‘Echte’ oppositie meldt zich in Moskou

Demonstraties Russische oppositieleden worden op kafkaëske wijze geweerd van de gemeenteraadsverkiezingen. Oppositieleider Navalny werd woensdag opgepakt omdat hij zou hebben opgeroepen tot een illegale betoging.

Demonstranten ter ondersteuning van de oppositie stonden zaterdag in Moskou tegenover de Nationale Garde.
Demonstranten ter ondersteuning van de oppositie stonden zaterdag in Moskou tegenover de Nationale Garde. Foto Shamil Zhumatov/Reuters

Aleksej Navalny was euforisch. De „grootste demonstratie van de afgelopen zeven jaar”, twitterde hij nadat afgelopen zaterdag ruim 22.000 mensen waren komen opdagen in de Sacharovstraat in het centrum van Moskou. De grootste betoging sinds de massale protesten tegen Poetins herverkiezing, bedoelde de oppositieleider daarmee. Dat was een tikje overdreven.

Toch is er wel degelijk iets aan de hand in Moskou. Al een week wordt er bij metrostation Troebnaja gedemonstreerd tegen de weigering van de autoriteiten om 57 onafhankelijke kandidaten toe te laten tot de gemeenteraadsverkiezingen op 8 september. Zaterdag zetten duizenden demonstranten – vooral nette burgers uit de Russische middenklasse – de eis kracht bij. Zoals consultant Jevgeni Mjasin, die realistisch blijft: „Zolang er geen tweehonderd- à driehonderdduizend mensen de straat op gaan, zal er niets veranderen.”

In het voorjaar van 2017 protesteerden 25.000 tot 30.000 Moskovieten tegen corruptie. Een vergelijking met de anti-Poetinprotesten van 2011-2012, toen meer dan honderdduizend Russen demonstreerden, is voorlopig niet op zijn plaats.

De gemeenteraad van Moskou (ruim 12 miljoen inwoners) is een belangrijk orgaan. Maar net als het nationale parlement is de Moskouse Doema gevuld met vertegenwoordigers van regeringspartij Verenigd Rusland en ‘oppositiepartijen’ die in de praktijk loyaal zijn aan het regime. De aandacht voor de gemeenteraadsverkiezingen is daarom laag: vijf jaar geleden was de opkomst 21 procent.

Ongeldige handtekeningen

Steeds meer mensen in Rusland zijn bereid hun nek uit te steken: er waait een frisse wind van protest

Dit keer heeft echter een opvallend sterk blok uit de ‘echte’ oppositie zich gemeld, met kandidaten als Ilja Jasjin, deelraadvoorzitter van de wijk Krasnoselski, oud-parlementariër Dmitri Goedkov en Ljoebov Sobol, rechterhand van Navalny. De kandidaten hebben al hindernissen moeten overwinnen – elk van hen moest duizenden handtekeningen verzamelen om zich kandidaat te mogen stellen. Jasjin en Sobol hebben de afgelopen weken een huis-aan-huiscampagne gevoerd en tientallen vrijwilligers hebben de benodigde handtekeningen opgehaald.

Toch zijn ze beiden uitgesloten van deelname. Volgens de Moskouse kiesraad is bij controle gebleken dat een deel van de handtekeningen niet aan de eisen voldoet. Het zou niet voor het eerst zijn dat de autoriteiten misbruik maken van de kafkaëske registratie-eisen. Een kleine verschrijving is voldoende om een handtekening (bijvoorbeeld buiten de lijntjes) ongeldig te verklaren. Ook heeft de kiesraad handtekeningen ongeldig verklaard omdat de betreffende namen van overleden bewoners zouden zijn. Aanhangers van kandidaten deelden vervolgens op sociale media foto’s om te bewijzen dat ze wel degelijk nog leven. Een duizendtal burgers heeft al een klacht ingediend omdat hun handtekening is afgekeurd.

In Sint-Petersburg neemt de repressie nog vreemdere vormen aan. Ruslands voormalige hoofdstad kiest op 8 november een nieuwe gouverneur en honderden raadsleden op deelraadniveau. Vele honderden onafhankelijke kandidaten wilden een gooi doen naar een zetel. Maar toen ze zich kwamen melden bij de kiesraad, was de deur op slot – hoewel er binnen werd gewerkt. In andere buurten stond er de hele dag een lange rij van opgeschoten jongens in sportkleding. „Bij ons is het nog erger dan in Moskou”, zegt de Petersburgse student Michaïl Jelizarev, die zaterdag ook naar de hoofdstad kwam om te demonstreren.

Tekst loopt door onder de foto’s van het protest op 20 juli, in Moskou:

‘Hou op te liegen’ (links), ‘Ik heb recht op verkiezingen!’ Protest tegen het uitsluiten van onafhankelijke kandidaten voor de gemeenteraadsverkiezingen van 8 september. op zaterdag 20 juli.
Een deelnemer aan het protest van zaterdag 20 juli tegen het niet toelaten van onafhankelijke kandidaten tot de gemeenteraadsverkiezingen van Moskou.
Foto Steven Derix
Protest in Moskou, op zaterdag 20 juli, tegen het niet toelaten van onafhankelijke kandidaten tot de gemeenteraadsverkiezingen van Moskou. Demonstranten staan in de rij om toegelaten te worden tot het afgezette deel van de straat waar mag worden gedemonstreerd.
Foto Steven Derix

Poetin impopulair

In het verleden zag de Russische regering wel eens iets door de vingers, want Rusland is, althans in naam, een democratie. Navalny mocht in 2013 meedingen naar het burgemeesterschap van Moskou. Nu maakt men zich echter zorgen achter de muren van het Kremlin. Veel Russen zijn nog niet politiek georganiseerd, maar het maatschappelijk protest groeit en Poetins populariteit heeft een dieptepunt bereikt.

Regeringspartij Verenigd Rusland is zó impopulair, dat vele tientallen kandidaten van de zittende macht meedoen als onafhankelijke kandidaat – in Moskou en Sint-Petersburg, maar ook in afgelegen regio’s zoals Sachalin. Bij lokale verkiezingen vorig jaar slaagden vier zittende gouverneurs van Verenigd Rusland er niet in om in de eerste ronde herkozen te worden.

Uit opiniepeilingen blijkt dat Ilja Jasjin kan rekenen op een zetel in de Moskouse Doema, als hij zou mogen meedoen. De kiesraad van Moskou trekt zich niets aan van de demonstraties en sprak dit weekend van „politieke chantage”. Maar de oppositie geeft niet op. De afgelopen week is iedere dag gedemonstreerd door enkele honderden betogers.

Navalny heeft voor zaterdag wederom een grote betoging aangekondigd. Als de gemeente de demonstratie verbiedt, kan een confrontatie met de politie niet uitblijven. Vorige maand was het ook al onrustig in de hoofdstad, toen honderden burgers werden opgepakt tijdens een protest tegen de arrestatie van de inmiddels vrijgelaten journalist Ivan Goloenov.

De kans dat Jasjin en Sobol alsnog worden toegelaten, lijkt gering. Maar hun succesvolle campagne is daarmee niet onbelangrijk, concludeert politicoloog Marina Snegovaja in een column op de site van radiostation Echo Mosvky. Snegovaja ziet een „geleidelijk proces van volwassenwording van het politieke bewustzijn van de Russen”. Het is een recept voor verandering, schrijft ze.

Deelnemers aan het protest in Moskou, op zaterdag 20 juli. Foto’s Steven Derix