Brieven

Brieven 18/6/2019

Laaggeletterdheid

Hoe is dit mogelijk?

In haar afkeer van de hautaine boekenwereld beweert Rosanne Hertzberger dat de soms tegenvallende verkoop van boeken wordt verpakt als een maatschappelijk probleem, te weten ontlezing (Het papieren boek is hoog, downloaden laag, 13/7). Geen idee of dat zo is maar wat ik wel weet is dat goed kunnen lezen voor steeds meer mensen lastig is.

Laaggeletterdheid bij jongeren neemt snel toe en is bovendien een groot taboe. Dat heeft grote gevolgen. In 1991 heb ik een verslag geschreven over het project ‘Nederlands op de werkvloer’ bij verfproducent Sigma Coatings, dat toen een nieuwe fabriek bouwde in Amsterdam. Daar moesten medewerkers een veel grotere taalvaardigheid hebben, codes intypen en teksten en getallen uit de computer kunnen lezen. Velen bleken dat niet te kunnen en ontslag dreigde. Het bedrijf besloot de mensen zelf bij te scholen om ze binnenboord te houden. Maatschappelijk verantwoord ondernemen toen die term nog niet bestond. Toenmalig minister Bert de Vries van Sociale Zaken vond het prachtig.

Fast forward naar 2019: het onderwijs is achteruit gekacheld, op bibliotheken is flink bezuinigd, bedrijven potten hun geld liever op en de studie Nederlands verliest snel terrein. We kijken massaal naar series of gaan lekker gamen. Een op de zes Nederlanders (16,6 procent) heeft ondertussen problemen met lezen, schrijven en/of rekenen, zegt de stichting Lezen & Schrijven. Hoe is dit mogelijk?

Geschiedenis

Excuses kan niet

In zijn artikel Ontloop het nemen van verantwoordelijkheid niet (12/7) zegt Sander Philipse dat „een reden om wél excuses aan te bieden is dat slavernij gevolgen heeft voor het heden”. Dat is geen reden, want excuses veronderstellen is eigen schuld. Premier Abe en de huidige Japanners hebben geen schuld aan het vreselijke lot van de troostmeisjes voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog. Abe erkent het onrecht, hij betreurde het en spreekt dat ook uit. Maar hij sprak geen excuses uit, want dat veronderstelt eigen schuld van de Japanners van nu. ‘Excusare’ in het Latijn betekent schuld weghalen (causa = oorzaak). Excuses aanbieden kán Abe niet, want hem treft geen schuld en hij kan de oorzaak ook niet weghalen. Abe, of het Japanse volk, dat aanrekenen is historisch incorrect.

Denk ook aan aan de ‘Kniefall’ van Willy Brandt in Warschau in 1970, geen excuses. Wij kunnen alleen verantwoordelijkheid nemen voor wat we zelf (mis)daan hebben en pas dán maken we excuses.

Wimbledon

Overwinning delen

Na de Wimbledon-finale tussen Federer en Djokovic zorgde de nieuw ingestelde regel, dat bij 12-12 in de 5e set een tiebreak gespeeld moet worden, voor een anticlimax. Een tiebreak in de 4 eerste sets is ook een noodoplossing, maar beslist niet over winst of verlies van het toernooi. De wedstrijd overziende kon niet anders worden geconcludeerd dan dat beide spelers aan elkaar gewaagd waren. Waarom dan niet de overwinning delen? Dat gebeurt in meerdere sporten. Of als dat niet kan, kunnen de gewonnen games de werkelijke winnaar aanwijzen. Dat is een iets minder schlemielige oplossing.

Kapitalisme

Heb oog voor de ziel

Bij het lezen van het artikel Met kapitalisme is weinig mis (17/1) moest ik denken aan de woorden van Jezus: „Wat baat het de mens als gij de hele wereld wint en schade lijdt aan uw ziel.” Er is meer tussen hemel en aarde dan alleen maar materialisme om voor te leven. De mens heeft ook nog een geestelijke dimensie die door het opgaan in het kapitalisme vaak gesmoord wordt.

Correcties/aanvullingen

Effectenbeurs

In Big Tech is machtig, maar er is wat aan te doen (16/7, p. E5) stond dat de Amsterdamse effectenbeurs in 1911 verhuisde van het Damrak naar Beursplein 5. De verhuizing vond in december 1913 plaats. Op 2 januari 1914 ging de handel in het nieuwe gebouw van start.