Georgiërs op een demonstratie tegen het Rusland-beleid van de regering in hoofdstad Tbilisi, op 29 juni.

Foto Shakh Aivazov/AP

Interview

‘De wereld heeft schoon genoeg van oligarchen’

Vitali SJkljarov De Russische politiek consultant Vitali Sjkljarov ziet in Georgië, Oekraïne en Armenië een „nieuwe anti-oligarchische golf”.

Het gist in Georgië. Wat op 20 juni begon met gewelddadig protest tegen het bezoek van een Russische parlementariër, is uitgelopen op wekenlange demonstraties tegen de regering en de roep om vervroegde verkiezingen.

Afgelopen dinsdag waren er zelfs drie demonstraties tegelijk in de hoofdstad Tbilisi en raakten betogers met elkaar in gevecht.

Dreigt er revolutie? Vitali Sjkljarov durft geen voorspellingen te doen, maar de Russische politicoloog en politiek consultant ziet een trend: een proces dat hij omschrijft als een „nieuwe anti-oligarchische golf”.

Kijk naar Armenië, waar president Serzj Sarkisian vorig jaar het veld moest ruimen toen hij probeerde via een grondwetswijziging aan de macht te blijven. Of kijk naar Oekraïne, waar oligarch Petro Porosjenko in de tweede ronde van de presidentsverkiezingen werd weggevaagd door komiek Volodymyr Zelensky. Burgers komen in het geweer tegen de corruptie, sociale ongelijkheid en het gebrek aan inspraak in hun land, zegt Sjkljarov. Maar de ‘anti-oligarchische golf’ is volgens hem niet louter een fenomeen van de landen in de voormalige Sovjet-Unie: ook in West-Europa en de VS ziet hij een diepe wens tot meer directe politieke participatie. „Wat we zien is een wedergeboorte van de politiek.”

Sjkljarov (42) praat niet vanaf de zijlijn. Vorig jaar was hij campagneleider van de kandidaat die in Georgië de presidentsverkiezingen verloor in de tweede ronde. In de VS werkte hij onder meer voor presidentskandidaat Bernie Sanders.

Lees ook: Zullen er veel Russen naar Tbilisi gaan deze zomer ?

Aanleiding van de protesten in Georgië was het bezoek van het Russiche Doemalid Sergej Gavrilov aan het parlement. Maar volgens u liggen de echte oorzaken dieper.

„Het land is opgekocht door de rijkste man van Georgië: Bidzina Ivanisjvili. Ondertussen is de economische situatie beroerd en zitten veel Georgiërs zonder werk. Dit is een opstand tegen de oligarchen.”

U ziet parallellen met de omwenteling in Armenië (begin 2018) en Oekraïne. Maar de scenario’s van al die landen verschillen sterk van elkaar.

„In Armenië is er op een positieve manier geprotesteerd. Dat leidde tot een overwinning: er kwam een andere president en het parlement werd ontbonden. De negatieve energie werd gekanaliseerd. Zoals hij dit voorjaar werd gekanaliseerd in Oekraïne. In de tweede ronde van de presidentsverkiezingen stemde 72 procent op Zelensky, omdat kiezers hun middelvinger wilden opsteken naar de macht. Een van de belangrijkste elementen van de overwinning van Zelensky is zonder twijfel de enorme vraag naar een anti-oligarchische, anti-corruptie-politiek in het land.”

Terwijl Zelensky lijkt te worden gesteund door een van de grootste oligarchen van het land, Ihor Kolomojsky.

„Zeker. Als (rockzanger) Svjatoslav Vakartsjoek zich verkiesbaar had gesteld, dan was hij ook gekozen. Het ging erom dat mensen genoeg hadden van Porosjenko. En het enorme vertrouwen dat de Oekraïense bevolking aan Zelensky heeft gegeven, is niets anders dan een vraag naar verandering, tegen de oligarchie, tegen de corruptie, en tegen wat ik noem het oude paradigma van de macht. En dat zie je niet alleen in landen van de voormalige Sovjet-Unie. Ook in het Westen is er een vraag naar een anti-oligarchische politiek.”

Burgers komen in het geweer tegen de corruptie, sociale ongelijkheid en het gebrek aan inspraak

In het Westen hebben we toch geen oligarchen?

„In het Westen zijn er misschien geen Kolomojsky’s of Deripaska’s, maar de politiek is gebouwd volgens een twintigste-eeuws model van een exclusieve herenclub. Om je verkiesbaar te stellen moet je eerst tien, twintig jaar lid zijn van de partij. Maar in een wereld waarin een tiener miljardair kan worden en Uber kan overnemen, of een komiek politicus kan worden, is dat niet langer een bevredigend model. Mensen willen meer invloed op de politiek en niet alleen door te stemmen op Vanja of Petja [red. Jantje of Pietje]. Men wil zélf bepalen wat er gebeurt. En waarom zou je je trouwens moeten verbinden aan een partij? Wat als ik sommige ideeën van de ene partij goed vind, maar me óók kan vinden in de ideeën van een andere kandidaat?”

In Nederland spreekt Thierry Baudet steeds over het ‘partijkartel’.

„Inderdaad! Neem het partijkartel van Democraten en Republikeinen in de Verenigde Staten. Bernie Sanders, voor wie ik heb gewerkt, heeft geprobeerd dat te doorbreken. Maar de partij werkt hem tegen. De Democratische Partij houdt niet van hem, want hij is een buitenstaander. Ze willen nu liever Joe Biden, die geworteld is in de partij. Dezelfde processen zien we in andere grote partijstructuren in Europa.”

Eigenlijk zegt u: in de post-Sovjetlanden zien we iets dat zich nog in volle omvang moet manifesteren in het Westen. Dat is een originele gedachte. Oekraïne en Georgië lopen voor?

„Het is een universeel proces. In de Tweede Wereld ontwikkelt zich het alleen sneller, omdat het niveau van ongelijkheid op financieel en sociaal gebied zo veel groter is. Mensen hebben minder te verliezen. In landen waar mensen wél wat te verliezen hebben, is men conservatiever, maar zijn zulke processen toch zichtbaar.”

En kan de uitkomst heel verschillend zijn.

„In een ontwikkeld land kan de vraag naar gelijkheid en representativiteit zijn weg vinden in de politiek. Het staat niet vast dat zoiets zal gebeuren in landen als Oekraïne of Georgië. Vooral in Rusland hebben initiatieven van de oppositie tot niets geleid. En het feit dat we Porosjenko vervangen door Zelensky wil nog niet meteen zeggen dat alles verandert in een land. Het is een langdurig proces.”