Greenwald en zijn echtgenoot: staatsvijanden van Brazilië

Oprichter The Intercept De Amerikaanse journalist Glenn Greenwald en zijn Braziliaanse echtgenoot David Miranda zijn vanwege beschuldigingen aan het adres van de Braziliaanse minister van Justitie het mikpunt van doodsbedreigingen.

De Amerikaanse journalist Glenn Greenwald en de Braziliaanse parlementariër David Miranda.
De Amerikaanse journalist Glenn Greenwald en de Braziliaanse parlementariër David Miranda. Foto's Ueslei Marcelino/Reuters

Glenn Greenwald heeft wel vaker voor hete vuren gestaan, grote politieke stormen veroorzaakt én getrotseerd. Maar nu wordt hij veel persoonlijker aangevallen dan in 2013, toen hij onthullingen openbaar maakte van klokkenluider Edward Snowden over de Amerikaanse veiligheidsdienst NSA. Sinds recente onthullingen die hij publiceerde op zijn internetplatform The Intercept, staat Greenwald in de schijnwerpers in Brazilië – met gevaar voor eigen leven, samen met zijn echtgenoot David Miranda.

Lees ook: de Braziliaanse politiek is sinds juni in de ban van uitgelekte gesprekken

Vorige maand publiceerde de journalist een serie artikelen waarin onthuld werd hoe de huidige Braziliaanse minister van Justitie Sérgio Moro een dubieuze en partijdige rol speelde in de veroordeling van oud-president Lula da Silva. Tot vorig jaar was Moro de gevierde rechter in het omvangrijke corruptieonderzoek Operatie Lava Jato. Door dat onderzoek belandden meer dan honderd bestuursvoorzitters en politici, waaronder Lula, achter de tralies. Greenwald, die bekendstaat als een kritische en ook activistische onderzoeksjournalist met linkse sympathieën, baseerde zijn onderzoek op een anonieme bron van wie hij duizenden gehackte telegramberichten en audiobestanden kreeg. Daaruit bleek hoe Moro en de aanklagers samenspanden om Lula ondanks een schamele bewijslast veroordeeld te krijgen.

In 2016 startte Greenwald met een Portugese versie van The Intercept. Vanaf dat moment werd het platform een kritische stem en een autoriteit in de Braziliaanse journalistiek. Greenwald volgde nauwgezet de gebeurtenissen rondom de afzetting van de linkse president Dilma Rousseff en het proces en de veroordeling van oud-president Lula, vorig jaar april. Door Moro’s veroordeling (bijna tien jaar celstraf) kon Lula niet meer meedoen aan de verkiezingen die hij, zo bleek uit talloze peilingen, anders vrijwel zeker zou winnen.

Waar Moro tot voor kort gold als onvolprezen anticorruptieheld, wankelt zijn positie sinds Greenwalds onthullingen. In eerste instantie publiceerde Greenwald het nieuws op zijn eigen platform en leverde hij in de Braziliaanse media ook steevast zelf het commentaar: Greenwald spreekt goed Portugees, weliswaar met een zwaar Amerikaans accent. Hoewel al snel duidelijk was dat de berichten authentiek waren, leek Moro, die The Intercept beschuldigde van samenzwering met criminele hackers, zich er goed doorheen te slaan. Zijn heldenstatus bleek bestand tegen een stootje.

Bijna wekelijks onthullingen

Maar Greenwald veranderde van strategie en besloot ook lokale Braziliaanse media in zijn onderzoek te betrekken, linkse én rechtse. De grootste Braziliaanse krant Folha de S. Paulo en het rechtse zeer invloedrijke tijdschrift Veja (dat tot onlangs jubelend over Moro schreef) hebben toegang tot de bestanden en publiceren vrijwel wekelijks hun eigen onthullingen. Dat nu ook Braziliaanse lokale journalisten het dossier naar buiten brengen, is voor Moro een stuk bedreigender.

