Brieven

Brandweerbaas Leen Schaap: ‘Alleen met duidelijke steun kun je misstanden aanpakken’

Wil je een verziekte cultuur aanpakken, dan moet je als leider vuile handen durven maken, schrijft gewezen brandweercommandant Leen Schaap in een ingezonden brief.

Een brandweerman blust een grote brand bij muziekstudio Melody Line.
Een brandweerman blust een grote brand bij muziekstudio Melody Line. Foto Evert Elzinga/ANP

„Discriminatie en uitsluiting bij de politie, we konden het weten”, luidde het hoofdredactioneel commentaar in NRC van 16/7. Korpschef Erik Akerboom kreeg van een adviseur het advies om in te grijpen en per direct afscheid te nemen van een groot deel van de zittende leiding. Er gebeurt, aldus de adviseur, bij de politie niets tegen homo- en moslimhaat, discriminatie, intimidatie van vrouwen en ander wangedrag.

Het commentaar legde de associatie met de brandweer. Nu heb ik vanaf mijn eerste dag als commandant van de brandweer Amsterdam-Amstelland gevochten tegen uitsluiting, seksisme en racisme binnen deze overheidsorganisatie. Daarvoor krijg je bij bestuurders en politici de handen makkelijk op elkaar. Wie kan daar nu tegen zijn? Wat is er belangrijker in je bedrijf dan zorgen dat artikel 1 van de Grondwet overeind blijft?

Maar de praktijk is anders. Wil je een verziekte cultuur aanpakken, dan moet je als leider vuile handen durven maken. Dat betekent zelf in de frontlinie durven gaan staan en de regie houden op iedere individuele zaak. Het veranderen van de gesloten wittemannencultuur veroorzaakte bij de brandweer een golf van verzet op de werkvloer die zich niet zelden tegen mij persoonlijk richtte. Na drie jaar vechten is het eind nog niet in zicht; nog altijd staan werkvloer en korpsleiding lijnrecht tegenover elkaar. De strijd over wie er de baas is in de kazernes – de staat of de straat – vergt een lange adem. Tijd die een leidinggevende of bestuurder in mindere mate heeft dan een door het arbeidsrecht goed beschermde werknemer.

Ik spreek uit ervaring. De burgemeester van Amsterdam heeft dit voorjaar besloten om mij weg te sturen om plaats te maken voor een leider die meer kan ‘verbinden’. Ik betreur dat.

In mijn ogen doet zich voor moedige leidinggevenden een duivels dilemma voor: alleen zeggen dat je iets aanpakt, maar er niet naar handelen, zorgt voor een cultuur waarin wangedrag kan voortwoekeren. Voorbeelden hiervan zijn bij onder andere de politie, defensie en de brandweer evident.

Echter, de moedige leidinggevende die wel aan het front durft te staan met het aanpakken van misstanden, moet rekenen op fors verzet uit eigen geledingen. Dat betekent dat hij of zij gericht de afweging moet maken of steun van zijn of haar hoogste superieuren voldoende aanwezig is. De twijfel hierover zal velen doen kiezen voor de veilige weg: belijden dat je de juiste dingen doet, maar geen vuile handen maken. Een opportunistische, maar begrijpelijke keuze. Slechts met onvoorwaardelijke steun vanuit de hoogst verantwoordelijken kan je van leiders verwachten dat zij iets veranderen. Tot die tijd zal ook het vervangen van die leiding geen soelaas bieden.

is tot 1 oktober commandant bij de Brandweer Amsterdam-Amstelland