2019

Foto Ilvy Njiokiktjien / VII Photo Agency

MH17, de leegte blijft

MH17 vijf jaar later. Voor haar fotoserie The Empty Spaces Left Behind by Malaysia Airlines Crash bezocht fotograaf Ilvy Njiokiktjien nabestaanden vlak na de ramp, en in 2019.

2014Foto Ilvy Njiokiktjien / VII Photo Agency

2019Foto Ilvy Njiokiktjien / VII Photo Agency

Mirjam (27) en Sandra (23) Ploeg verloren hun ouders en broertje. Vader Alex Ploeg (58) is een van de twee passagiers van wie nooit iets is teruggevonden. Mirjam is na de ramp in het huis van haar ouders gaan wonen, in Maarssen.


„Ik hou het huis niet vanwege de herinneringen, ik woon hier alleen maar omdat het zo uitkomt. We wilden het verkopen, maar toen ik op Funda keek, kwam ik erachter dat ik niet iets beters kon vinden. Toen dacht ik: als ik hier blijf, wil ik het wel naar mijn smaak inrichten.”

De twee zussen zijn rigoureus te werk gegaan, tien keer naar de vuilstort met een volle bestelbus. In de tuin stond een kantoorruimte van 15 vierkante meter waar haar vader gifkikkers hield. „Dat is nu een extra stuk tuin geworden. De kikkers hebben we aan een handelaar gegeven.” Binnen is ook weinig hetzelfde gebleven. „Er staat één buffetkast van mijn ouders, voor de rest is alles anders.”

„We hebben per persoon één verhuisdoos met spullen bewaard. De favoriete jurk van mijn moeder, het jasje dat mijn vader altijd droeg, kindertekeningen van mijn broertje en judo-banden waar hij trots op was. En het horloge van mijn moeder, dat stond stil op de tijd van het ongeluk. Verder wat praktische dingen, de pannenset ga ik echt niet weggooien.”

„Het is nu vijf jaar; soms lijkt het eeuwen geleden, maar soms ook alsof het gisteren was. Het gaat goed met ons. We hebben allebei onze bachelor gehaald, Sandra psychologie en ik pedagogische wetenschappen. Ik wou dat ik mijn diploma aan mijn ouders kon laten zien, zij weten niet dat ik weer ben gaan studeren. Toen zij overleden, werkte ik nog in de horeca. Bij dat soort mijlpalen doet het pijn.”

„Soms zijn er van die praktische dingen. Iemand zei laatst: ‘Je kozijn is aan het rotten’. Dat zijn dingen die je van je ouders leert, dat je af en toe je kozijnen moet lakken en onderhouden. Opvoeden houdt niet op als je uit huis bent, je leert een leven lang van je ouders. Maar ik moet het zelf uitvinden.”

2014Foto Ilvy Njiokiktjien / VII Photo Agency

2019Foto Ilvy Njiokiktjien / VII Photo Agency

Christel Aerns (leerkracht groep 8) en Emma Kuiper (leerkracht groep 6) waren collega’s van Hanny Timmers (58) op basisschool De Boschuil in Eindhoven. Ze hadden toen alle drie een groep 6-klas.


Aerns: „Op school zijn nu geen kinderen meer die bij Hanny in de klas hebben gezeten. Ik heb wel leerlingen die een broer of zus hebben die toen bij Hanny in de klas zat.”

Kuiper: „We hebben het er op school niet heel vaak meer over. Als het op het nieuws is, wordt het wel weer opgerakeld.” Aerns: „Ze was een duidelijke juf voor de kinderen.” Kuiper: „Zij was heel goed georganiseerd, alles zat in mappen met post-its. Als je na haar de groep kreeg, dan wist je: hier zit het ritme er goed in, deze groep kan ik zo overnemen.”

Aerns: „De lokalen zijn in de tussentijd ingrijpend veranderd, groepen zijn opnieuw ingericht, de school ziet er totaal anders uit. De vloeren zijn nieuw, de meubels, meer digiborden.”

Kuiper: „Op school is het eerste jaar een herdenkplekje geweest. Voor haar leerlingen is er altijd de mogelijkheid geweest om het erover te hebben. Maar je merkt ook: kinderen zijn heel veerkrachtig, en gaan door met hun leven. Hanny had ook net het schooljaar afgesloten met haar klas.”

Aerns: „In het begin was het nog vreemd om langs haar lokaal te lopen. Dan dacht ik: hier had Hanny moeten staan.”

2014Foto Ilvy Njiokiktjien / VII Photo Agency

2019Foto Ilvy Njiokiktjien / VII Photo Agency

Silene Fredriksz uit Rotterdam is moeder van Bryce (23). Ze verloor haar zoon en diens vriendin Daisy Oehlers (20). Daisy en Bryce woonden bij Silene en haar man Rob in huis.


„De dekens liggen nog precies zoals ze die dag uit bed zijn gestapt. Ik laat de kamer zo, want als ik dat niet doe, heb ik het idee dat ik ze wegdoe. Ik denk weleens: moet ik het niet opruimen? Maar ja, van wie moet dat? Ik móét dat helemaal niet.”

