Opinie

Een heel land gaat te gronde aan de grillen van één man

De crisis rond Iran escaleert gevaarlijk verder, ziet Carolien Roelants. Trump kondigt nieuwe sancties aan, Iran wil niet buigen en Europa kijkt toe.

Dwars

Die oorlog tegen Iran is natuurlijk allang begonnen; alleen is het voorlopig een economische oorlog. Let op het woord voorlopig. Omdat Iran zich niet bij de Amerikaanse feiten neerlegt, en Washington zijn druk alleen maar opvoert, komt een gewapend conflict steeds dichterbij. De internationale vlooteenheid waarmee de VS de scheepvaart door de nauwe Straat van Hormuz willen beschermen, is een ferme stap in die richting. Als de wind een Amerikaans, Brits of onverhoopt Nederlands oorlogsschip in Iraanse wateren blaast, of als de bedoelingen van de Iraanse oorlogsspeedbootjes verkeerd worden ingeschat, dan zijn de rapen gaar. En een verkeerde inschatting is zó gemaakt. Eerst schieten, dan checken: op de bodem van de Golf liggen de voorbeelden.

Wat willen de Amerikanen? Volgens de gelekte memo’s van de Britse inmiddels ex-ambassadeur in Washington is president Trump alleen maar uit het „verschrikkelijke, lachwekkende” nucleaire akkoord met Iran gestapt omdat het Obama’s deal was. Ik geloof het meteen. Deze daad van „diplomatiek vandalisme” heeft de huidige crisis geproduceerd. De Meester van de Deal zegt nu dat hij uit is op een nieuw akkoord. Regimewijziging hoeft van hem niet. Trump wil hoe dan ook geen legioenen Amerikaanse militairen op een ver slagveld. Maar minister Pompeo en veiligheidsadviseur Bolton zijn wel van regime change, en als daarvoor geweld nodig is, dan graag.

De huidige Iraanse tegen-politiek van geleidelijke uitholling van het nucleaire akkoord valt extreem slecht in beide kampen in Washington. De Iraanse inbreuken – zoals het iets hoger verrijken van uranium dan mag – zijn bedoeld om Europa, Rusland en China te motiveren alsnog aan hun verplichtingen te voldoen. Zaken doen, olie kopen. Niet als opmaat naar een bom. De zogeheten breakout tijd, de tijd die nodig is om bij een atoomwapen uit te komen, wordt niet korter door de Iraanse acties. Nog afgezien van het vaak vergeten feit dat Iran als ondertekenaar van het Non-proliferatieverdrag geen kernbom mag bouwen en zijn installaties onder de scherpst mogelijke inspecties door het IAEA staan. Maar Washington gelooft Iran per definitie niet – een land immers met een regime dat volgens het Witte Huis „de bepalingen van het akkoord al schond vóór het bestond”.

Trump kondigde vorige week verdere sancties aan bovenop zijn „zwaarste sancties ter wereld”. Gaat dat werken? Zegt Iran op een gegeven moment, oké Amerika, Grote Satan, we onderwerpen ons aan je dictaat, laten we gaan praten over een akkoord waarin we onze onafhankelijkheid inleveren en nooit zeker zullen zijn dat er enige quid pro quo zal worden geleverd?

Natuurlijk niet. Denk even terug aan de islamitische revolutie van 1979, die juist een massa-opstand was tegen buitenlandse overheersing. Destijds die van de Amerikanen, maar evengoed die van Britten en Russen. Dat heel veel Iraniërs vergaande politieke hervormingen zouden toejuichen, wil niet zeggen dat ze voortaan Trumps voorschriften willen volgen. Ja meneer Trump, nee meneer Trump, zoals u wilt meneer Trump. Iran is heel trots op zijn geschiedenis en heel nationalistisch.

Hoe verder? Pompeo en Bolton willen geen stap terug zetten, Trump kan niet hebben dat iemand niet buigt voor zijn geniale wil. Een heel land wordt kapotgemaakt om de egocentrische grillen van één man te bevredigen. Europa kan of wil er niets tegenin brengen en kijkt toe.

Carolien Roelants is Midden-Oostenexpert. Bij Prometheus verscheen vorige week haar nieuwe boek, ‘Dwars door het Midden-Oosten’.