Filippino’s dwepen met hun botte leider

Profiel Duterte Een grotere meerderheid in het Congres maakt president Duterte nog machtiger. „Zijn eerlijkheid en botheid geven mensen het idee dat hij oprecht en authentiek is.”

Rodrigo Duterte op het vliegveld, tijdens een bezoek aan de provincie Sulu.
Rodrigo Duterte op het vliegveld, tijdens een bezoek aan de provincie Sulu. Foto Ace Morandante/AP

Een nieuwe wet in de Filippijnen stelt seksueel overschrijdend gedrag strafbaar. Nafluiten, seksistische opmerkingen, opdringerigheid en het herhaaldelijk vertellen van seksistische grappen, het levert straks allemaal een boete op. Herhaalde overtredingen zelfs een gevangenisstraf van maximaal dertig dagen.

En president Rodrigo Duterte wordt vast „de brutaalste overtreder” van allemaal, reageerde de Filippijnse vrouwenpartij Gabriela meteen. Duterte staat bekend om zijn vrouwonvriendelijke uitspraken. Zomaar twee voorbeelden: hij zei tegen militairen dat ze vrouwelijke communistische rebellen het beste in hun vagina konden schieten. En zolang in zijn thuisstad Davao mooie vrouwen zijn, „zullen er ook veel verkrachtingen plaatsvinden”, zei hij.

Toch heeft Duterte het wetsvoorstel gewoon ondertekend, zo werd vorige week bekend. Zo blijft Rodrigo Duterte – hij is nu drie jaar onderweg als president van de Filippijnen – verbazen. Zijn woordvoerder verdedigde hem en beweerde dat de president „de eerste zal zijn” die zich aan de nieuwe wet zal houden.

Lees ook: Met een meerderheid kan Duterte zijn gang gaan

Halverwege zijn ambtstermijn van zes jaar bevindt de president zich in een comfortabele positie. Hij beschikt over een grote meerderheid in het Filippijnse Congres, zowel in het Huis van Afgevaardigden als in de Senaat. Bij de tussentijdse verkiezingen in mei wist de oppositie geen enkele zetel in de Senaat te behalen. Maandag is het nieuwe Congres geïnstalleerd.

In de ogen van de meeste Filippino’s kan Rodrigo Duterte (74) weinig verkeerd doen. Volgens recent onderzoek van peilingbureau SWS steunt 80 procent van de bevolking hem. Geen van zijn voorgangers was zo stabiel populair. „Zijn eerlijkheid en botheid geven mensen het idee dat hij oprecht en authentiek is”, zei analist Mark Thompson tegen de Filippijnse nieuwssite Rappler. Zijn beleid ligt in één lijn met dat beeld: een meedogenloze aanpak van drugsgebruik, veel nieuwe infrastructuur, een eiland een half jaar dichtgooien voor toeristen om het schoon te krijgen.

Zomaar geëxecuteerd

De war on drugs waarop Duterte internationaal zoveel kritiek krijgt, ervaren Filippino’s juist als positief. Een meerderheid van hen denkt dat het drugsgebruik in hun buurt de afgelopen jaren is afgenomen. Volgens de Filippijnse politie vielen in drie jaar tijd 6.600 doden, zij zouden zich tegen hun arrestatie hebben proberen te verzetten. Internationale non-gouvernementele organisaties schatten het aantal vele malen hoger, rond de 27.000 slachtoffers. En omstanders vertellen hun vaak dat de slachtoffers zomaar geëxecuteerd zijn.

Intussen is de drugshandel niet gestopt, al beloofde Duterte dat dit binnen drie tot zes maanden na zijn aantreden gerealiseerd zou zijn. Nog steeds neemt de politie grote hoeveelheden in beslag, vooral methamfetamine of shabu, zoals het op straat heet. Ook het doden gaat door. In juni overleed een meisje van drie jaar aan schotwonden, de politie beweert dat haar vader haar als schild had gebruikt bij een inval.

De Raad voor de Mensenrechten van de Verenigde Naties gaat onderzoek doen naar de doden. IJsland nam daarvoor het initiatief, begin deze maand nam de Raad een resolutie aan. Natuurlijk volgde de afwijzing van de president al snel en die was kenmerkend voor Duterte. In IJsland eten ze alleen maar ijs, zei hij. „Die stommelingen begrijpen niks van de problemen in de Filippijnen.”

Zo’n onderzoek en andere buitenlandse kritiek, het kan de Filippino’s weinig schelen. Zij steunen Dutertes harde aanpak – hij dóét tenminste iets, denken ze. Al zouden ze volgens peilingen wel liever zien dat drugsverdachten in levenden lijve gearresteerd worden dan gedood worden zonder enige vorm van proces.

Toch waarschuwde president Rodrigo Duterte dat zijn laatste drie jaar het „gevaarlijkst” worden voor drugsrunners. „Geef onze kinderen geen shabu. Echt, ik maak je af.”

Ook al bevinden de slachtoffers van het politiegeweld zich onder de armere lagen van de bevolking, ook daar is de steun voor Duterte groot. Ze identificeren zich gemakkelijk met hem. Met zijn straattaal, simpel en vaak grof.

‘Wij praten te veel’

Duterte is populistisch in die zin dat hij zich nog steeds als buitenstaander in de Filippijnse politiek neerzet, al is hij er zelf ook onderdeel van. In zijn jaarlijkse toespraak aan het Congres maandag deed hij het ook: „Wij van de overheid praten te veel, maar handelen te weinig en te langzaam.” En over de nog steeds grote corruptie in zijn land is hij „diep teleurgesteld”.

Het belangrijkste voor die groep Filippino’s met lage inkomens: ze krijgen het beter onder president Duterte. Het lukte hem de toenemende inflatie te laten dalen. Relevant voor lagere inkomens, stijgende prijzen komen harder aan als je weinig te besteden hebt. De Filippijnse economie groeit het hardst van heel Zuidoost-Azië. Leefde in 2012 nog 25,2 procent van de huishoudens onder de armoedegrens, vorig jaar was dat nog 16,1 procent. Duterte heeft wel eens toegegeven dat hij weinig van economie weet, en dat hij het economische beleid aan anderen overlaat. Maar hij krijgt er nu wel de waardering voor.

Eén van de grootste programma’s is Build, build, build. Bouwen, bouwen, bouwen. Omdat het goed is voor de economie. Nieuwe bruggen, wegen, scholen, het BBB-programma ontsluit het land en het trekt nieuwe investeerders aan. Het bedrag dat China investeert is bijvoorbeeld vervijfvoudigd sinds Duterte aantrad.

Dankzij een grote meerderheid in het Congres kan nieuwe wetgeving makkelijk en snel tot stand komen, ook de omstreden plannen. Duterte wil de doodstraf opnieuw invoeren – het was maandag in zijn toespraak één van zijn eerste punten. En er ligt een wetsvoorstel dat de strafbare leeftijd omlaag brengt, van vijftien naar twaalf jaar. Kinderen van negen jaar zouden al in jeugddetentie moeten. De katholieke kerk en non-gouvernementele organisaties blijven zich tegen dit soort plannen uitspreken. Of het Congres zich daar iets van zal aantrekken, is onduidelijk.

Analisten zeggen ook: het zijn nog máár drie jaar die Duterte te gaan heeft. In de Filippijnen zit een president maar voor één termijn en dat zorgt ervoor dat het Congres niet alleen naar Duterte luistert, maar de belangen voor de volgende periode ook meeweegt. Maak je geen illusies, zei Duterte maandag tegen hen: „Ik zal mijn termijn vechtend tot een einde brengen.”