Opinie

Het raadsel van de badeend

Ilja Leonard Pfeijffer

Waar reizigers uit vroegere eeuwen nog wel eens een Venetiaans stadsgezicht van Canaletto, Egyptische obelisken, antiek aardewerk of de sculpturen van het Parthenon mee naar huis namen als souvenirs, komen de toeristen die vandaag de dag Amsterdam aandoen massaal thuis met gele badeendjes. Je ziet ze overal in Amsterdam. De Amsterdam Duck Stores in de Staalstraat en de Oude Leliestraat behoren tot de meest bezochte toeristische attracties van de stad.

Terwijl je van een miniatuurgrachtenpandje, Delfsblauwe koelkastmagneetklompjes, tulpenbollen of een hasjpijp nog met enige goede wil kunt beweren dat het Nederlandse cultuurproducten zijn, kan geen Nederlander je volgens mij vertellen wat er zo typisch Nederlands zou zijn aan een gele badeend.

Wat is de oorsprong van de gele badeend en wat verklaart zijn succes? Ik ben op onderzoek uitgegaan.

Om te beginnen is er niets Nederlands aan dat rubberen diertje. De Amerikaanse uitvinder Peter Ganine heeft in 1947 patent aangevraagd op de badeend, dat in 1949 is toegewezen (patent USD153514S). De speelgoedfabrikant Lam Leung-tim uit Hong Kong zou in 1948 een soortgelijke badeend hebben geproduceerd. Maar de speelfilm Imitation of Life van John M. Stahl uit 1934 opent met een scène waarin een kind met een badeend speelt. Waarschijnlijk is het beest uitgevonden door de Sun Rubber Company uit Barberton, Ohio.

De gele badeend heeft zijn wereldwijde populariteit te danken aan Sesamstraat. Het was het favoriete speeltje van Ernie en in de uitzending van 25 februari 1970 zong hij zijn beroemde lied ‘Rubber Duckie’, geschreven door Jeff Moss, dat als single werd uitgebracht en een enorme hit werd.

Op 10 januari 1992 sloeg een zeecontainer met 28.800 gele badeendjes tijdens een storm overboord van een schip dat op weg was van Hong Kong naar Tacoma, Washington, op 44,7°NB en 178,1°OL in de Grote Oceaan. In de daaropvolgende jaren spoelden afzonderlijke eendjes op de meest onwaarschijnlijke plekken aan. De Amerikaanse oceanograaf Curtis Ebbesmeyer heeft de badeendjes jarenlang gevolgd om inzicht te krijgen in de oceaanstromingen. Sindsdien hebben de eendjes een heroïsche uitstraling gekregen.

De enige Nederlandse connectie is de kunstenaar Florentijn Hofman uit Delfzijl, die sinds 2007 in havens over de hele wereld gele reuzenbadeenden tentoonstelt. Vooral in Hong Kong was de expositie een groot succes. Dit zou de Chinese gevoeligheid voor het speelgoed kunnen verklaren.

Het Amsterdamse succes van de badeend was toeval. Eigenaresse Barbara de Vlam van de Amsterdam Duck Store had een speelgoedwinkel in de Oude Leliestraat. Ze had een paar gele badeendjes in de etalage staan en toen de crisis begon, verkocht ze alleen die nog. Zo is het gegaan.

Maar wat verklaart het succes? De aantrekkingskracht van het gele badeendje op toeristen kan worden verklaard uit het feit dat toeristen kinderen worden als ze op vakantie gaan, kindervoedsel willen eten, zoals wafels met Nutella, slagroom, Smarties en gefrituurde Marsen, en dat ze alles schitterend vinden wat appelleert aan hun wedergeboorte als kinderachtige plezierzoekers. Toeristen vieren hun vakantie als een regressie naar infantiel jolijt en het gele badeendje is dan de ideale souvenir.

Ilja Leonard Pfeijffer vervangt Frits Abrahams tijdens de vakantie