Von der Leyen wint nipt, na gepassioneerde toespraak

Nieuwe EU-commissievoorzitter De Duitse christen-democraat Ursula von der Leyen mag zich de Commissievoorzitter noemen. Maar haar benoeming dinsdag in Straatsburg ging maar net goed.

Ursula von der Leyen slaakte een diepe zucht van verlichting toen ze hoorde dat een meerderheid van het Europees Parlement voor haar benoeming tot voorzitter van de Europese Commissie had gestemd.
Ursula von der Leyen slaakte een diepe zucht van verlichting toen ze hoorde dat een meerderheid van het Europees Parlement voor haar benoeming tot voorzitter van de Europese Commissie had gestemd. Foto Vincent Kessler/Reuters

Ze moest een sceptisch Europees Parlement overtuigen, en dat deed ze. Op de valreep besloot Ursula von der Leyen dat ze geen voorzitter van de Europese Commissie wil worden met toezeggingen aan rechts-populistische partijen, zoals ze vorige week leek te proberen. In plaats daarvan zocht ze dinsdag in het parlement het politieke midden op, met een scherpe, persoonlijke toespraak. ’s Avonds mocht ze zich Commissievoorzitter noemen.

Tijdens het debat vooraf aan de stemming over haar kandidatuur wordt al snel duidelijk dat Von der Leyen heeft geleerd van vorige week. Toen maakte ze tijdens een rondgang langs fracties een slechte indruk. Te mistig, te opportunistisch, geen leiderstype. Nu staat ze zelfverzekerd in de plenaire zaal, en zet ze gepassioneerd, soms met druk armgezwaai, haar argumenten kracht bij. Als Brexit-voorganger Nigel Farage haar verwijt „Europees communisme” te willen invoeren, reageert ze gevat dat ze de Britten zal missen, maar de toespraken van Farage niet.

Lees ook: Von der Leyen nipt verkozen tot nieuwe voorzitter Europese Commissie

De Duitse christendemocraat gooit alles in de strijd. Met haar aan het roer zal er „eindelijk een vrouw” EU-baas worden, een punt dat de meest argwanende socialisten en groenen niet onberoerd laat. Haar Duitse komaf heeft haar alles geleerd over het belang van samenwerking. „Vrienden schieten niet op elkaar.” En met een anekdote over een Syrische vluchteling, die zij, moeder van zeven kinderen, in huis opnam, laat ze zien dat ze niet alleen medemenselijkheid predikt, maar ook in praktijk brengt.

Progressieve vakjes

Behalve de steun van haar eigen EVP en van de liberalen heeft ze ook die van de socialisten nodig, en idealiter die van de groenen. En dus vinkt ze progressieve vakjes af. De klimaatambities moeten omhoog, erkent ze. Binnen honderd dagen komt ze met een green deal. Haar verhaal is „stukken beter”, zegt Europarlementariër Bas Eickhout (GroenLinks), maar niet goed genoeg. Na vijf jaar Jean-Claude Juncker weer een christendemocratische voorzitter? Nee bedankt.

De socialisten dan? Von der Leyen pleit voor een Europees minimumloon en het optuigen van sociale ‘schokfondsen’ die bescherming moeten bieden in tijden van extreme crisis. Multinationals moeten onderworpen worden aan een eerlijke belastingmoraal. Nog twee beloftes: haar Commissie zal voor de helft uit vrouwen bestaan en geweld tegen vrouwen zal worden toegevoegd aan de officiële lijst van EU-misdaden.

Voor PvdA-kopstuk Frans Timmermans is het genoeg. Hij voerde anders dan Von der Leyen tijdens de EU-verkiezingen wel campagne voor de topjob, maar werd twee weken geleden door EU-leiders terzijde geschoven. Alleen: in de nieuwe Commissie wordt hij net als nu straks de tweede man, vlak na Von der Leyen - en daar lijkt hij na de eerste teleurstelling vrede mee te hebben. Op Twitter prijst hij haar sociale agenda, die, zo stelt hij tevreden vast („goed om te zien”) sterk lijkt op die van hemzelf tijdens de verkiezingscampagne.

Al een krap uurtje na de presentatie is er iets van ontspanning in en rond het halfrond in Straatsburg. De Italiaanse socialist David Sassoli, sinds kort parlementsvoorzitter, draagt zelfs even het hamertje over. Op dit hoogtepunt van de Europese democratie gaat hij richting rookcabine. En daar treft hij verstokt roker Farage aan. „Hey boss!” schatert Farage terwijl hij Sassoli een vuurtje geeft.

Von der Leyen overtuigt Timmermans, maar overtuigt hij zijn eigen partij? De PvdA-fractie zegt ook na de toespraak tegen te willen stemmen. Europarlementariër Kati Piri vindt het onverteerbaar dat een ‘dark horse’ EU-baas wordt. „Mensen voelen zich bedrogen.” Tegelijk erkent ook zij dat Von der Leyen stappen heeft gezet en zegt ze „de komende jaren” wél steun toe.

Lees ook over de slechte start van Von der Leyen in Brussel

Hoge-hoed-benoeming

Von der Leyen erkent dat de EU-democratie beter kan en zegt werk te willen maken van hervormingen waarmee hoge-hoed-benoemingen zoals die van haarzelf tot het verleden gaan behoren. Ze zegt toe met wetsvoorstellen te zullen komen als het parlement hierom vraagt, het initiatiefrecht dat het nu nog niet heeft. Een meerderheid van de socialisten lijkt om, maar ook met die steun is Von der Leyen er mogelijk niet.

En zo dringt zich in de loop van de dag toch de vraag op of de nieuwe strategie van Von der Leyen – zoek het midden – niet toch dreigt te mislukken. Alle ogen zijn weer gericht op de rechts-radicale ECR-fractie, met de Poolse regeringspartij Recht en Rechtvaardigheid, die met Brussel in de clinch ligt over de politieke benoemingen van rechters. Vorige week waren de Polen enthousiast over Von der Leyen, omdat ze hier toen geen groot punt van leek te maken. Maar in haar toespraak doet ze dat nu wel, op aandringen van de andere fracties. „Als het gaat om de rechtstaat is er geen compromis mogelijk.”

Wat ook meespeelt, maar waar Von der Leyen weinig aan kan doen: andere fracties hebben om de ECR, waar ook Forum voor Democratie (FVD) toe behoort, een ‘cordon sanitaire’ heen gelegd. Bij de verdeling van posities binnen het parlement zijn met name de Polen er daardoor bekaaid vanaf gekomen. Ze zijn woest. Er wordt volop bemiddeld om de Polen alsnog aan boord te krijgen. Dat lukt ook, maar tegen welke prijs? Een vraag die Von der Leyen nog wel een tijdje zal achtervolgen.

Hoe dan ook: ze redt het, zij het met de hakken over de sloot. Von der Leyen slaakt een diepe zucht van verlichting als het door de plenaire zaal galmt dat ze 383 stemmen heeft gekregen, negen meer dan ze nodig had. Beduidend minder dan Juncker vijf jaar terug (422). Het wantrouwen is nog niet overwonnen. Daarvoor moet ze die beloftes waarmaken. „De taak die voor me ligt, stemt me nederig.”