Voor het inslapen elf naalden in het lijf, sommige wielrenners zweren erbij

Eerste rustdag Als massages niet volstaan, hebben fysiotherapeuten in de Tour nog een ander middel om renners te verlichten: acupunctuur. Veel coureurs zijn er blij mee, al blijven naalden een gevoelig onderwerp.

Fysiotherapeut Dan Guillemette van de Australische ploeg Mitchelton-Scott behandelt de rug van ploegleider Matthew White.
Fysiotherapeut Dan Guillemette van de Australische ploeg Mitchelton-Scott behandelt de rug van ploegleider Matthew White. Foto’s Joris Knapen

Matthew White trekt zijn polo uit en gaat op zijn buik op een massagetafel liggen, in een hotelkamer met sprookjesachtig uitzicht op de eeuwenoude Pont Vieux met daaronder de rivier de Tarn, in het Zuid-Franse Albi. De ploegleider van de Australische ploeg Mitchelton-Scott heeft na tien dagen Tour al meer dan drieduizend kilometer op de bijrijdersstoel gezeten en hij heeft last van zijn onderrug. Net als de renners was hij toe aan de eerste rustdag. Hij is maandagavond gemasseerd, de spieren zijn wat losgemaakt, en nu vindt fysiotherapeut Dan Guillemette het tijd voor de volgende stap: een sessie acupunctuur.

Links en rechts van zijn ruggengraat gaan vijf naalden centimeters diep zijn huid in. Bij de laatste twee trekt de spier die van de nek naar de bovenkant van het bekken loopt, schoksgewijs samen. White kreunt, maar pijn zegt hij niet te hebben.

Om de twee minuten draait Guillemette een paar keer vluchtig aan de naalden, om de geplaagde spier te stimuleren en een eventuele obstructie te verhelpen. Ondertussen legt hij uit dat hij ongeveer de helft van zijn renners in de Tour om uiteenlopende redenen behandelt met acupunctuur. Hij doet het al tien jaar, ook toen hij bij Sky (nu Ineos) werkte. Wout Poels en Dylan van Baarle van die ploeg zeggen allebei acupunctuur te hebben gebruikt op aanraden van de medische staf, maar voelden zich er niet gemakkelijk bij en stopten ermee. Ook Franse ploegen zetten het deze Tour geregeld in als herstelmethode, of om te ontspannen.

Na een explosieve tijdrit of een lange dag in de bergen kunnen de dijbeenspieren en de hamstring, of het gebied tussen de schouderbladen bij de nek, zoveel te verduren hebben gehad dat ze met alleen een massage niet volledig soepel te krijgen zijn. De naalden die gebruikt worden, variërend in lengte van vier tot één centimeter, kunnen wél zorgen voor verlichting. Het is de westerse benadering van acupunctuur, waarbij de nadruk ligt op het fysiek – een spier wordt zo geprikkeld dat de bloedstroom verbetert en afvalstoffen worden afgevoerd.

Maar nog vaker, vertelt Guillemette, vragen zijn renners om acupunctuur om te kunnen ontspannen. Vlak voor het slapengaan willen ze een stimulatie van de meridianen, een stelsel van onzichtbare knooppunten door het hele lichaam, waardoor volgens de Chinezen de levensenergie ‘qi’ stroomt. Bij een blokkade daarvan ontstaan klachten. Wetenschappelijk bewijs ontbreekt – de techniek wordt ondersteund op basis van ervaringen. Maar miljoenen mensen hebben er baat bij, en met hen een groot deel van het Tourpeloton, met uitzondering van de mannen die niet van naalden houden, er niet goed op reageren, of er niet in geloven.

Reset van het brein

Na een dag van vijf, zes uur op de fiets zijn de benen rusteloos, en het brein vol van alle indrukken die het opdeed in de heksenketel die de Tour is. Alle emoties zijn uitvergroot gepasseerd – euforie, angst, boosheid – en er zijn in het lichaam van een coureur in grote hoeveelheden cortisol aangemaakt, het stresshormoon, dat nuttig is om te vluchten, maar niet om tot rust te komen. Slapen ho maar. Er zijn renners die een slaappil nodig hebben, of het wat minder agressieve melatonine, het lichaamseigen slaapstofje in tabletvorm verkrijgbaar bij de drogist. Guillemette: „De meeste renners staan ook nog uren strak van alle suikers en cafeïne die ze met al die gelletjes tot zich namen. Jongens die gevallen zijn kunnen vaak niet slapen door de wonden die ze opliepen. Ze hebben allemaal een reset van het brein nodig. Dat kan met acupunctuur.”

