Opinie

Boeken lezen is nu eenmaal elitair

Een boekhandel is tenslotte een centrum van beschaving, Bildung en intellectuele diversiteit.

Michel Krielaars

De tijd van de oude elite van adel, bourgeoisie en snobs is voorbij. Als fervent leunstoelreiziger maakte ik dat aan het begin van deze zomervakantie weer eens op uit Das Buch von der Riviera van Klaus en Erika Mann, de twee oudste kinderen van Thomas. Het is een literair reisverslag uit 1931, dat onlangs werd heruitgegeven en voorzien van heerlijke foto’s van de plaatsen die het tweetal bezocht.

Het leuke aan dit boek is dat je de situatie van nu kunt vergelijken met die van rond 1930. Het verschil is groot, maar soms ook weer niet, want in Cannes lagen de stranden ook toen al vol doorbakken toeristenvlees.

De oude elite deed niet mee aan die zonaanbidding, maar klitte bijeen in luxe hotels en flaneerde over de boulevards. De speelse Manns hadden een scherp oog voor die sociale structuur: ‘Voor de grote snob, die graag met hertoginnen, koffiekoninginnen en Lords in dezelfde lounge wil zitten, biedt ze (de Rivièra, MK) enkele hotels, waar zij inderdaad nog altijd zitten [...].’ Daarop volgt een zin, die gisteren geschreven had kunnen zijn: ‘Intussen heeft ze zich ook voor het bourgeois en kleinburgerlijke publiek geopend, ja het domineert hier bijna, zoals overigens eigenlijk bijna overal op de wereld.’ Je hebt er geen Ilja Leonard Pfeijffer bij nodig.

De beide Manns zoeken het avontuur op, nemen de elite op de hak en hangen het liefst rond in kroegen, waar zwarte arbeiders komen. Ook komen ze hun eigen soort tegen: Colette, Kees van Dongen, Aldous Huxley, Franz Werfel, Emil Ludig – geslaagde vertegenwoordigers van de bohème van die tijd.

Ik wilde Das Buch von der Riviera bestellen bij Bookaroo, maar de echte boekhandel bleek in dit geval onmisbaar, omdat het om een buitenlandse titel ging. Toch vind ik deze nieuwe bezorgdienst, die een boek van een Nederlandse uitgeverij via een boekhandel in je buurt binnen een dag bij je thuis laat afleveren, een sympathiek initiatief. Alleen al omdat het in een tijdperk van verslavend instant koopgedrag zowel de noodlijdende boekhandel als het papieren boek enigszins helpt te overleven.

Anders dan Rosanne Hertzberger afgelopen zaterdag in haar column beweerde, ben ik ervan overtuigd dat we echte boekhandels en ‘hoge literatuur’ hard nodig hebben. Al was het maar als alternatief voor een door debilisering gedomineerd medialandschap, waarin het ene na het andere kwaliteitsprogramma op radio en televisie wordt opgeheven. Vergeleken met een talkshow is een boekhandel tenslotte een centrum van beschaving, Bildung en intellectuele diversiteit.

Nu door slecht literatuuronderwijs en verslaving aan sociale media steeds minder mensen een gelaagde roman kunnen begrijpen, is de maatschappelijke rol van de boekhandel nog groter geworden. Juist omdat een boekhandel meer is dan een winkel en de gemiddelde lezer zonder het advies van de kundige boekhandelaar nergens is.

Het lezen van ‘hoge literatuur’ is daarenboven altijd al elitair geweest. De wijze woorden van een schrijver als Margaret Atwood geven je nu eenmaal meer inzicht in het bestaan dan de onderhoudende liefdesavonturen van Lucinda Rileys Zeven zusters. Als hoeders van die ‘hoge literatuur’ zijn boekhandels dan ook onmisbare cultuurdragers, die overeind gehouden moeten worden, desnoods met financiële steun van de overheid, zoals dat in Frankrijk gebeurt.