Het drama van de maanlanding: radiostoring en computercrashes

Vijftig jaar maanlanding Het laatste kwartier voor de landing op de maan was een beproeving. Driehonderd meter boven het oppervlak crashte de computer.

De Eagle, met aan boord Neil Armstrong en Buzz Aldrin, keert terug van het maanoppervlak. De foto is genomen vanuit de Command Module, die in een baan om de maan vloog met aan boord Mike Collins. Op de achtergrond is de aarde te zien.
De Eagle, met aan boord Neil Armstrong en Buzz Aldrin, keert terug van het maanoppervlak. De foto is genomen vanuit de Command Module, die in een baan om de maan vloog met aan boord Mike Collins. Op de achtergrond is de aarde te zien. Foto NASA

‘Contact light, okay. Engine stop.” In de cabine was het langverwachte lichtje aangegaan, het teken dat de poten van de insectachtige maanlander Eagle contact maakten met de maanbodem. Die eerste woorden vanaf de maan, uitsproken door luchtmachtkolonel Buzz Aldrin, werden snel bevestigd door het Apollo-zenuwcentrum in Houston: „We copy you down, Eagle.” En dan volgen Neil Armstrongs beroemd geworden woorden: „Houston, Tranquility Base here. The Eagle has landed.

Daarmee was de maanrace met de Russen gewonnen, waarvoor president Kennedy in 1961 het startsein had gegeven. De Eagle-commandant, de civiele testpiloot Neil Armstrong, had het verrassend goed bestuurbare toestel neergezet in de zuidwesthoek van de grote Mare Tranquillitatis, zondag 20 juli 1969 om 20:17:39 GMT.

Vooral het laatste kwartier van de landing was een beproeving geweest. Radiostoringen teisterden het contact tussen de maanlander en het zenuwcentrum op aarde, dat met telemetrie nauwlettend de toestand van de systemen in de Eagle in de gaten hield. Hoe konden ze zo ooit een rationeel besluit nemen over een eventueel afbreken van de landing?

Intussen stonden in de display van het boordcomputertje ook geheel nieuwe storingsgetallen: 1202! 1201!

En intussen stonden in de display van het Eagle-boordcomputertje ook nog eens geheel nieuwe storingsgetallen: 1202! 1201! Na veel geblader in codeboeken in Houston bleken die te betekenen dat de computer meer opdrachten had dan-ie aankon, maar dat hij bij het heropstarten tóch alle gegevens bewaard had. Geen prettig idee, maar geen reden om de landing te stoppen. Slechts 300 meter boven het oppervlak crashte de computer voor de vierde keer in vijf minuten. Al startte hij snel weer op, secondenlang vlogen Aldrin en Armstrong blind, zonder hoogtemetingen. Maar afbreken van de landing was op die hoogte toch al geen optie meer.

Dat Armstrong minuten langer dan verwacht bezig was om een landingsplek te vinden die niet bezaaid was met rotsblokken, was het minste probleem. Voor 30 seconden brandstof was er nog over bij de uiteindelijke landing. Meer dan genoeg, zou de koelbloedige Armstrong daar later over zeggen.

Slapen? Dat zou niet gebeuren

Ook na de landing bleven er zorgen. In de dagen voordat Apollo 11 boven op de reusachtige Saturnusraket was gelanceerd, waren er bij NASA-technici zorgen gerezen over een hogedruktank onder de lander, die de zuurstoftanks onder druk hield. Zou die het wel houden als de raketmotor vlak bij de maanbodem is en alle hitte terugslaat tegen de Eagle-bodem? Ook dát ging uiteindelijk goed, al bleef het eerste uur op de maan de druk in de tank te hoog.

Buzz Aldrin groet de Amerikaanse vlag. De kabel van de tv-camera ligt op de voorgrond.

Foto NASA

Eenmaal geland waren Aldrin en Armstrong direct twee uur bezig om de maanlander weer klaar te maken voor onmiddellijk vertrek. Voor als er iets erg mis zou gaan en snel vertrek noodzakelijk was. Ze keken ondertussen wel naar buiten. „Het is groot, stralend en prachtig”, meldde Armstrong. Officieel stond daarna op het schema: slapen. Maar iedereen op de maan en op aarde wist dat dat niet zou gebeuren. „Our recommendation at this point is planning an EVA”, meldde Armstrong netjes aan Houston. (EVA = Extravehicular Activity.) Twintig seconden later al meldde de aarde terug: „We will support it.” Enigszins tot verrassing van Armstrong hield daarna de gelovige protestant Aldrin in een kleine privé-plechtigheid een christelijk avondmaal, het was tenslotte zondag, de wijn en het brood keurig uitpakkend uit een zakje.

