Opinie

Johnsons VK en Trumps VS: een ‘speciale relatie’ van knecht en meester

Hoe diep zijn wij gezonken dat Boris Johnson als nieuwe Britse premier de hielen van president Trump moet likken, vraagt .

Bezoekers van de Royal Ascot paardenraces in juni dit jaar, met maskers van Nigel Farage (van de Brexit-partij), Boris Johnson en Donald Trump
Bezoekers van de Royal Ascot paardenraces in juni dit jaar, met maskers van Nigel Farage (van de Brexit-partij), Boris Johnson en Donald Trump Foto Hollandse Hoogte

Dit is geen tijd voor teergevoeligheid. Woensdag verwacht Boris Johnson premier van het Verenigd Koninkrijk te zijn. De koers voor het buitenlands beleid van het land heeft hij al uitgezet. Geen Europa meer. Het nieuwe recept is eenvoudig: Donald Trump twittert en Johnson springt op.

Zoals al duidelijk was tijdens zijn armzalige periode als minister van Buitenlandse Zaken, is Johnson geen groot strateeg. Maar hij lijkt wel te beseffen dat de goodwill van een wispelturige Amerikaanse president als hij het VK eenmaal uit de EU heeft gerukt zo ongeveer alles is wat er nog overblijft. Nu weten we wat de Brexiteers bedoelden toen ze de „zonovergoten hooglanden van een Mondiaal Brittannië” beloofden.

Maar eerst moet hij de Brexit afronden. Johnson is van plan al vlug een Europese rondreis te maken als hij naar verwachting de stemming om het Conservatieve leiderschap wint. Parijs, Berlijn en Dublin staan al op het programma. Onderweg kon hij weleens wat hobbels tegenkomen.

Zijn lange lijst van leugens en zijn infantiele gewoonte om de EU met nazi-Duitsland te vergelijken hebben hem niet al te veel vertrouwen bij de andere Europese leiders opgeleverd. Ze zijn niet onder de indruk van zijn ‘alles-of-niets’-dreiging met een no-deal Brexit.

Nog minder sympathiek is de botheid waarmee Johnson het idee uitdraagt van een Engels exceptionalisme, dat het anders zou zijn dan alle andere landen.

Schimpscheuten

Op het ministerie van Buitenlandse Zaken vroeg hij zich hardop af of bondskanselier Merkel voor de Oost-Duitse Stasi had gewerkt. De Franse president Macron was een ‘omhooggevallen Napoleon’. En over de Ierse premier Varadkar: „Waarom heet hij geen Murphy zoals de rest van hen”. Zulke schimpscheuten vinden hun weg naar buitenlandse hoofdsteden.

Profiel: Wie is Alexander Boris de Pfeffel Johnson?

Johnson heeft niets zinnigs over de Brexit te melden. Misschien meent hij het als hij VK op 31 oktober met of zonder akkoord uit de EU dreigt te halen. Maar het staat niet vast dat hij voor een vertrek met slaande deuren een meerderheid in het parlement kan krijgen. Die kans is voor mijn gevoel niet zo groot. Dit kan natuurlijk best een deel van zijn afweging zijn geweest toen hij met veel poeha besloot over de rand van de Brexit-cliff te rijden.

Volgens sommigen is het Johnson eigenlijk altijd te doen geweest om de overige 27 EU-landen tot een woordkeuze te bewegen op grond waarvan hij ‘thuis’ kan beweren dat hij de afspraken voor de Ierse grens van na de Brexit voldoende had verzacht – de zogeheten Ierse ‘backstop’, de terugvaloptie in het uittredingsakkoord. Met hulp van de Labour-rebellen zou hij het akkoord dan door het Lagerhuis krijgen. Dit vooruitzicht leek altijd al ver weg en is dat nu helemaal, nu Johnson een compromis heeft uitgesloten door te eisen dat de backstop in zijn geheel wordt geschrapt.

