Opinie

Wat een populistisch geraaskal, Hertzberger

Het verdwijnen van boekhandels en ontlezing zijn niet te wijten aan hautain gedrag, schrijft .

Foto iStock

Tegen ontlezing had Rosanne Hertzberger op 13 juli in NRC maar één advies voor het boekenvak nodig: „Ik zou wat minder hautain doen” tegen mensen die verkeerde, niet-papieren boeken kopen buiten de boekhandel om. Tegen mensen dus voor wie ‘uit de hoogte’ niet genoeg schijnt in plaats van haar ‘hautain’.

Ik heb even afgewacht of Hertzberger zou worden aangepakt door een van mijn ex-collega’s (sinds ik in 2015 mijn uitgeverij verkocht en uit het vak stapte), maar niemand geeft thuis, ook Mai Spijkers niet, die liever met en voor zijn vriendje Özcan Akyol reclame maakt in de Volkskrant. Dan doe ik het maar.

Hertzberger neemt hetzelfde type liberale houding in als degenen die sinds jaar en dag roepen dat de vaste boekenprijs moet worden afgeschaft. Wat haar betreft hoort een boekhandel die „met uitgeprinte teksten zich anno 2019 niet heeft weten te vernieuwen, en zichzelf interessant te houden voor de consument”, te verdwijnen. Zij is de afgelopen twintig jaar ruimschoots op haar wenken bediend, want het aantal boekhandels werd in die periode gehalveerd. Hun uitbaters waren doorgaans hardwerkende mensen met liefde voor boeken in welke vorm ook, wie geen hautain gedrag te verwijten viel en die, precies zoals Hertzberger het wil, op de vrije markt het loodje legden tegenover boekenreuzen als de zo door haar geliefde Bol.commen of Amazonen, die alleen op bestelling verkopen en intussen hun leveranciers zoveel mogelijk uitpersen. Hoera dus en wie niet weet te „vernieuwen” verdwijnt maar.

Aanleiding voor Hertzbergers oppervlakkige smaadrede is het recente vernieuwingsinitiatief Bookaroo, waarbij tweehonderd boekhandelaren zich aansloten, die Hertzberger „een geheel nieuwe overbodige tussenstap in de boekverkoopketen” noemt. Het door haar bij Bol.com bestelde boek komt rechtstreeks van CB (voorheen het Centraal Boekhuis) uit Culemborg op de mat, maar met Bookaroo via de omweg van haar dichtstbijzijnde boekhandel. Ze vergist zich: het boek dat zij via Bookaroo bestelt stáát al in die boekhandel en mocht dat niet zo zijn, dan krijgt ze het óók rechtreeks door het CB toegestuurd. Die „overbodige tussenstap” regardeert Hertzberger niet, bestaat voor haar als consument niet, dus: ze zeurt.

Lees de column van Rosanne Hertzberger: Het papieren boek is hoog, downloaden laag

Ze moet zich afvragen of zij liever ziet dat Bol.com 45 tot 55 procent boekhandelskorting opstrijkt zonder daarvoor iets anders te hoeven doen dan een plekje op zijn website ervoor openhouden, of dat die tweehonderd Bookarooboekhandels „vernieuwend” met Bol.com concurreren en daarbij genoegen nemen met een wat lagere korting om hun initiatief aan de praat en daarmee hún winkels open te houden.

Boekhandel elitair?

Hertzberger heeft daar geen boodschap aan. Zij wil geen elitair papieren boek maar als een ongeduldig verwend kind tien seconden na haar bestelling kunnen beginnen met lezen. Ze noemt dit ‘laag’ en verstaat daaronder: hiërarchieloos, ongewichtig, en plebejisch. Zij ‘verlaagt’ zich daarmee graag tot de heffe des volks, d.w.z. de 30 procent die minder dan een boek per jaar leest en de 20 procent die laaggeletterd tot geheel analfabeet is. Want ‘hoog’ ofwel elitair is bij Hertzberger dat je een papieren boek in een boekhandel koopt en dat deugt niet.

Dit is niet zomaar onzin, dit is populistisch geraaskal. Maar haar column is een vrijplaats die de mening van haar krant (die de nuance zoekt, dat dan weer wel) niet vertegenwoordigt. Ik bedoel: Hertzberger is blij dat haar krant wel degelijk aandacht aan haar ‘lage cultuur’ schenkt, maar „nergens is de kloof tussen hoog en laag zo groot als bij de literatuur”. Dat klopt, maar dat heeft niets met het elitaire Bookaroo of volkse Bol.com te maken, doch alles met het onvermogen van een nog steeds groeiende groep mensen die dankzij de vernietiging van het lees-, schrijf- en literatuuronderwijs over de afgelopen veertig jaar nog maar nauwelijks tot ‘begrijpend lezen’ in staat is, en daarmee literair monddood is gemaakt – wat ze overigens een rotzorg zal zijn, immers hebben ze er sociale media, zat vlogs, festivals en comazuipen voor in de plaats gekregen.

Lees ook over kritiek van boekhandels op Bookaroo

Fijn voor liberale werkgevers trouwens, die hen als flexwerkende homo economicus naar believen kunnen inzetten en weer ontslaan, in plaats van dat zij te maken hebben met belezen, welbespraakte, kritisch denkende burgers. Dat is immers ook allemaal maar elitair gedoe waar je niets voor koopt.

En Lucinda Riley met haar De zeven zussen? Die is ook ‘laag’, dús „gewoon hartstikke goed” omdat zij „tamelijk oppervlakkige, zalige snacks” produceert. Want nietwaar: types als die Achmatova, Atwood, De Beauvoir, Brönte, Kristof, Lagerlöf, Lessing, Woolf, Yourcenar en dichter bij huis Dermoût, Haasse, Harmsen van Beek, Minco, Schmidt, Vasalis en Van Zuylen, nu ja die zitten gewoon állemaal met die seksist van een Ilja Pfeiffer in het hoge elitaire complot; allemaal vol „zeldzaam vernederende” scènes „maar goed, dat is nou eenmaal gebruikelijk in de literatuur met grote L.”

Ik verzin deze rechtse, ja zelfs gevaarlijke onzin tussen aanhalingstekens niet: het stáát er. Dit soort kwalijke prietpraat hoort nog niet eens in De Telegraaf thuis.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.