Aldrin had ook gewild

Armstrong dacht op dat moment na over de woorden die hij zou gaan zeggen bij de live-uitzending van zijn eerste stappen op de maan, een paar uur later. Een kleine stap, met grote betekenis, bedacht hij. Zijn piloot Aldrin had overigens ook wel als eerste naar buiten gewild. In de weken voor de lancering had Aldrin daar zelfs flink voor gelobbyd: hoort een commandant niet juist als laatste het schip te verlaten? Maar Armstrong wilde zelf, en sowieso paste het niet in de vredelievende sfeer van Apollo dat een militair als eerst voet op de maan zou zetten. „We came in peace for all mankind”, stond op de plaquette die met het landingsgestel op de maan zou achterblijven.

In de live-uitzending, die door 600 miljoen mensen over de hele wereld werd bekeken, werd overigens geen aandacht besteed aan Armstrongs éérste handeling toen hij boven aan de trap van de lander stond: het naar beneden gooien van een witte afvalzak vol voedselwikkels, urine- en poepzakken en vieze filters. En voordat Armstrong vanaf een voetplaat van het landingsgestel zijn eerste stap op de maanbodem zette, probeerde hij nog even of hij wel de ladder op kon klimmen. Omdat hij zo zacht geland was, waren de poten van het landingsgestel niet geknikt en hing de onderste tree vrij hoog. „Takes a pretty good little jump”, meldde Armstrong een paar seconden voor hij zijn beroemde Eerste Stap zette: „That’s one small step for man; one giant leap for mankind.” Ruim een half uur later klom ook Aldrin de trap af. „That’s a good step”, zei hij over het laatste stukje. Armstrong: „Yeah. About a 3-footer.” Bijna drie uur duurde de maanwandeling.

Nooit was een mens eenzamer geweest dan Mike Collins, die was achtergebleven in de Command Module

En een paar uur voordat de Eagle weer opsteeg, nog geen dag na de landing, stortte 850 kilometer verderop op de maan de onbemande Russische sonde Luna 15 te pletter, een wanhopige maar mislukte poging van de Russen om nog net voor de Amerikanen maanstenen terug te brengen naar aarde. Al die uren had de derde astronaut Mike Collins in zijn eentje in de Command Module om de maan gecirkeld. Nooit was een mens eenzamer geweest dan hij, vooral op het stuk áchter de maan, ruim 400.000 km van de aarde, zonder radiocontact. Maar Collins, generaal-majoor in de Amerikaanse luchtmacht, had er geen last van. „Ik hield van dat gevoel”, schreef hij later in zijn memoires. Een tocht alleen in een F-86-straaljager over een winters en donker Groenland had hij als vele malen eenzamer ervaren. Maar toen Aldrin na de koppeling als eerste weer de Command Module binnenkroop, kuste Collins hem op het hoofd.

Buzz Aldrin is bezig een seismometer te plaatsen.

Foto NASA

Terug op aarde, voor de zekerheid ruim twee weken in quarantaine, keek de Apollo 11-bemanning ter ontspanning naar video-opnames van de tv-programma’s over hun reis. Wat een opwinding overal ter wereld! Op een gegeven moment zei Aldrin tegen Armstrong: „Neil, we hebben dat allemaal gemist!”

Epiloog

Na het enorme succes van Apollo 11 liep de publieke aandacht snel terug. In maart 1970 schrapte de Amerikaanse regering de Apollo 18-, 19- én 20-missies die gepland waren voor 1973. En een jaar later scheelde het niet veel of president Nixon had ook nog de voor 1972 geplande Apollo 16 en 17 geschrapt.

Onder meer is gebruik gemaakt van: Andrew Chaikin A man on the moon (670 blz., Penguin books 1995); David Whinehouse Apollo 11. The inside story (322 blz., Icon Books 2019) en alle communicatietranscripties op www.hq.nasa.gov/alsj
Correctie (18 juli 2019). In een eerdere versie van dit stuk stond dat Aldrin katholiek was en ter communie ging op de maan. Maar Aldrin was lid van de protestantse Webster Presbyterian Church en hield een protestants avondmaal in de Eagle. Dat is verbeterd in de tekst.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.