Opinie

Kabinet heeft nu afgesloten seizoen laten zien dat het wel degelijk kan regeren

rutte III

Commentaar

De ministeriële bureaus zijn opgeruimd. Vrijdag kwam het kabinet voor het laatst bijeen voor de vakantie. Op de valreep passeerden nog enkele bijzondere onderwerpen. Na eerdere aarzelingen wil het kabinet nu toch een voorzichtig begin maken met het aan banden leggen van knalvuurwerk. In gepolariseerde politieke termen: een volkstraditie wordt ter discussie gesteld. Het nu gevonden compromis verbiedt alleen het zwaarste vuurwerk; er kan gefeest blijven worden.

Nog een beladen thema. De ministers werden het eens over een wettelijke regeling voor draagmoederschap bij meeroudergezinnen. Een ethische kwestie waar liberale en christelijke partijen in de kern verschillend over denken, maar er is een modus gevonden: wel gezag, geen ouderschap.

De consensus over beide controversiële onderwerpen symboliseert de onderlinge verhoudingen binnen Rutte III. Nog maar negen maanden geleden worstelde het kabinet met het imago van een onbeweeglijke ploeg die maar niet van start wilde gaan. Nu is er het beeld van een kabinet dat vleugeltjes heeft gekregen.

Moeilijke dossiers met een zware politieke lading zijn weggewerkt. De economische vooruitzichten zijn gunstig waardoor het opstellen van de Rijksbegroting voor 2020 in een relatief ontspannen sfeer kan plaatsvinden. Relatief want in de politiek is meer geld uitgeven soms ingewikkelder dan minder geld uitgeven.

De omslag begon toen het kabinet het afgelopen najaar besloot af te zien van de in het regeerakkoord overeengekomen omstreden afschaffing van de dividendbelasting. Dit voornemen kan de geschiedenis ingaan als één van de grootste politieke blunders. Een vier miljard euro kostende, in geen enkel verkiezingsprogramma vermelde fiscale tegemoetkoming aan een specifieke groep bedrijven, kan niet zomaar tijdens een kabinetsformatie worden geregeld. Dat heeft premier Rutte tot zijn eigen schade en schande moeten ervaren. Hij heeft er verstandig aan gedaan de draai – hoewel laat – te maken.

Belangrijk voor de gewijzigde stemming rondom het kabinet is ook het wegnemen van twee proppen die de bestuurlijke buis verstopten: pensioenen en klimaat. Over de hoognodige herziening van het pensioenstelsel werd bijna tien jaar gesproken. In november was sprake van bijna een akkoord, maar uiteindelijk zeiden de vakbonden toch nee. Na het laatste duwtje dat het kabinet begin juni gaf met het aanbod de AOW-leeftijd minder snel te laten stijgen (kosten: 5 miljard euro) ging de vakbeweging alsnog overstag en was overeenstemming mogelijk.

Het veelomvattende en veelbesproken klimaatakkoord kwam in een ander perspectief te staan nadat helder was dat de lasten over jaren gespreid worden en de burger minder direct zullen raken. Met deze randvoorwaarden kunnen redelijkheid en realisme terugkeren in het debat. Veelzeggend is dat het woord klimaatdrammer de afgelopen weken nauwelijks meer is gevallen.

Voor zowel het pensioenakkoord als het klimaatakkoord geldt dat veel nader moet worden uitgewerkt. Maar daaraan levert de nu gecreëerde rustiger atmosfeer een positieve bijdrage. Dat het kabinet – dat dit voorjaar zijn meerderheid in de Eerste Kamer kwijtraakte – toch op de senaat kan rekenen bleek vorige week. Toen stemde een meerderheid van de Eerste Kamer, inclusief Forum voor Democratie, voor het meer geleidelijk verhogen van de AOW-leeftijd. Iets waar dezelfde partij twee weken daarvoor in de Tweede Kamer nog tegen stemde. Met andere woorden: de minderheidspositie in de nieuwe Eerste Kamer heeft het kabinet niet vleuggellam gemaakt, zo heeft de eerste confrontatie laten zien.

Deze ervaring is belangrijk voor de nog resterende zittingsperiode van het kabinet die tot maart 2021 loopt. Politiek tumult is een constante in het versnipperde politieke landschap waar het vooral de flanken zijn die alle aandacht opeisen. Maar het redelijke midden weet als het er op aan komt zich nog altijd te handhaven.

Mark Rutte, al bijna negen jaar premier van drie verschillend samengestelde kabinetten is hiervan bij uitstek de representant. Samenwerkend in een sfeer van „elkaar heel houden” ,waarbij „niemand wint en niemand verliest” zoals hij het vrijdag op zijn laatste persconferentie voor het reces omschreef. Zeker, dat kan soms tijd kosten. Maar het levert wel bruikbaar resultaat op.