Dit seizoen won Niek Kimmann al de Nederlandse en Europese titel. Deze week hoopt hij daar de wereldtitel aan toe te voegen.

Foto’s Robin van Lonkhuijsen/ANP

Na de bijna-dood van zijn BMX-vriend ging hij weer presteren

Interview Als een komeet kwam Niek Kimmann de BMX-wereld binnen. Sindsdien bestaat zijn carrière uit hoge pieken en diepe dalen. Inmiddels heeft hij zijn grootste drijfveer ontdekt: plezier.

Negentien is hij, als Niek Kimmann in 2015 in het Belgische Heusden-Zolder wereldkampioen BMX wordt. Zijn eerste jaar bij de senioren. Op de beelden van die race is te zien, maar vooral te horen, hoe verbaasd Niek Kimmann reageert als hij de finishlijn passeert. „Hoe dan!?”, vraagt hij zich hardop af, terwijl Kimmann zijn teamgenoot en vice-wereldkampioen Jelle van Gorkom in de armen valt. „Dit kán niet!”

Een stuk volwassener loopt Kimmann vier jaar later het zonovergoten terras van de Arnhemhal op sportcentrum Papendal op. Een zonnebril met oranjekleurige glazen prijkt op zijn neus, gepaard met een brede glimlach. Kimmann is 23, maar met zijn lengte van 1 meter 90 en lichaamsgewicht van 90 kilo uitgegroeid tot een grote, sterke kerel. Toch vertoont zijn uiterlijk nog sporen van het jongetje dat in 2015 een onuitwisbare indruk achterliet op de gevestigde orde van het BMX. Vooral als hij vertelt over zijn passie. Dan beginnen zijn ogen te fonkelen en staan zijn kaken nog maar sporadisch stil.

Kimmann groeide op in het Overijsselse Lutten, waar fietsen populairder was dan pleintjesvoetbal. Gedetailleerd beschrijft hij hoe hij op zevenjarige leeftijd viel voor het crossfietsen toen een klasgenootje hem meenam naar de racebaan. Hij was meteen verkocht, maar makkelijk ging het niet. „Bij mijn eerste wedstrijd werd ik dertiende”, zegt hij hij met een lach. „Van de dertien.”

Kimmann raakt bezeten van het crossfietsen. „Op school maakte ik in mijn schrift schetsen van baantjes. Na school ging ik met mijn broertje in de tuin bulten spitten Als het regende keek ik BMX-video’s. Het was puur plezier.”

En dat betaalt zich uit. Op zijn vijftiende wordt hij opgenomen in het talentenprogramma van de wielerbond KNWU, op de campus van Papendal. Kimmann traint met de senioren, maar rijdt zijn wedstrijden bij de junioren. En daar wint hij veel. Als dat niet lukt analyseert hij wat er beter kan. Hij verplicht zichzelf beter te worden. „Als ik wedstrijden verloor was ik echt woest”, vertelt hij. „Dat vergaf ik mezelf niet.”

Hij legt zichzelf grote druk op

Het hoge verwachtingspatroon dat hij zichzelf oplegt, stuwt Kimmann tot grote hoogte. In 2014 wint hij nagenoeg alles. Op de WK voor junioren van dat jaar in het Rotterdamse Ahoy zet hij de kers op de taart. „Misschien wel de beste race die ik ooit heb gereden”, analyseert Kimmann. „Ik had het gevoel dat heel Nederland naar me keek. Ik legde mezelf een immense druk op.”

In 2016, het jaar van de Olympische Spelen in Rio de Janeiro, breekt die druk hem op. Diep ongelukkig begint hij aan het olympische toernooi. Na een harde val in de kwartfinale, waarbij hij zijn enkelbanden en middenvoetsbeentje flink beschadigt, eindigt hij als zevende in de finale. Jelle van Gorkom pakt zilver. Kimmann: „Ik was natuurlijk trots op hem, maar op dat moment vrat ik mezelf op vanwege mijn eigen falen.”

Het duurt nog tot eind 2017 voordat Kimmann weer op zijn oude niveau is, zowel mentaal als sportief. Tijdens het revalidatieproces na de Spelen, van augustus 2016 tot februari 2017, neemt hij de tijd om alles op een rijtje te zetten. „Ik begon langzaam weer in te zien waarvoor ik het allemaal deed”, vertelt hij.

Wat dat is? „Weet je, ik hou gewoon van deze sport. Doe niets liever. Maar door de jaren heen heb ik me te veel laten leiden door prestaties. Het werd plichtmatig, terwijl plezier mijn grote kracht is.”

Dat plezier vindt hij terug in 2017. Hoewel het sportief geen succesvol seizoen wordt, krijgt zijn zelfvertrouwen een boost en kan hij de zure nasmaak van het seizoen ervoor wegspoelen „door weer lekker te fietsen.”

