Het Haga kreeg eerder dit jaar nog complimenten van de inspectie

Islamitische school De Onderwijsinspectie publiceerde donderdag een kritisch rapport over het Cornelius Haga Lyceum. Maar een half jaar geleden was de inspectie nog positief. Hoe kan dat?

Leerlingen in het Haga Lyceum in april van dit jaar.
Leerlingen in het Haga Lyceum in april van dit jaar. Foto David van Dam

De twee rapporten die de Onderwijsinspectie in acht maanden tijd over het Cornelius Haga Lyceum schreef, bevatten diametraal tegengestelde conclusies. In het eerste, ingetrokken rapport, geeft de inspectie het bestuur en de school een compliment dat ze „slechts een jaar na de start van de school alle onderzochte standaarden op voldoende niveau hebben weten te krijgen”. Maar in het tweede rapport is het onderwijsaanbod „onvoldoende” en zijn het beleid en handelen van het bestuur „schadelijk voor de stichting, de school en de leerlingen”.

Waar in het eerste rapport gesproken wordt van „deugdelijk financieel beheer”, is het financieel beleid in het tweede rapport „onrechtmatig” omdat er sprake is van „zelfverrijking en belangenverstrengeling”. En terwijl het bestuur in het eerste rapport „transparant en integer” wordt genoemd, laat het bestuurlijk handelen in het tweede rapport „op belangrijke onderdelen tekortkomingen zien”.

Het burgerschapsonderwijs is in het eerste rapport weliswaar onsamenhangend, maar: „We rekenen dat de school in deze fase van het bestaan niet aan. Ook al veel langer bestaande scholen worstelen met de ontwikkeling van het burgerschapsonderwijs.” In het tweede rapport is het burgerschapsonderwijs onvoldoende – en daarom het hele onderwijs.

Minister Arie Slob (Onderwijs, ChristenUnie) ziet in het kritische rapport voldoende aanleiding om het schoolbestuur te dwingen op te stappen, zo maakte hij donderdag bekend, kort nadat het rapport door de inspectie openbaar was gemaakt. De voorzieningenrechter oordeelde even daarvoor dat dit mocht. Het schoolbestuur gaat tegen de uitspraak in beroep, volgens het bestuur is het inspectieoordeel onjuist.

Regulier vs. verbreed onderzoek

Hoe kan het dat dezelfde instantie in zo’n korte tijd tot twee zulke verschillende oordelen komt? Volgens de inspectie zijn de verschillen verklaarbaar doordat het onderzoek „verbreed en verdiept is”, nadat de AIVD waarschuwde voor salafistische invloeden rond de school. Het eerste rapport kwam tot stand na een regulier onderzoek, in oktober 2018, waarvoor inspecteurs lessen bezochten, documenten analyseerden en met een deel van het personeel en de leerlingen spraken. Voor het tweede onderzoek, tussen maart en mei, spraken de inspecteurs met veel meer mensen binnen en buiten de school. Ze lazen meer documenten en gingen ook onaangekondigd naar de lessen en de vrijdagpreek.

Wat gebeurt er binnen het Haga? Lees de reportage Omstreden school met enthousiaste leerlingen

„Bij het eerste rapport heeft de inspectie heel terughoudend getoetst”, zegt Pieter Huisman, hoogleraar onderwijsrecht aan de Erasmus Universiteit Rotterdam. „Dat is in lijn met de bedoeling van de wetgever. De normen rond bijvoorbeeld burgerschap en kwaliteitscultuur zijn heel open: de wettelijke opdracht is iets aan burgerschap te doen, scholen zijn vrij in hoe ze dat doen. In het tweede rapport heeft de inspectie die open normen zelf ingevuld. De rechter heeft de inspectie een vrijbrief gegeven om dat te doen.”

Huisman ziet een parallel met de gang van zaken rond VMBO Maastricht. Toen oordeelde de inspectie kritisch over scholenkoepel Limburgs Voortgezet Onderwijs nadat er onregelmatigheden waren gevonden bij schoolexamens van leerlingen van VMBO Maastricht. Volgens hem wordt de inspectie pas echt streng als er signalen zijn dat er iets mis is.

„Mijn persoonlijke mening”, zegt onderwijsadvocaat Wouter Pors die het Haga bijstaat, „is dat de inspectie terrein probeert te veroveren. Ze moeten laten zien dat ze als toezichthouder kunnen ingrijpen. Bij het Cornelius Haga is dat helemaal uit de hand gelopen omdat de signalen van de AIVD erbij kwamen.” Pors ziet wel een groot verschil met het VMBO Maastricht: „Daar bleek het inspectieoordeel juist. Wij zijn er nog steeds van overtuigd dat de oordelen over het Haga niet kloppen.”

Als onvoldoendes pas na diep graven door de inspectie naar boven komen, blijven er dan geen misstanden op andere scholen onder de radar? „De inspectie beziet de onderwijskwaliteit in eerste instantie vanaf het bureau”, zegt Huisman. „De echte onderwijspraktijk zien ze niet meer. Pas als er een politieke noodzaak is, wordt een school wel helemaal binnenstebuiten gekeerd. En als je gaat graven, kom je bij elke school wel iets tegen wat niet voldoet.”

Luister ook naar deze aflevering van onze podcastserie NRC Vandaag: Binnen de muren van het Haga Lyceum
U kunt zich ook abonneren via Apple Podcasts, Stitcher, Spotify, Castbox of RSS.