Cordon sanitaire treft radicaal-rechts in Brussel

Europees Parlement Radicaal-rechts boekte flinke zetelwinst bij de Europese verkiezingen. Pro-EU-partijen verhinderen het verzilveren daarvan.

De Poolse oude-premier Beata Szydlo (rechts) werd gepasseerd als voorzitter van de commissie werkgelegenheid en sociale zaken.
De Poolse oude-premier Beata Szydlo (rechts) werd gepasseerd als voorzitter van de commissie werkgelegenheid en sociale zaken.

De Franse Europarlementariër Maxette Pirbakas hoopte deze week voorzitter te worden van de invloedrijke landbouwcommissie in het Europees Parlement, maar ze haalde het niet. Pirbakas, lid van het eurosceptische Rassemblement National, werd weggestemd door haar pro-Europese collega’s in andere fracties. Vervolgens ging Pirbakas op voor de positie van vice-voorzitter. Weer werd ze weggestemd.

Hetzelfde overkwam haar collega’s uit de radicaal-rechtse fractie Identiteit en Democratie (ID), rond de Italiaanse partij Lega en Rassemblement National, die eveneens invloedrijke posities hoopten te bemachtigen. ID wordt getroffen door een cordon sanitaire, dat sterk doet denken aan de manier waarop het Vlaams Belang in België al jaren uit de macht wordt geweerd. Het Belgische cordon sanitaire werd in 1992 ingevoerd nadat het Vlaams Blok, voorloper van het Vlaams Belang, nationaal was doorgebroken en een immigratieplan presenteerde dat strijdig was met het Europees mensenrechtenverdrag.

Antidemocratisch

„We hebben dezelfde redenering als in Vlaanderen gevolgd, waarmee we willen vermijden dat een fractie die openlijk racistisch, antidemocratisch en anti-Europees is, mee het beleid kan bepalen”, aldus de Belgische sociaal-democratische Europarlementariër Kathleen Van Brempt tegen De Standaard.

Het Europees Parlement volgt doorgaans het systeem D’Hondt (naar een voormalige Belgische jurist) als verdeelsleutel om invloedrijke posities evenredig over de fracties te verdelen. Volgens een woordvoerder van D66 is het niet ondemocratisch om dat in dit geval niet te doen. „Het is geen verplichting om D’Hondt te volgen. ID heeft een afkeer van het Europees Parlement, van alles waar D66 voor staat. Het is volkomen democratisch als een meerderheid stemt om dit soort partijen niet nog meer macht te geven”, zegt de woordvoerder.

Radicaal-rechts boekte een flinke zetelwinst bij de Europese verkiezingen van mei. ID behaalde 73 zetels. Meer dan een verdubbeling ten opzichte van voorganger Europa van Naties en Vrijheid, waar ook de PVV bij was aangesloten. Het cordon sanitaire, dat tijdens de vorige zittingsperiode ook al functioneerde, maakt het onmogelijk om deze zetelwinst op evenredige wijze te vertalen in meer macht in het Europees Parlement.

Lees ook: Kan radicaal-rechts een vuist maken in Europa?

Oud-premier

Ook de fractie Europese Conservatieven en Hervormers (ECR) rond de Poolse regeringspartij PiS, waar Forum voor Democratie zich bij heeft aangesloten, werd deze week getroffen door een blokkade van pro-Europese parlementariërs. De Poolse oud-premier Beata Szydlo werd gepasseerd als voorzitter van de commissie werkgelegenheid en sociale zaken. ECR-voorzitter Ryszard Legutko waarschuwde daarop dat zijn fractie uit onvrede mogelijk tegen de Duitse christen-democraat Ursula von der Leyen stemt als voorzitter van de Europese Commissie. Haar verkiezing bij de stemming op dinsdag in het Europees Parlement is nog allerminst zeker. De Groenen steunen haar niet en de sociaal-democraten zijn verdeeld. Steun van de ECR kan cruciaal zijn. Het niet verkiezen van ‘VdL’ kan het hele akkoord van regeringsleiders over de invulling van de Europese topposities in gevaar brengen.

In Nederland spreekt politicoloog Hans Vollaard van de Universiteit Utrecht zich uit tegen het cordon sanitaire in het Europees Parlement. Hij vreest dat eurosceptische kiezers zich nog verder afkeren van de EU als ze merken dat hun vertegenwoordigers uit invloedrijke posities worden geweerd. „Vanwege de lage opkomst bij Europese verkiezingen heeft het Europees Parlement al een fragiele legitimiteitsbasis. Door uitsluiting kunnen radicaal-rechtse kiezers het idee krijgen dat het inderdaad geen zin heeft om te stemmen voor het Europees Parlement”, aldus Vollaard.

Hij verwacht dat het betrekken van radicaal-rechtse politici bij de besluitvorming ze milder zal stemmen over de EU. Vollaard: „Het ‘anti-systeem-sentiment’ zal slijten als ze merken dat ze werkelijk invloed hebben.”