Opinie

    • Ilja Leonard Pfeijffer

Zonder uitnodiging

Ilja Leonard Pfeijffer

Toen het cruiseschip de MSC Opera op zondagochtend 2 juni jongstleden bij een aanlegplaats in het Canale della Giudecca in Venetië een kort moment onbestuurbaar werd, een rondvaartboot schampte en een kade ramde, waarbij vier lichtgewonden te betreuren waren, konden we spreken van een aangekondigde ramp. Je hoefde geen maritiem specialist te zijn om te begrijpen dat het feit dat deze varende flatgebouwen werden toegelaten in de smalle vaarwegen van de breekbare stad vroeg of laat tot ongelukken zou leiden. De cruisemaatschappijen hebben er veel geld voor over om hun duizenden passagiers vlakbij Piazza San Marco af te zetten en Venetië kan dat geld goed gebruiken, dat snappen we allemaal, maar als het beleid niet zou worden gewijzigd, was het wachten op een herhaling van dit ongeval.

Die vond eergisteren plaats. De stuurman van de Costa Deliziosa raakte in een onweersbui de controle kwijt over zijn schip, dat met een aanzienlijke snelheid afstevende op de kade van Riva dei Sette Martiri, niet ver van het Arsenaal van de Biënnale. Sleepboten wisten het schip net op tijd in bedwang te krijgen, waardoor een catastrofe werd voorkomen.

In de afgelopen maanden, waarin ik op tournee was door Nederland en België om aandacht te vestigen op mijn roman Grand Hotel Europa en om mijn lezers te ontmoeten, heb ik in vele zalen en zaaltjes met het publiek van gedachten gewisseld over de problematiek van de cruiseschepen in Venetië. Voor mij was het in zekere zin gemakkelijk scoren met dit onderwerp. Iedereen was het onmiddellijk met mij eens dat er hier sprake was van een grof schandaal, want lezers van mijn boeken doen niet aan cruises en de enkeling die wel een reisje op een cruiseschip boekt, doet dat met ironie, op de manier zoals je naar een braderie of een buurtbarbecue gaat, in het volle bewustzijn dat het op een grappige manier vreselijk en fout is om te doen.

Op een bepaalde manier stoorde het mij dat ik in al die zalen en zaaltjes zo gemakkelijk gelijk kreeg. Want omdat het eenvoudig was om de schuld af te schuiven op anderen – minderwaardig volk dat met zijn corpulente zitvlees en malle mutsjes op dikke cruiseschepen gaat zitten – en zichzelf niet aangesproken te voelen, werd de aandacht afgeleid van de dieperliggende mechanismen achter de ongelukkige situatie in Venetië.

Het gaat erom dat toerisme, niet alleen de vorm van toerisme die zich per cruiseschip verplaatst maar elke vorm van toerisme, niet alleen in Venetië maar overal ter wereld, een conflict creëert tussen de belangen van de lokale bevolking en financiële belangen. Dat beide belangen samenvallen is een fabeltje dat door touroperators en andere grootverdieners aan het toerisme wordt verteld om de lokale bevolking koest te houden. Uiteindelijk is het een strijd om de zeggenschap over de openbare ruimte. Laten we die, conform onze moderne religie, over aan de zegeningen van de vrije markt of achten we het noodzakelijk om onszelf tegen de gevolgen van de vrije markt te beschermen? Wie de vrije markt vrij spel geeft, creëert Venetiës. En iedereen die zomaar, zonder te zijn uitgenodigd, ergens vakantie viert en als aflaat geld achterlaat, is daaraan in zekere zin medeplichtig.

Ilja Leonard Pfeijffer vervangt Frits Abrahams tijdens zijn vakantie.