Vincenzo Nibali, de Tourwinnaar van 2014, zwoor erbij, vertelt Eddy De Smedt, de man die de Italiaan tot twee jaar geleden in een grote ronde elke avond met elf naalden de nachtrust in begeleidde. Na een stressvolle dag schakelde hij het lichaam van Nibali en dat van de hele Astana-ploeg over van overlevingsstand naar een staat van diepe rust.

„Twee stuks tussen de grote teen en die ernaast, vier op het onderbeen, twee tussen duim en wijsvinger, twee op het voorhoofd om de frontaalkwab te stimuleren en één op het achterhoofd, bij de vertex. Als ik na een halfuurtje terugkwam om de naalden te verwijderen sliepen ze vaak al.”

Het grote voordeel ten opzichte van slaapmedicatie is volgens De Smedt dat een renner de volgende ochtend niet „met flanellen benen” maar wel volledig uitgerust de fiets opstapt voor weer een etappe. Sinds zijn overstap naar Bahrain -Merida moet Nibali het zonder de diensten van de Vlaamse fysiotherapeut stellen. De Smedt is zelfs uit het wielrennen gestapt om zich te kunnen storten op zijn praktijk in het Vlaamse Aalst.

„Vincenzo werd er ontzettend rustig van”, zegt Michele Pallini, al twaalf jaar de vaste masseur van Nibali. „Hij zou graag weer een acupuncturist hebben, maar dat gaat niet zomaar. Vincenzo is niet goed van vertrouwen, maar hij vertrouwde Eddy blind.”

Na twintig minuten is de sessie van ploegleider White voorbij. Hij was bijna in slaap gevallen. Zijn rug voelt een stuk soepeler aan, zegt hij. Hij kan weer een paar dagen de auto in. Later op de dag volgen de renners van Mitchelton-Scott, die op de rustdag een koffierondje afwerken.

We kijken mee met de behandeling van een ploegleider omdat geen ploeg het zag zitten om ons bij een wielrenner te laten. De Tour is al zo stressvol, is het meest gehoorde argument. Aanvankelijk stond de Belgische renner Tim Wellens ervoor open. „Geen enkel probleem” zei hij, maar de drager van de bolletjestrui, die naast acupunctuur ook een magneetje in zijn oor draagt om beter tegen de hitte te kunnen, werd teruggefloten door de ploegarts bij Lotto Soudal. „Ik moet naar mijn oversten luisteren”, appte fysiotherapeut Geert Beirnaert, aanvankelijk ook enthousiast om zijn alternatieve praktijken te laten zien.

De erfenis van het epo-tijdperk

Jan-Niklas Droste, de ploegarts van Bora-Hansgrohe, snapt die kramp wel, en ziet de laatste jaren het gebruik van acupunctuur door zijn wielrenners afnemen. Dry needling wordt nog wel veel gebruikt, een techniek waarbij naalden in zogenaamde triggerpoints worden gestoken om verkrampte spieren tot rust te laten komen. Een anatomische methode, wetenschappelijk ondersteund bovendien. Acupunctuur zet Droste mondjesmaat in als aanvullende herstelmethode. „Het gaat toch om naalden”, zegt hij. „Daar zijn we in de wielersport terughoudend mee.”

Hij doelt op de erfenis van het epo-tijdperk in de jaren negentig, het dopingmiddel dat vaak intraveneus werd toegediend. En ook het meer recente bloeddoping komt via een infuus en dus via naalden het lichaam binnen. In 2011 voerde de internationale wielerbond UCI een no-needle-policy in en sindsdien mogen injecties alleen nog gebruikt worden als daar een medische noodzaak voor is, en vooraf toestemming door een dokter is verleend. Maar, zeggen bovengenoemde medici: bij acupunctuur wordt niets toegediend. De naalden die worden gebruikt zijn niet hol. Er kan geen substantie doorheen. Het is, kortom, niet verboden. „Toch wordt de relatie met het dopingreglement door iedereen nog steeds snel gelegd”, zegt Eddy De Smedt.

In zijn praktijk in België gebruikt hij bijna geen naalden meer. Acupunctuur met een laserapparaat is de nieuwe standaard. „Maar zo’n machine neem je niet zo makkelijk drie weken mee”. En dus blijven ze voorlopig, de naalden in de Tour.