Greenwald bevindt zich als buitenlandse journalist nu midden in een politieke krachtmeting, waarbij fanatieke aanhangers van Moro hem tot staatsvijand van Brazilië hebben gebombardeerd. Greenwald en Miranda zijn dagelijks het mikpunt van doodsbedreigingen en homofobe scheldpartijen. Tijdens het jaarlijkse literatuurfestival in het koloniale dorpje Paraty, afgelopen weekend, lukte het Greenwald amper zijn geplande lezing te houden omdat woedende demonstranten hem met geschreeuw, Braziliaanse vlaggen en vuurwerk probeerden te verjagen. „Greenwald je bent een smerige buitenlander, een vieze homo en je moet het land uit!”, schreeuwden ze naar de Amerikaanse journalist. Hij heeft permanente bewaking en rondom zijn huis, in een gated community, hangen tientallen camera’s. Ook voor Miranda, die sinds januari in het parlement zit voor de linkse PSOL-partij, staat de situatie op scherp.

Vanwege zijn keiharde ervaringen in de sloppenwijken raakte Miranda geïnteresseerd in de politiek, waarna hij zich aansloot bij de PSOL. In 2013 kwam hij in het nieuws toen hij werd aangehouden op de luchthaven Heathrow en daar negen uur werd vastgehouden toen hij files van Edward Snowden bestemd voor Greenwald probeerde mee te smokkelen.

Lees meer over de politiek van de Braziliaanse president Bolsonaro

Beide mannen maken zich vanuit hun functies, Greenwald als journalist en Miranda als parlementariër, sterk voor de democratische waarden en de vrijheid van pers. In het huidige politieke en maatschappelijke klimaat in Brazilië onder leiding van de ultrarechtse president Jair Bolsonaro, die openlijke homofoob is en de militaire dictatuur bejubelt, is dit powerkoppel extra kwetsbaar. Ze symboliseren als getrouwd homostel met kinderen in alles het tegenovergestelde van waar Bolsonaro voor staat.

Fanatieker dan ooit

De aanvallen komen bovendien ook vanuit de politiek. Eerder deze week bestempelden rechtse congresleden Greenwald tijdens een bijeenkomst in het parlement, waar hij zijn onderzoek verdedigde, als persona non grata. „Deze journalist moet veroordeeld worden en de gevangenis in”, riep parlementslid en Bolsonaro-aanhanger Katia Sastre woedend. David Miranda werd tijdens een sessie geframed als terrorist. De hashtag #deportaGreenwald (zet Greenwald uit) is al weken viral.

Lees meer over de zaak tegen en celstraf voor de ex-president Lula

Maar Greenwald blijft publiceren. „We zijn pas aan het begin van wat we hebben ontdekt. Dit dossier bevat veel meer documenten dan destijds bij het NSA-onderzoek van Snowden. Moro weet dat we alles over hem weten, het is alleen nog een kwestie van publiceren”, aldus Greenwald. Hij lijkt zijn strijd fanatieker dan ooit te voeren, gedreven vanuit een idealisme voor een beter en eerlijker Brazilië, ook voor zijn kinderen. „Ik ben niet partijdig. Ik verdedig Lula niet en het is ook niet mijn doel om de regering van Bolsonaro ten val te brengen. Ik ben onderzoeksjournalist en verdedig de principes van de democratie. The Intercept hangt geen ideologie aan.” Toch wordt hij in Brazilië wel degelijk gezien als sympathisant van Lula, die hij de afgelopen jaren twee keer interviewde als een van de weinige buitenlandse media.

Eerder lekte ook uit dat de Federale Politie (de Braziliaanse FBI) een onderzoek zou openen naar Greenwalds geldstromen en financiële activiteiten. De Federale Politie staat onder toezicht van justitieminister Sérgio Moro, tegen wie Greenwalds onderzoek juist gericht is. Mensenrechtenorganisaties en journalistenverenigingen maken zich grote zorgen over Greenwalds veiligheid.

Ondanks de doodsbedreigingen denkt hij er niet aan om te vertrekken uit Brazilië. Integendeel: hij heeft grootse plannen met zijn onderzoek, dat mogelijk verfilmd wordt. „Dit is mijn thuis en ik laat me hier niet wegjagen”, aldus Greenwald tijdens een bijeenkomst in het parlement waar hij speciaal gehoord werd over zijn onthullingen en over de dreigementen. „De rechtse regering en Sérgio Moro proberen mij en mijn echtgenoot nu te criminaliseren maar we blijven hier en zetten door.”