Belastingdienst weerstaat kruisverhoor Box-advocaten

Welke rol speelde een valse tipbrief in het strafonderzoek naar de vermogensbeheerder van de Oranjes? Bij de rechter laten ambtenaren niets los. „Ik zou mijn geheimhoudingsplicht schenden”.

Illustratie NRC

Rechter: „Wanneer heeft u de IRS-brief ontvangen en wanneer werd u duidelijk dat die vals was?”

Belastingambtenaar: „Op zich heb ik niks te verbergen. Maar ik zou mijn geheimhoudingsplicht schenden en dat wil ik niet.”

Rechter: „Ik vind dat deze informatie niet onder uw verschoningsrecht valt en dat u verplicht bent tot antwoorden.”

Maar antwoorden doet de Belastingdienstmedewerker niet, op advies van de landsadvocaat naast hem. De Belastingdienst heeft zich bij het onderzoek naar de van fraude verdachte vermogensbeheerder Box Consultants uit Waalre op het verkeerde been laten zetten door een vervalste brief, die zogenaamd afkomstig was van de Amerikaanse federale belastindienst IRS. En in hoeverre die nepbrief daarna opsporingsdienst FIOD en het Openbaar Ministerie (OM) op het spoor heeft gezet van de financieel adviseur van diverse zeer rijke families, waaronder de Oranjes, blijft vooralsnog een mysterie.

Dat is de voorlopige conclusie na drie lange dagen van getuige-verhoren in de rechtbank Eindhoven, een klein bijkantoor van de rechtbank in Den Bosch. Tien bij het fraude-onderzoek betrokken ambtenaren werden hier verhoord. Een aantal van de belastingdienstmedewerkers, opsporingsambtenaren en de twee officieren van justitie - van wie één recentelijk gepensioneerd - was hiervoor speciaal getraind door een ingehuurde psycholoog.

Ook de vraag of Box Consultants haar exclusieve clientèle op grote schaal heeft bestolen, of dat het OM een kostbare flater heeft geslagen met het openen van een onderzoek naar Box Consultants, blijft nog onbeantwoord. En er komt voorlopig geen einde aan het spervuur van juridische procedures in deze zaak.

Zuidas-advocatenkantoor Stibbe, dat optreedt namens Box Consultants, was deze week vijf man sterk naar Eindhoven afgereisd. Box spande een zaak aan tegen haar oud-boekhouder Erwin Hogers, die in 2009 de valse IRS-brief in elkaar knutselde. Met de getuige-verhoren wilde Stibbe achterhalen hoeveel schade Box heeft geleden door de valse brief. Die leidde volgens Stibbe tot een boekencontrole door de Belastingdienst, omdat de brief verwees naar de megafraude door de Amerikaanse meesteroplichter Bernie Madoff – op dat moment het heetste verhaal in de financiële sector. Daarop volgde een strafrechtelijk onderzoek.

Eensgezinde antwoorden

Maar hoeveel vragen de rechter of Stibbe ook stelde, de ambtenaren in de Eindhovense rechtbank waren eensgezind in hun antwoorden. Over die IRS-brief en de precieze invloed op de uiteindelijke strafzaak, daarover wilden én mochten zij niets zeggen.

De landsadvocaat had de officieren van justitie, de Belastingdienst- én de FIOD-medewerkers namelijk drie wettelijke haakjes aangereikt op basis waarvan zij zich konden beroepen op hun geheimhoudingsplicht.

De rechter vond dit beroep in de meeste gevallen onterecht, maar getuigenissen afdwingen kon zij niet. Het gerechtshof zal zich nu moeten buigen over de vraag of het verschoningsrecht van de ambtenaren ook geldt voor een basale vraag als „Wanneer heeft u de brief ontvangen?” En: „Wanneer werd u duidelijk dat die vals was?” Daardoor kan het nog wel even duren voordat duidelijk wordt welke rol de valse tipbrief precies heeft gespeeld.

Serieuze verdenkingen

Het meest openhartig was donderdagmiddag Christiaan Loos, de huidige officier van justitie in de strafzaak. Zijn onderzoek naar Box begon met het lezen van het fiscale dossier W001, waarin serieuze verdenkingen tegen de vermogensbeheerder stonden beschreven, zo zei hij in de rechtbank. Box zou volgens het rapport geld witwassen en via valse adviesfacturen klanten voor miljoenen hebben opgelicht door geld dat voor klanten was in eigen zak te steken. De verdenking van witwassen is inmiddels van tafel, maar justitie verdenkt Box nog steeds van het in eigen zak steken van miljoenen aan klantenprovisies.

Lees ook: Adviseur van het koningshuis worstelt al tien jaar met nepbrief

In W001 stond geen letter over de IRS-brief, vertelde Loos. Die was wel een keer tijdens een werkoverleg met de Belastingdienst ter sprake gekomen, maar daar was het bij gebleven.

Box-advocaten Tim de Greve en Daan Doorenbos botsten tijdens de verhoren herhaaldelijk met de rechter en met de landsadvocaat. De Greve verweet laatstgenoemde het frustreren van de waarheidsvinding: „We hebben al twee jaar geprocedeerd over deze getuigenverhoren en nu wordt er door de ambtenaren weer niets gezegd, onder verwijzing naar hun beroepsgeheim. De staat zou zich moeten schamen.”

Een woordvoerder van het Openbaar Ministerie stelt in een reactie dat het OM „zich tot het uiterste verzet” tegen de wens van Box om de ambtenaren te mogen horen in de civiele zaak tegen oud-boekhouder Hogers. Volgens het OM zijn de getuige-verhoren daar niet voor bedoeld en wordt een en ander pas duidelijk als de zaak voor de strafrechter komt. Een datum daarvoor is niet in zicht.

Advocaat De Greve zegt te weten waarom: „Ze hebben fout op fout gestapeld en er is simpelweg niets meer over van hun zaak, maar daar durven ze niet voor uit te komen.”