„Elke ochtend doe ik de deur daar open en zeg ik ‘goeiemorgen’, en elke avond doe ik hem weer dicht. Ik ga minder in de kamer zitten dan een paar jaar geleden, maar soms praat ik nog wel tegen ze. Ik vertel wat er die dag is gebeurd. Of ik zeg dat het weer tijd is dat ze een teken geven. Daar geloofde ik eerst niet in, maar ik heb het nu zo vaak meegemaakt dat ik weet: dit is geen toeval meer. Lichten die spontaan aan en uit gaan, de tv aan en uit, een plant die ineens gaat bloeien op de verjaardag van Bryce.”

„In de woonkamer heb ik twee gedenkplekjes ingericht. Op speciale dagen, zoals hun verjaardag, zetten we een bordje eten voor ze neer. Met een biertje voor Bryce en een wijntje voor Daisy erbij. Op de verjaardag van Bryce barbecuen we, daar was hij dol op. Daisy is jarig op dezelfde dag als mijn dochter, dus ik laat het aan haar over wat we dan doen. Dat is dus een lastige dag geworden: aan de ene kant ben ik blij dat mijn dochter een jaar ouder is geworden, aan de andere kant verdrietig omdat Daisy weer een jaar niet heeft geleefd.”

„In Daisy’s tas zat een brief, een dagboek-achtig stuk dat ze schreef toen haar moeder net was overleden. Als ik dat lees, kom ik dicht bij haar ziel. Die tekst is me heel dierbaar. Ze had ook een prachtig handschrift. Ik heb niks met tatoeages, maar toch heb ik in haar handschrift ‘Daisy’ en ‘Bryce’ op mijn arm laten zetten, met ertussen een hartje.”

2014Foto Ilvy Njiokiktjien / VII Photo Agency

2019Foto Ilvy Njiokiktjien / VII Photo Agency

Mathijn Konings verloor zijn collega Barry Kooijmans, met wie hij vijftien jaar samenwerkte bij buitensportmerk Nomad.


„We vragen ons vaak af: wat zou Barry hiervan hebben gevonden? Bijvoorbeeld bij het gebruik van de kleur geel, daar was hij fel op tegen. Maar je merkt dat dingen veranderen en dat er daarom soms andere beslissingen worden genomen. Niet altijd in zijn geest.”

„We reisden veel samen naar het Verre-Oosten. Op mijn eerste intercontinentale vlucht merkte hij dat ik niet met stokjes kon eten. Toen we in Seoul aankwamen, kreeg ik van hem een paar stokjes. Hij zei: ‘Hier, ga maar oefenen.’ Hij heeft me lesgegeven en intussen kan ik drie pinda’s tegelijk pakken. Die stokjes ga ik nooit weggooien.”

„Barry’s werkkamer is een tijdje gebruikt door de nieuwe directeur en werd later ingericht als vergaderruimte. De Creative kitchen heette dat bij ons. Daar dachten we met elkaar na over het merk en over nieuwe producten, dus het voelde goed om dat in Barry’s kantoor te doen. Vorig jaar zijn we verhuisd naar De Meern, bij Utrecht. Barry heeft daar geen kantoor meer, maar de voetbaltafel die hij heeft geïntroduceerd is wel mee.”

„Ik mis zijn passie voor producten. De enorme glimlach of fonkeling in zijn ogen als we een nieuwe tentharing hadden gevonden. Hij liet het team vrij, maar als hij iets heel belangrijk vond, ging hij er bovenop zitten. We hadden eens een flinke discussie over de stokken van een nieuwe tent. Moesten die alle drie even lang zijn – dat vindt de consument fijn – of zouden we één stok korter maken waardoor de tent evenwichtiger werd. Zijn stem gaf uiteindelijk de doorslag: drie even lange stokken.”

2014Foto Ilvy Njiokiktjien / VII Photo Agency

2019Foto Ilvy Njiokiktjien / VII Photo Agency

Kevin Fan (34) verloor zijn ouders bij de MH17-ramp. Sinds die dag runt hij het restaurant dat zijn ouders 25 jaar geleden hebben opgezet: Asian Glories in Rotterdam.


Kevin: „Ik stond al vijf jaar met mijn vader in de keuken toen ze op reis gingen. Ik deed de wok-hoofdgerechten, mijn vader de dimsum (voorgerechten). Daar komt veel handwerk bij kijken, en vouwkunst. Die zou hij me gaan leren als hij terugkwam. Vlak na de ramp moest ik proberen de smaak, structuur en kwaliteit van mijn vader in de dimsum te krijgen. Dat was een moeilijke tijd.”

„De keuken is intussen gemoderniseerd en het restaurant is verbouwd. Ik wilde het me meer eigen maken, maar het voelt nog steeds als het restaurant van mijn ouders. De herinnering aan hen is sterker dan hoe de ruimte eruitziet.”

