Na woensdag moet Boris Johnson kiezen: vrede of oorlog?

Straat van Hormuz Premier May heeft geen politieke macht meer, Boris Johnson is nog geen premier. Iran benut nu het Britse interregnum volop.

Boris Johnson, destijds minister van Buitenlandse Zaken, verlaat 10 Downing Street na de wekelijkse ministerraad, 26 juni 2018.
Boris Johnson, destijds minister van Buitenlandse Zaken, verlaat 10 Downing Street na de wekelijkse ministerraad, 26 juni 2018. Foto Tolga Akmen/AFP

Nog voordat Boris Johnson deze week met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid tot partijleider van de Conservatieven en premier van het Verenigd Koninkrijk benoemd wordt, staat hij voor een loodzware beslissing. Bewaart hij de vrede of slaat hij een pad in richting oorlog?

Dat is het gevolg van de ontwikkelingen van vrijdag, toen commando’s van de Iraanse Revolutionaire Garde de Stena Impero, een olietanker in Zweeds eigendom maar varend onder Britse vlag, enterden en naar de Iraanse havenstad Bandar Abbas dwongen. Daar ligt het schip aan de ketting.

Waarom is de Straat van Hormuz zo belangrijk?

Het heeft er alles van weg dat de Iraniërs hun actie scherp timeden. Zij zien de beslaglegging als een represaille voor de actie van Britse autoriteiten die begin juli een Iraanse tanker aan de ketting legden voor de kust van Gibraltar. Het schip werd ervan verdacht op weg te zijn naar Syrië met ruwe olie.

Door nu pas te reageren, benut Iran het Britse interregnum volop. Het land profiteert van zwakte. Premier Theresa May heeft geen politieke macht meer en woonde het crisisberaad vrijdag over de Stena Impero ook niet bij. En de handen van Boris Johnson zijn eveneens gebonden. Hij is nog geen premier, heeft geen formele macht.

Schending internationaal recht

Het is Jeremy Hunt, minister van Buitenlandse Zaken en toevallig de kansloze tegenstrever van Johnson om het premierschap, die nu de leiding neemt. Hij probeert te deëscaleren. „We kijken niet naar de militaire mogelijkheden. We kijken wel naar de diplomatieke routes om de situatie te regelen. We zijn wel duidelijk: dit moet opgelost worden.”

Als bewijs dat de kanalen van communicatie nog open zijn, sprak Hunt met zijn Iraanse ambtgenoot Mohammad Javad Zarif. Hunt zei dat de Britten ervan overtuigd zijn dat de Stena Impero zich in Omaanse wateren bevond en dat de inbeslagname „een duidelijke schending van het internationaal recht” is. Dat hebben zij ook aan de VN-Veiligheidsraad laten weten.

Maandag zal Hunt in het Lagerhuis waarschijnlijk maatregelen aankondigen. Mogelijk worden Iraanse tegoeden bevroren. Eveneens kan Hunt bij de EU en de Verenigde Naties pleiten om sancties aan te scherpen.

Hunt bewaakt het fort, maar zal de crisis vermoedelijk niet oplossen. Na woensdag moet Johnson handelen. Iran zal erop aandringen dat de Britse tanker geruild wordt voor de Iraanse. Deze vorm van gelijk oversteken is echter moeilijk. De Britten namen het Iraanse schip in beslag omdat ruwe olie leveren aan Syrië voor raffinage een overtreding is van EU-sancties.

Mondiaal knooppunt

De kans is groot dat Johnson aanvankelijk naar een diplomatieke uitweg zoekt. En hij heeft ook politieke ruimte om dat te doen. Onder de bemanning van de Impero bevinden zich geen Britten. Er zijn dus geen televisiebeelden van landgenoten in nood, zoals in 2007 toen vijftien militairen van de Britse marine in de Perzische Golf twee weken lang door Iran werden vastgehouden. Dat soort beelden kan ervoor zorgen dat een afstandelijke diplomatieke crisis voor een Britse premier politiek en emotioneel explosief wordt.

Bovendien zijn Brexiteers niet gebaat bij een verdere escalatie. De Straat van Hormuz is een mondiaal knooppunt, goed voor een vijfde van alle oliehandel in de wereld. Extra kopzorgen van een economische crisis veroorzaakt door een conflict in de Golf is het laatste wat de Brexiteers kunnen gebruiken.

Lees ook: Brexit is voor veel Tories een religie geworden

Invloedrijke partijgenoten gunnen Johnson de ruimte om de rust te bewaren. Tom Tugendhat, een partijgenoot van Johnson en voorzitter van de commissie voor Buitenlandse Zaken in het Lagerhuis, zei tegen de BBC dat militair ingrijpen uitgesloten moet worden. „Bandar Abbas is een belangrijke militaire haven en alle militaire opties zijn als gevolg uiterst onverstandig”, aldus Tugendhat. Bob Seely, net als Johnson een Tory, oordeelde dat een duurzame oplossing nodig is. „Dat betekent dat een nieuwe nucleaire deal met Iran nodig is die gesteund wordt door de Verenigde Staten. Tot wij zo’n nieuw akkoord hebben zal je een serie van crises zien totdat de boel echt explodeert.”

Druk Washington

Johnson moet echter rekening houden met druk vanuit Washington. De Amerikaanse president Trump zoekt steeds nadrukkelijker de confrontatie met Iran. Trump en Johnson hebben al met elkaar gebeld over de situatie. Johnson verbindt zijn Brexit-strategie deels aan een handelsdeal met de Verenigde Staten.

Om het vooruitzicht op zo’n gunstig akkoord levend te houden, heeft Johnson Trump nodig. Het is goed mogelijk dat hij inschat dat de gunstige geluiden uit Washington over het handelsakkoord dat hij nodig heeft om zijn Brexit-aanpak thuis te verkopen door Trump afhankelijk worden gemaakt van Brits bondgenootschap in diens plannen Iran harder en zelfs militair aan te pakken.