De wietbubbel loopt weer leeg

Canadese wietmarkt Een weggestuurde topman bij het grootste cannabisbedrijf van Canada, aanhoudende leveringsproblemen en manische beurskoersen: de markt voor legale wiet is lang zo kalm niet als het plantje doet vermoeden.

Illustratie Roland Blokhuizen

‘Als ik moet kiezen tussen een avondje hangen met mensen die stoned zijn of dronken, dan liever die eerste categorie. Geen knokpartijen en louter goede gesprekken.”

Wiet goed, drank slecht. Bruce Linton, baas van cannabisproducent Canopy Growth Corporation uit Ontario, was vorige maand tegenover persbureau Bloomberg glashelder. In zes jaar een bedrijf uit de grond stampen met een beurswaarde van 15 miljard Canadese dollar (10 miljard euro), waar rapper Snoop Dogg en acteur Seth Rogen zich aan verbinden – dat lukt alleen als je 100 procent achter je product en de gebruikers staat.

Drie weken later moest Linton het veld ruimen van grootaandeelhouder Constellation. Een bierbrouwer, nota bene.

Het vertrek van de bestuursvoorzitter van Canopy veroorzaakte schokgolven in de jonge industrie. Linton had weliswaar van Canopy een toonaangevend bedrijf gemaakt, maar deed dat vooral door veel andere bedrijven te kopen. En dat kon weer dankzij een injectie van 4 miljard Amerikaanse dollar (ruim 3,5 miljard euro) van bierbrouwer Constellation. Winstgevend werd het bedrijf daarmee niet; Canopy boekte het afgelopen jaar zo’n 510 miljoen dollar verlies, op een omzet van 193 miljoen.

Dat is overigens niet ongewoon in de sector: weinig omzet en – een enkeling daargelaten – veel verliezen. „Tegelijkertijd zijn de grotere bedrijven zó hoog gewaardeerd, dat de beurswaarde soms wel honderd keer de omzet is”, zegt Tom Adams van marktonderzoeker BDS Analytics. „Afgelopen september was er een enorme meltdown, aan het begin van dit jaar kwam een opleving en in het tweede kwartaal gingen die bedrijven wéér onderuit. Het is echt een achtbaan.”

Het Canadese Tilray was op zeker moment 10 miljard waard, terwijl het maar zo’n 30 miljoen omzet draaide, weet Michael Kraland. Hij organiseerde vorig jaar het eerste Nederlandse investeringscongres voor de wietsector. „Sinds de internetbubbel hebben we dat niet meer gezien. Er is geen enkel bedrijf in de sector dat niet is overgewaardeerd.”

Dat de beurskoersen van Canadese wietbedrijven door het dak gingen, was niet omdat de lokale markt zo groot is – die heeft een geschatte omvang van zo’n 5,7 miljard Canadese dollar. Het houdt veeleer verband met internationale ontwikkelingen. Adams: „Als een ander land een stap zet naar legalisering, gaan de koersen in Canada direct omhoog.”

Daarom investeren de Canadezen volop in andere landen. Zo ging HEXO samenwerken met Qannabos in Griekenland, The Green Organic Dutchman (toch echt Canadees) nam het Poolse Hempoland over en Aurora beschikt over een dochterbedrijf in Duitsland dat net deze week de aanbesteding won voor levering van 400 kilo medicinale cannabis aan Italië. In Nederland werkte Canopy samen met Bedrocan, al bleek de Canadese focus op recreatieve cannabis niet te passen bij de visie van de medicinale teler uit Veendam.

Kortom, veel uitbreidingen in nieuwe gebieden, vaak in de hoop dat op termijn het plantje wordt vrijgegeven.

Mismatch

De overgang naar legale cannabis in Canada verliep niet probleemloos. Onderzoeker Steve Rolles, van denktank Transform Drug Policy: „Vooraf was niet duidelijk hoe groot de vraag zou zijn. Legale wietbedrijven moesten er maar een slag naar slaan. Er zou altijd een mismatch zijn tussen vraag en aanbod.”

Dat bleek. Vanaf de eerste ‘legale’ dag, 17 oktober 2018, hadden de nieuwe verkooppunten enorme tekorten. Wie toch een joint wilde, kon beter terug naar zijn oude, illegale dealer. Daarnaast waren er klachten over de kwaliteit van de legale wiet, waarvan de prijzen door de schaarste ook nog eens stegen.

Vermoedelijk zijn de tekorten tijdelijk. Volgens Statistics Canada werd in het laatste kwartaal van vorig jaar nog zo’n 80 procent van de wiet op de zwarte markt gekocht. The Bank of Nova Scotia ziet dat aandeel dit jaar dalen naar 71 procent, en volgend jaar zou nog maar 37 procent van de in Canada verkochte wiet illegaal zijn.

Marktonderzoeker Adams trekt een parallel met Netflix en andere streamingdiensten. „Die moesten concurreren met illegale downloaders, in een tijd dat streaming tv amper bestond. Uiteindelijk hebben ze die strijd gewonnen.”

Snoepjes met wiet

De Canadese overheid speelt een complicerende rol op de wietmarkt. Met het oog op de volksgezondheid wordt legale wiet gecheckt op bestrijdingsmiddelen en de hoeveelheid THC, de werkzame stof. Voor telers en verkopers is een vergunning verplicht gesteld. En met name het aantal verkooppunten is daardoor achtergebleven.

„Groeipijntjes”, noemt Rolles dat. En de achterstand wordt ingelopen. „Er werken nu zo’n 1.200 mensen bij de toezichthouder. Toen ik vorige maand een winkel in Toronto bezocht, vloog de wiet uit de schappen. Klanten willen een product dat zonder pesticiden is gekweekt, en waarvan ze weten wat er in zit.”

De Canadezen bereiden zich intussen voor op de volgende stap: Cannabis 2.0, de legalisering in december van edibles, eetbare waar. Het gaat om producten als chocola, snoep en drankjes waarin cannabis is verwerkt. De marges liggen er een stuk hoger dan in de pure wiet. Accountant Deloitte becijferde dat de markt ervoor alleen al in Canada zo’n 2,7 miljard Canadese dollar waard is.

Adams moet het nog zien: „Waarschijnlijk komen er enorm veel beperkingen aan reclame. Daardoor zal dit niet zo’n vlucht nemen als sommige mensen eerder dachten.”

Bruce Linton heeft inmiddels aangegeven „klaar” te zijn met Canada. Een concurrentiebeding verbiedt de voormalig Canopy-chef voor andere cannabisbedrijven in dat land te werken. Maar die clausule geldt niet voor de VS. En laten daar nu net meer dan dertig staten de eerste stappen in de richting van legalisering gezet te hebben.