Lees ook: De Brexit moest wel op de Ierse grens stuiten

Plan B is volgens zijn getrouwen om Merkel en Macron over te halen premier Varadkar zo onder druk te zetten dat hij de Ierse eis van een backstop simpelweg laat vallen. Ik zie Duitsland en Frankrijk zich nog niet zo gauw gezamenlijk tegen een loyale, stevig pro-Europese lidstaat keren om er een te helpen die op zoek is naar de uitgang.

Waarschijnlijker is dat het VK dan nog altijd voor dezelfde reeks onwaarschijnlijke uitkomsten van het Brexit-verhaal staat: nog weer langer in de onzekerheid van artikel 50; algemene verkiezingen waarin de Conservatieven en de hardlinkse Labour-oppositie van Jeremy Corbyn geen van beide veel vertrouwen kunnen hebben; of een tweede referendum. Dit laatste zou de verstandige weg zijn, maar om zover te komen zou waarschijnlijk én algemene verkiezingen én een verlenging van artikel 50 nodig zijn.

Het is niet verwonderlijk dat Johnson achter de schermen hard heeft gelobbyd voor een vlugge uitnodiging in Washington. Een snel handelsakkoord met Trump zou hem geloofwaardigheid bij de EU verlenen, zo wordt door medewerkers gefluisterd. Hun verwachting heeft iets afschuwelijks. Sinds het Brexit-referendum van 2016 is het land kennelijk zo diep gezonken dat het beste waar het nu nog op mag hopen een aai over de bol is van een onvoorspelbare demagoog in het Witte Huis die publiekelijk zo ongeveer spot met alles wat ons dierbaar is.

Hielenlikker Boris

Johnson is vaak opzettelijk achteloos geweest in zijn taalgebruik over etniciteit. Maar meegaan met een president wiens bedenkelijke aanvallen op minderheden in blanke suprematie overgaan? Het beste dat nog kan worden gezegd is dat zelfs Johnson zich genoodzaakt voelde om afstand te nemen van Trumps recente tirade tegen vier Democratische Congresleden.

Je kon de hielenlikker Johnson zien in zijn reactie op de consternatie die ontstond door een aantal gelekte memo’s van Kim Darroch, de Britse ambassadeur in Washington. Trump ontplofte bij de naargeestige, maar volkomen accurate kenschetsen van zijn presidentschap. De aanstaand premier duwde sir Kim overboord.

Lees ook: Trump flirt met Johnson en Farage

Trump heeft een even grote hekel aan de EU als de Brexiteers. Hij zou dus best geneigd kunnen zijn om Johnson een ‘snelle overwinning’ aan te bieden. Het vreemde is dat iedereen denkt dat de president staat te trappelen om een royaal handelsakkoord te tekenen (en het Congres om dit te ratificeren). Trumps beleid heet America First. Die naam moet je letterlijk nemen. De VS stellen hun nationale belangen boven alle andere. Er staat in de kleine lettertjes geen uitzondering voor de Britten.

Het scheve karakter van de trans-Atlantische relatie heeft in elk geval niet alleen met Trump te maken. Hoe hecht de banden vaak ook waren, de Amerikanen zijn er nooit sentimenteel over geweest. De betraande wang over de eeuwige familie- en vriendschapsbanden en dergelijke kwam altijd van Britse kant – een bedenksel van Winston Churchill om emotionele kracht aan het idee van een ‘special relationship’ te verlenen.

In Washington wordt de invloed van het VK afgemeten aan het nut dat het als bondgenoot kan hebben. Het wrange is dat het na een Brexit minder te bieden heeft. Het kan niet meer voor de VS opkomen in de raden van Europa. Tory-premier Harold Macmillan bedacht ooit in zijn hoogmoed dat zijn land kon dienen als wijze Grieken voor het Amerikaanse Rome. Voor Johnson zal het leven eenvoudiger zijn. Denk: knecht en meester.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.