In die periode groeit hij meer en meer toe naar zijn teamgenoot Van Gorkom. Die rijdt na zijn zilveren medaille in Rio de Janeiro een teleurstellend seizoen en richt zich, net als Kimmann, op een comeback in 2018. Waar er sinds Kimmanns entree bij de senioren nog regelmatig spanningen waren tussen de twee – „een concurrentiestrijd” – ontstaat er een innige band. „We beseften dat we elkaar nodig hadden”, blikt Kimmann terug. „We beloofden elkaar in de winter dat we er in 2018 weer zouden staan, met z’n tweeën.”

Foto Robin van Lonkhuijsen/ANP

Getuige van ongeluk

Zo ver komt het niet. Op 9 januari 2018 fietst Van Gorkom tijdens een training op de BMX-baan op Papendal met 60 kilometer per uur tegen een veiligheidsketting. Van Gorkom raakt direct buiten bewustzijn. Later zal blijken dat hij een breuk in het gezicht, een scheurtje in de schedel en beschadigingen aan milt, lever en nieren overhoudt aan het ongeluk. Kimmann staat die middag op de startheuvel en is de enige die van Van Gorkom ziet crashen.

Lees ook: Jelle van Gorkom in coma door ‘misselijkmakende fout’

Wat weet je nog van die dag?

Kimmann: „Het was een grijze, maar droge winterdag. We zouden die middag niet op de buitenbaan trainen, omdat dat in die periode meestal niet kan. Maar Jelle en ik wilden hoe dan ook van de grote startheuvel af.”

Dat bleek uiteindelijk een verkeerde keuze?

„Jelle was eerder klaar om te starten dan ik. Hij vroeg me op de startknop te drukken, zodat hij alvast kon gaan. We dachten alles gecheckt te hebben.”

Wat gebeurde er toen?

„Ik drukte op de knop en Jelle startte. Ik volgde hem met mijn ogen en vond het al vreemd dat hij na drie slagen stopte met trappen, want normaal maakt hij er vier. Op dat moment zag ik die ketting.”

Had je onmiddellijk door hoe ernstig de situatie het was?

„In het BMX gebeuren wel vaker ongelukken. In eerste instantie dacht ik: hersenschuddinkje, binnen een maand is-ie er weer. Maar toen ik even later een traumahelikopter hoorde, kwam het besef dat het goed mis was.”

Hoe groot was de impact van het bericht dat hij in coma lag?

„De dagen daarna heeft iedereen op Papendal veel gehuild. Het gevoel van onmacht hakte erin. Ik dacht echt dat hij nooit meer wakker zou worden. Bij de eerstvolgende training ben ik na tien minuten van mijn fiets gestapt en naar huis gereden. Onderweg hoorde ik een emotioneel nummer op de radio en schoot ik weer vol. Op de vluchtstrook kwam alles eruit.”

Was BMX even van ondergeschikt belang?

„Natuurlijk. Toch heb ik de knop vrij snel omgezet. Niemand had er wat aan als ik labiel in bed bleef liggen. Dus pakte ik de fiets weer op. Het zorgde voor afleiding. Zo zou Jelle het ook hebben gewild.”

Nog geen twee weken later werd hij wakker. Voor jou een opluchtng?

„Hij had voor het eerst gereageerd op een pijnprikkel, door zijn middelvinger op te steken naar de dokter. Dat was bizar. Onbeschrijfelijk. Na dat nieuws kwam ik Papendal-directeur Jochem Schellens tegen. We keken elkaar aan, gaven elkaar een knuffel en lieten de tranen de vrije loop. Bijzonder hoe zoiets tragisch je zo hecht kan maken met alle betrokkenen.

Nog steeds denkt Kimmann vaak aan het ongeluk van Van Gorkom. „Het heeft me doen inzien dat alles in één seconde voorbij kan zijn”, vertelt de BMX’er, terwijl hij frunnikt aan het blauwe bandje om zijn pols. It always seems impossible until it’s done, staat erop. Een armbandje van Van Gorkom. „Door de bijna-dood van Jelle heb ik leren relativeren. Er is meer in het leven dan BMX. Het is mijn sport, maar op de juiste momenten moet ik mezelf afremmen.”

Die mindset helpt hem sindsdien tijdens het fietsen. Na het ongeluk begint hij weer te winnen, race na race. Ook de emotionele werelbekerrace op de baan des onheils in Papendal vorig jaar, met Jelle in een rolstoel tussen de toeschouwers. Nog nooit wilde hij zo graag winnen. „Iedereen had zo veel behoefte aan iets positiefs en dat wilde ik ze geven.”

Ondanks een teleurstellend WK in Azerbajdzjan vorig jaar zomer, waar hij door kramp moest opgeven, blijft Kimmann presteren. Hij wint de wereldbeker, staat daarin ook dit seizoen een straatlengte voor op de concurrentie en hij liet de afgelopen weken met de winst van Nederlandse en Europese titel zien dat hij in bloedvorm verkeert.

Deze dinsdag begint het WK in België, op de baan van Heusden-Zolder, de plek waar het in 2015 voor Kimmann allemaal begon. Een bepalend toernooi voor deelname aan de Olympische Spelen in Tokio volgend jaar. De druk op Kimmann is groot, maar dat is hij inmiddels gewend. Hij wil winnen, voor zichzelf, voor Jelle van Gorkom, maar vooral voor zijn grote liefde: BMX.