De eerste computerpartij

The New York Times heeft een rubriek ‘Overlooked No More’ met necrologieën van mensen die lang geleden gestorven zijn, maar toen niet belangrijk genoeg werden gevonden om herdacht te worden. Tot mijn verbazing was er vorige maand tussen al die mensen van wie ik nog nooit had gehoord ook Alan Turing. Die stierf in 1954 en was toen over het hoofd gezien. Alan Turing! De aartsvader van de kunstmatige intelligentie en het grootste brein van het team dat tijdens de Tweede Wereldoorlog de Duitse codes wist te breken en daardoor misschien wel de oorlog won, die vonden ze bij zijn dood niet belangrijk genoeg.

Misschien kwam het doordat computers in 1954 nog niet veel voorstelden en Enigma, het project van de Britse codebrekers, toen nog staatsgeheim was, maar ik denk dat het ook kwam doordat Turing een veroordeelde homoseksueel was. The New York Times, de stem van het establishment, was toen en nog decennia daarna zwaar homofoob.

Turing had veel banden met het schaken. Tijdens het Enigma-project waren de Engelse schaakmeesters Alexander, Golombek en Millner-Barry zijn medewerkers. Hij was een zwakke schaker, maar een goede marathonrenner, en misschien daarom bedacht hij het ‘round the house chess’, waarin iemand die een zet had gedaan zo hard mogelijk om het huis moest rennen, en als hij terug was moest de tegenstander zijn zet doen.

Turing organiseerde ook de eerste computerschaakpartij uit de geschiedenis. Hij had in 1948 een schaakprogramma geschreven, maar er was nog geen hardware die in staat was om dat te gebruiken. Een paar jaar later moest hij met pen en papier en veel geduld de zetten berekenen die zijn algoritme zou uitvoeren op de computer die er nog niet was.

De eerste partij van Turochamp is niet opgeschreven, maar de tweede partij wel, tegen een collega van Turing aan de universiteit van Manchester.

Turochamp - Alick Glennie, Manchester 1952

1. e4 e5 2. Pc3 Pf6 3. d4 Lb4 4. Pf3 d6 5. Ld2 Pc6 6. d5 Pd4 7. h4 Lg4 8. a4 Pxf3+ 9. gxf3 Lh5 10. Lb5+ c6 11. dxc6 0-0 12. cxb7 Tb8 13. La6 Da5 14. De2 Pd7 15. Tg1 Pc5 16. Tg5 Lg6 17. Lb5 Pxb7 18. 0-0-0 Pc5 19. Lc6 Tfc8 20. Ld5 Lxc3 21. Lxc3 Dxa4 22. Kd2 Pe6 23. Tg4 Pd4 24. Dd3 Pb5 25. Lb3 Da6 26. Lc4 Lh5 27. Tg3 Da4 28. Lxb5 Dxb5

Zie diagram

Tot nu toe zag het er uit als een ordentelijke schaakpartij. 29. Dxd6 Maar nu niet meer. 29...Td8 en namens Turochamp gaf Turing de partij op.

Op grond van Turings aantekeningen is zijn schaakprogramma later gereconstrueerd en in 2012 speelde het op een wetenschappelijk congres een partij tegen Kasparov. Misschien kwam het doordat Turochamp lang op de plank had gelegen, maar het was niet om aan te zien.

Vorige week schreef ik over de nieuwe tijd waarin je alleen maar op de spatiebalk hoeft te tikken om een indrukwekkend lesje van de schaakcomputer te krijgen. Ze zijn ver gekomen, maar die oude Turochamp is leuker.

Turochamp - Garry Kasparov, Manchester 2012

1. e3 Pf6 2. Pc3 d5 3. Ph3 e5 4. Df3 Pc6 5. Ld3 e4 6. Lxe4 dxe4 7. Pxe4 Le7 8. Pg3 0-0 9. 0-0 Lg4 10. Df4 Ld6 11. Dc4 Lxh3 12. gxh3 Dd7 13. h4 Dh3 14. b3 Pg4 15. Te1 Dxh2+ 16. Kf1 Dxf2 mat.