Opinie

Met de Billy Graham-regel is de cipier steeds bij je

Maxim Februari

Om afgrijzen op te wekken vertel ik aan echtparen graag het verhaal van de vrouw zonder sleutel. Ooit las ik een interview met een vrouw die geen sleutel bezat van haar eigen huis. Haar man had er eentje, zei ze, en ze had haar man altijd bij zich. Of hij haar.

In de Verenigde Staten is rumoer ontstaan over een huwelijksconstructie die hier wat op lijkt: de Billy Graham Rule. Robert Foster, in de race om de Republikeinse kandidaat te worden voor het gouverneurschap van Mississippi, heeft geweigerd een vrouwelijke journalist mee te nemen op zijn campagnetour. Uit respect voor zijn echtgenote is hij nooit alleen met een andere vrouw. Deze regel is ooit door televisiedominee Billy Graham opgesteld en vicepresident Mike Pence houdt zich er ook aan. Tot zover alles in orde.

De controverse over de regel vloeit voort uit een geschil over eerbaarheid. Sommige ‘Billy Graham Rule-vrouwen’ vergezellen hun echtgenoot als hij beroepshalve een andere vrouw ontmoet: dan kunnen ze zien of er seks plaatsvindt. Kennelijk is dat in sommige werkomgevingen niet problematisch en vindt het echtpaar de constructie gezellig, moreel juist, Godlike zelfs. Anderen vinden de aanpak juist immoreel, omdat die uiting geeft aan diepgeworteld wantrouwen en verregaande onbetrouwbaarheid. Welke burger zit te wachten op een gouverneur die zichzelf niet vertrouwt?

Je kunt de regel strikt bekijken vanuit het perspectief van seks, sekse en seksualisering, en dat gebeurt inderdaad vaak. De regel is vernederend voor vrouwen, schreef columniste Monica Hesse vorige week in een spraakmakend commentaar in The Washington Post. De regel is slecht voor de carrière van vrouwen, schreef journaliste Sarah Mimms al in 2015 in The Atlantic. Onderzoek had uitgewezen dat veel vrouwelijke stafleden vanwege de regel worden uitgesloten van overleg in het Amerikaans Congres. De regel is slecht voor vrouwen én mannen, en een uitwas van „een sexed-up cultuur”, schreef onderzoekster Halee Gray Scott in Christianity Today.

Maar zet je een stap achteruit, en kijk je niet alleen naar sekse en seks, dan is er nog een andere conclusie te trekken. Je kunt eruit afleiden dat sommige mensen het niet bezwaarlijk vinden om continu onder toezicht te staan. Ze hoeven geen eigen sleutel te hebben van hun huis en hun leven, omdat ze nooit in hun eentje de deur uitgaan. Andere mensen beschouwen zo’n leven onder observatie juist als een vorm van gevangenschap en heteronomie, een fundamenteel verlies aan vrijheid. De tegenstelling tussen de twee groepen loopt misschien deels langs politieke of religieuze lijnen, maar is vooral een kwestie van temperament.

De controverse over de huwelijksregel van Foster en Pence is zo ook een controverse over de plaats van regels en toezicht in de maatschappij. Een man kan beloven de Billy Graham-regel te volgen, zodat zijn vrouw hem kan vertrouwen, maar dat werkt alleen als hij zich inderdaad aan de regel houdt. En waarom zou ze hem met de regel vertrouwen, als hij van aanvang af al niet te vertrouwen is? Hier begint de oneindige regressie van controle die onze controlemaatschappij kenmerkt, want nu is er controle nodig op zijn gehoorzaamheid aan de regel. Ofwel zijn vrouw gaat met hem mee naar zijn werk – ofwel hij wordt met behulp van een enkelband in de gaten gehouden.

Als onderling vertrouwen wankelt, kan het worden uitbesteed aan regels. En vertrouwen in het opvolgen van die regels kan vervolgens worden uitbesteed aan toezicht. En dat toezicht kan de vorm aannemen van aanhoudende surveillance. In plaats van onderling vertrouwen hangt er dan vierentwintig uur per dag een drone boven je hoofd. De Billy Graham-regel maakt duidelijk dat sommige mensen zich door die drone of die enkelband eindelijk veilig voelen en respectabel en geborgen.

Ik moet dringend proberen me daarin te verplaatsen, want voor mezelf is surveillance juist een inbreuk op het gevoel van veiligheid en eerbaarheid. In een dorp bij mij in de buurt heeft de gemeente deze zomer een bord geplaatst naast een feestterrein. „U betreedt het evenemententerrein. Hier gelden de volgende regels: u kunt worden gefouilleerd.” Mij zinkt dan de moed meteen in de schoenen, maar blijkbaar laait bij anderen de feestvreugde door zo’n bord enorm op.

De Billy Graham-regel maakt dat je boven alle verdenking komt te staan, zeggen de voorstanders. Jazeker, je kunt mensen ook in de gevangenis opsluiten om verdenking te voorkomen: heel effectief en de helft van de gevangenen voelt zich dan blijkbaar volkomen beschermd en veilig. Maar de andere helft voelt zich vooral gevangen en aangetast in de zelfstandige zedelijkheid die toch ook nodig is om een samenleving te laten draaien.

Maxim Februari is jurist en schrijver, www.maximfebruari.nl.