Gorillazweet ruikt het sterkst

Biologie Voor het eerst is de zweetgeur van mensapen onderzocht: gorilla's blijken opvallend intens te ruiken.

Gorillageurstoffen lijken het minst op die van andere mensapen.
Gorillageurstoffen lijken het minst op die van andere mensapen. Foto Tom Sowerby / Flickr

Het zweet van gorilla’s ruikt het sterkst, dat van bonobo’s het minst, als het gaat om intensiteit en rijkdom van de zweetchemie. Orang-oetans en chimpansees zitten er qua geur tussenin. Dat blijkt uit een onderzoek in de dierentuin van Leipzig, waarbij bij 39 mensapen in totaal 195 zweetmonsters (vijf per individu) zijn genomen, vooral van de arm, maar ook van de buik en borst en van benen en nek. De zweetmonsters zijn genomen door wattenschijfjes over de huid en vacht van de apen te wrijven. Dit schrijven vier Duitse onderzoekers onder leiding van Susan Jänig in het juli-nummer van het American Journal of Primatology.

Het is voor het eerst dat de lichaamsgeur van mensapen is onderzocht. Omdat gedacht werd dat geurintensiteit samen zou hangen met sociale interactie was het idee dat gorilla’s en ook orang-oetans juist een minder rijk geurpalet zouden hebben dan de veel socialere chimps en bonobo’s. Het gaat om chemisch onderzoek van ruim zeventig geurstoffen op de huid, niet over hoe het daadwerkelijk ruikt. Zweetgeur ontstaat door de bewerking van zweet door bacteriën op de huid.

Mannen en vrouwen

Voor geen van de mensapensoorten werd een verschil gevonden tussen mannen en vrouwen. Dat kan veroorzaakt zijn doordat in dit onderzoek geen onderscheid kon worden gemaakt in de plaats in de menstruele cyclus van de vrouwtjes en ook doordat er bij alle soorten relatief weinig mannetjes konden worden onderzocht. Onder de 28 volwassen mensapen wier zweet bemonsterd werd waren slechts 8 mannetjes. Voor alle soorten gold verder: hoe ouder de aap, hoe rijker zijn of haar geur. De onderzochte mensapen varieerden in leeftijd tussen 2 en 32. Geheel volgens verwachting bleken de geuren van apen van dezelfde soort het meest op elkaar te lijken. Van de ruim zeventig onderzochte stoffen in het zweet bleek van 37 stoffen de variatie samen te hangen met de apensoort. Er is geen vergelijking gemaakt met het zweet van mensen, die evolutionair gezien tot de mensapentak van chimpansees en bonobo’s behoren.

Snuffelgedrag

Met deze zweetbemonstering van acht bonobo’s, zeventien chimpansees, vier gorilla’s en tien orang-oetans is het voor het eerst dat lichaamsgeur bij mensapen is onderzocht. Tot voor kort bestond in de wetenschap de overtuiging dat geur geen grote rol zou spelen bij mensapen en andere oude-wereldapen, maar dit verandert snel. Vorig jaar onderzochten dezelfde Duitse primatologen al het snuffelgedrag bij dezelfde groep apen in de dierentuin van Leipzig. Daaruit bleek toen dat de gorilla’s elkaar het vaakst besnuffelen, iets dat nu lijkt te kloppen met hun ‘rijkere’ geur. Het was ook al bekend dat mensen individuele gorilla’s konden onderscheiden louter op hun geur.

Veel wetenschappelijke verwachtingen werden in het geuronderzoek gelogenstraft. Omdat algemeen wordt gedacht dat lichaamsgeur functioneert als een vorm van sociale communicatie dachten de Duitse onderzoekers dat intensief sociaal samenlevende mensapen als chimpansees en bonobo’s veel intenser en gevarieerder zouden ruiken dan solo-dieren als orang-oetans of ook gorilla’s met hun relatief simpele haremsamenleving.

Maar dat bleek dus niet te kloppen: bonobo’s stonden juist onderaan de geurladder en gorilla’s bovenaan. Misschien speelt bij dat geurverschil dus veel meer de onderlinge seksuele competitie tussen de mannen een rol. Bij bonobo’s is die laag, bij de gorilla’s juist erg groot. Dat chimpansees slechts gemiddeld sterk ruiken zou dan weer komen dat ze wel veel seksuele competitie hebben maar óók vaak samenwerken. Gorillamannetjes werken nooit samen. Dit moet allemaal nog verder onderzocht worden, aldus Susan Jänig en collega’s.

Ook dachten de onderzoekers dat de geursamenstelling van de nauw verwante bonobo’s en chimpansees wel sterk op elkaar zou lijken. Maar in werkelijkheid leken vooral de chimpansees en de orang-oetans sterk op elkaar, twee mensapensoorten die weer helemaal niet erg nauw verwant zijn. De gorillageurstoffen leken het minst op die van de anderen. Van de veertig meest voorkomende geurstoffen hadden gorilla’s maar liefst elf stoffen die geen van de andere apen hadden, voor orang oetans was dat slechts één stof.

Lees ook Alle mensapen snuffelen aan voedsel (en soms besnuffelen ze ook elkaar)