„Het restaurant loopt goed, in de winter zitten we altijd vol, in de zomer is het iets rustiger, dan hebben we met het personeel tijd om bijvoorbeeld nieuwe gerechten uit te proberen. Ik heb geen spijt dat ik het restaurant van mijn ouders heb voortgezet, maar soms zou ik liever zelf een nieuw restaurant beginnen. Want als het een succes is, is het míjn succes. Maar ook als het faalt, dan faal ik. Als Asian Glories nu niet goed zou lopen, voelt dat alsof ik het voor hen heb verkloot.”

2014Foto Ilvy Njiokiktjien / VII Photo Agency

2019Foto Ilvy Njiokiktjien / VII Photo Agency

Peter Bats uit Zutphen verloor zijn zoon Rowen Bats (12), die met zijn ex op reis ging.


„Rowen had vlak voor de ramp in de eindmusical van groep 8 gespeeld, daar hebben we veel foto’s en video’s van. Soms nemen we de tijd om ernaar te kijken, om even terug te gaan in de tijd.”

„Ik kom nog elke dag op de school waar Rowen zat, om mijn jongste zoon te brengen. De school heeft een plaquette bij de deur, met een gedicht van de moeder van een klasgenootje en een foto van Rowen, om hem op school te blijven herinneren.”

„Binnenkort is er een reünie met zijn oude klas. Leeftijdsgenootjes zijn nu 16 of 17 jaar, het is mooi om te zien hoe zij opgroeien. Ik kan niet alles relateren aan Rowen, want die is nooit zo oud geworden. Toch moet het een ontspannen dag worden. We eindigen bij de lokale friettent. Het is niet de bedoeling dat de jongeren aan het eind van de dag huilend weg lopen, juist niet. We willen met elkaar ook op leuke dingen kunnen terugkijken.”

Jessica, vrouw van Peter en stiefmoeder van Rowen, zegt: „Mijn zoon Jeffrey scheelde vier maanden met Rowen, hij is nu 18. Hoe Jeffrey groeit en zich ontwikkelt, dingen beleeft op school, eindexamen, een vriendinnetje – dat zou Rowen nu ook hebben meegemaakt. Zou hij nu met een vriendinnetje zijn thuisgekomen? Dat zijn vragen die leven bij ons.”

Peter: „De urn staat thuis, want de kinderen vinden: Rowen hoort hier. Hij is onderdeel van het gezin, ook al is hij er niet meer. Onze jongste is nu 6 jaar. In zijn bewegingen en mimiek lijkt hij veel op Rowen. Met het verstrijken van de tijd blijven wij dus continu geconfronteerd worden met de leegte die Rowen achterlaat.”

2014Foto Ilvy Njiokiktjien / VII Photo Agency

2019Foto Ilvy Njiokiktjien / VII Photo Agency

Johan Molenaar uit Volendam verloor zijn vriend Cor Schilder (33). Ze speelden ruim vijftien jaar samen in de band Vast Countenance.


„De meeste bandleden zijn de afgelopen jaren vader geworden, zijn gaan samenwonen, dat soort zaken. Je eigen leven gaat door, dat is gewoon zo. Ik had toen net een dochter, nu heb ik er twee, dus ben ook druk met het gezin.”

„Na de ramp hebben we met de band het album afgerond waar Cor nog op heeft meegespeeld. Een maand later was de albumpresentatie in Paradiso. Die avond stond in het teken van het verlies van Cor.”

„We hebben meer dan vijftien jaar samen muziek gemaakt. Hij was de grappenmaker van de band. Hij had een droog soort humor, maakte flauwe grapjes. Vlak voordat hij op reis ging ook nog. Een ander vliegtuig van Malaysia Airlines was toen niet lang daarvoor verdwenen. Cor maakte een foto van het toestel van zijn vlucht en zette op Facebook iets van: ‘Dit is ’m, mocht-ie verdwijnen…’ Een morbide grap, typisch Cor.”

„De ruimte waar we toen repeteerden en waar het drumstel stond, is geen repetitieruimte meer. Er waren problemen met geluidsoverlast, de eigenaar heeft er een opslagplaats van gemaakt. Het drumstel op de foto hoorde bij de ruimte, het was niet van Cor. Bij mij thuis lag een setje percussie-eieren van hem, van die samba-eitjes waar je muziek mee kunt maken. Die hou ik als herinnering aan hem.”

„Een vriend van Cor heeft tijdelijk bij ons gedrumd, daarna heeft een andere drummer het overgenomen. Het varieert hoe vaak we met de band samenkomen. We werken nu aan een Leonard Cohen Tribute, na de zomer gaan we weer repeteren.”

„Het verdriet verandert, de eerste jaren was het heel heftig, niet te bevatten. Daarna was er boosheid. Nu is er meer acceptatie, het is zoals het is. Ik woon vlak bij waar Cor en Neel woonden en als ik langs hun huis loop, denk ik: zij hadden nu waarschijnlijk ook één of twee kinderen gehad.”

Correctie (15 juli 2019): In een eerdere versie van dit stuk stond dat Alex Ploeg de enige passagier is van wie nooit dna op de rampplek is teruggevonden. Dit moet zijn: een van de twee passagiers.