouden of juist gelegitimeerd.”

Maar mensen hebben toch ook een groot vermogen tot samenwerking en empathie?

„Ik ben daar minder optimistisch over. Als er morgen geen wetten meer zouden zijn, zouden veel meer mensen elkaar redeloos vermoorden, vrees ik.

„Alles wat in de film gebeurt heeft ook een metaforische betekenis, al is die misschien te subtiel. Voor mij gaat elke gebeurtenis in de film over de zoektocht naar houvast. Voor de vader is dat zijn werk. Dat geeft hem een gevoel van saamhorigheid, zijn werk geeft doel en richting aan zijn leven. Werk is er niet alleen om geld te verdienen.

„De scènes van Sami bij de psychiater zijn voor mij cruciaal. We leven in een tijd waarin we aan alles woorden moeten geven. Daar geloof ik niet in. Ik geloof niet dat er voor alles woorden zijn. We zouden meer geduld moeten hebben om door moeilijke dingen te kunnen komen. Misschien moeten we ook gewoon accepteren dat het leven soms onverklaarbaar is en bepaald niet altijd leuk. We praten misschien te veel over geluk, zeker in westerse landen.”

Correctie 24/7: in een eerdere versie van dit artikel werd de voornaam van regisseur Ben Attia in de intro als Mohammed gespeld. Dit is verbeterd naar Mohamed.