Opinie

Op vakantie kijkt ook u neer op de Nederlander

Rosanne Hertzberger

Het liep een beetje uit de hand na mijn column van vorige week over de hautaine boekenwereld. In de reacties buitelde men over elkaar om mijn gelijk te bewijzen. Eerst Wouter van Oorschot, wiens leven om boeken draait, die zich beklaagde over de groeiende groep mensen die zich pleegt te amuseren met minderwaardige zaken als festivals en vlogs en die „dankzij de vernietiging van het lees-, schrijf- en literatuuronderwijs (…) nog maar nauwelijks tot ‘begrijpend lezen’ in staat is”.

Daar was NRC-chef Boeken Michel Krielaars het volmondig mee eens, schreef hij in zijn column. De verklaring van de ontlezing moest gezocht worden in het feit dat boeken gewoonweg te moeilijk waren geworden voor de moderne mens. In plaats van het meer voor de hand liggende feit dat men gewoon geen zin meer heeft in langdradige hermetische verhalen.

Ik geef eerlijk toe dat ook ik niet kon bevroeden hoe ernstig het gesteld was met het dedain voor de gemiddelde Nederlander. Maar het kan nog erger. Wanneer het namelijk over toerisme gaat. In zijn column vertelt Krielaars over een uiterst belangrijk boek dat hij had gekocht bij de boekhandel. Een heruitgegeven literair reisverslag uit 1930 van de kinderen van ene Thomas Mann. Daarin had hij gelezen dat, negentig jaar geleden, het strand van Cannes ook al vol lag met „doorbakken toeristenvlees”.

Ook Ilja Leonard Pfeijffer schrijft in zijn laatste boek, en op de Achterpagina van deze krant, over de horreur van de zomer: het massatoerisme. De kilometerslange rijen voor de Florentijnse Dom. Het prachtige literaire Venetië van Mahler en diezelfde Thomas Mann dat in een ordinair Disneyland is veranderd. De moderne mens wil niet de boeken van Mann lezen maar Venetië met eigen ogen aanschouwen. Het resultaat is dat die prachtige verfijnde Europese geschiedenis wordt platgetrapt door het klootjesvolk. Dat is ruwweg de klacht over het massatoerisme.

Dat gaat stiekem helemaal niet over massa’s. Het gaat over wie die nieuwe toerist is. Juist in de zomer, wanneer we in wachtruimtes op Schiphol plaatsnemen en een broodje kopen bij een Frans benzinestation komen we de ‘andere Nederlander’ tegen. U weet wel, de mensen die we verder nergens meer tegen komen. Mensen die overgewicht hebben. Mensen die nog steeds roken. Mensen die getatoeëerd zijn. Mensen die met een accent spreken, of een dialect zelfs. Mensen die nog gewoon ouderwets vlees eten, en onbeperkt spareribs best een aanlokkelijk concept vinden. De Nederlander van buiten uw bubbel.

Door dit te schrijven haal ik bij u, beste lezer, waarschijnlijk weer het bloed onder de nagels vandaan. U mailt mij vast en zeker dat u heus één van die eigenschappen deelt met de ‘andere Nederlander’. Misschien herkent u hier ook wel wat van het dedain in waar ik anderen van beschuldig.

Maar ik vind dat we eerlijk tegen elkaar moeten zijn. De dienstplicht is afgeschaft, u gaat niet meer naar de kerk, uw (klein)kinderen zitten niet meer op de buurtschool. Onze kringen zijn allemaal wel erg eenheidsworst aan het worden. U vindt het vermoedelijk makkelijker om belangstelling en empathie op te brengen voor een willekeurige migrant, of een Franse of Italiaanse toerist, dan voor de ‘andere Nederlander’.

Maar op vakantie kunt u niet om hem heen. Wie zich buiten de uitgesleten paadjes van het dagelijkse leven bevindt loopt hem telkens weer tegen het lijf. In winkels in New York, in de metro in Parijs, in het vliegtuig. Ze klappen na het landen, en u rolt met uw ogen. Kunnen we dat vliegen niet wat duurder maken?

Als we echt zouden geven om de verheffing van het volk, zouden we blij worden van al dat massatoerisme. De grote menigte is gretig. Geïnteresseerd in de Florentijnse Dom, in de Sixtijnse Kapel, in de pleinen, in de musea, in de romantiek van het oude Europa. Als u uitgever zou zijn dan zou het u verheugen, al dat enthousiasme voor de kunsten en de geschiedenis. Wat een Bildung!

Maar er is één ding dat erger is dan de goegemeente die weigert jouw boeken te kopen. Dat is de goegemeente, het doorbakken toeristenvlees, dat jouw vakantiebestemming omarmt.

We lezen in de krant over de steeds diepere kloof. Tussen stad en land, tussen universiteit en MBO, tussen dokter en kapper. Ik maak me daar zorgen over. Ik krijg sterk de indruk dat de meeste mensen die zich aan de goede zijde van de kloof bevinden die graag nog wat dieper zouden uitgraven. Als het moet met blote handen.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.