Voor het gat was dichtgetimmerd viel Pawel dood

Rechtszaak dodelijk ongeval Geen hek, geen leuning, geen waarschuwing op de bouwplaats. Bouwvakker Pawel stierf vier verdiepingen lager. Dat is de schuld van de bouwbedrijven, vindt het OM, dat woensdag een boete van 100.000 euro eiste.

Werkzaamheden aan het Poortgebouw van Hoog Catharijne. Het OM vindt dat bouwbedrijven BAM en Blitta schuld hebben aan de dood van bouwvakker Pawel Kupczałojć op de bouwplaats.
Werkzaamheden aan het Poortgebouw van Hoog Catharijne. Het OM vindt dat bouwbedrijven BAM en Blitta schuld hebben aan de dood van bouwvakker Pawel Kupczałojć op de bouwplaats. Foto Cor Salverius/ANP

Op de kille ochtend van 11 januari 2017 wordt Pawel Kupczałojć dood gevonden op de bodem van een liftschacht, op een bouwplaats bij Hoog Catharijne in Utrecht. De Poolse bouwvakker is op de vierde verdieping in de schacht gestapt en heeft de val van twintig meter niet overleefd. Het is onduidelijk hoe lang zijn lichaam er al ligt als zijn collega’s het vinden. Hij was de hele dag ervoor eigenlijk al zoek.

De schacht was niet afgezet op de plek waar Kupczałojć erin viel. Het was in feite een gapend gat in de muur en de vloer. Diezelfde ochtend nog komen er twee houten latten om de opening af te zetten. Bouwvakkers spreken later in het AD over een cover-up van de bouwbedrijven, hoofdaannemer BAM uit Bunnik en onderaannemer Blitta gevelsystemen uit Venray.

„Een heftige zaak”, zo begint één van de drie rechters woensdagochtend tegen de vertegenwoordigers van de bouwbedrijven en hun advocaten op de eerste rij. „Een man is overleden.” Het is verder leeg in het zaaltje in de rechtbank Amsterdam. Naast een paar mensen van de pers zijn er twee afgevaardigden van de arbeidsinspectie en één van BAM. Naaste collega’s of familie – de 45-jarige Kupczałojć liet drie kinderen en een vrouw achter – zijn er niet.

‘Uitnodiging’

Beide bouwbedrijven hebben schuld aan de dood van de bouwvakker, vindt de officier van justitie. Kupczałojć kon op geen enkele manier weten dat daar een open schacht zat. Er was geen hek, geen leuning, geen waarschuwingsbordje, zelfs geen lamp. Hij was er ook nooit voor gewaarschuwd. Maar er stond wel een stroompaddestoel waar Kupczałojć naar toe moest om zijn booroplader op aan te sluiten. „Een uitnodiging”, aldus de rechter.

Dan volgt een urenlange zoektocht naar de verantwoordelijkheid, die hoofdaannemer en onderaannemer op elkaar proberen af te schuiven. Bij elk argument flitsen foto’s van het kleurige gebouw in aanbouw in Utrecht voorbij op het scherm aan de muur.

In die zoektocht komen veel notoire veiligheidsproblemen in de bouw voorbij. De Onderzoeksraad voor Veiligheid kaartte er vorig jaar nog een paar aan nadat een parkeergarage bij Eindhoven was ingestort, de Inspectie SZW hamert er vaak op, de vakbonden waarschuwen ervoor. Gebrek aan regie, falend toezicht, veel partijen die langs elkaar werken en elkaar niet verstaan, de veelvuldige inhuur van zzp’ers, geen zicht op wie er precies rondloopt in de bouwput en bij fouten naar elkaar wijzen.

Continue struggle

Wie had toezicht op de plek bij die liftschacht, wil een van de rechters weten. „Het was niet ons werkgebied”, zegt de vertegenwoordiger van Blitta, waar Kupczałojć als inhuurkracht voor werkte. Blitta werkte buiten. Maar als een werknemer bij de schacht z’n boortje komt opladen, dan is dat toch uw werkgebied? „Normaal staan de paddestoelen in veilige gebieden.” Wie zette die paddestoel daar dan neer? En zo verder, heen en weer.

Toezicht is ook heel lastig, wil BAM er nog over kwijt. „We zitten met 450, 500 mensen op zo’n bouwplaats. Het blijft een continue struggle. Je bent een dag bezig om rond te lopen, maar de situatie kan een uur daarna ingehaald zijn.”

Hoe kon Kupczałojć eigenlijk 24 uur lang verdwenen zijn, wil de rechter ook weten. Twee collega’s hadden de avond ervoor nog aan de bel getrokken over zijn vermissing. En hij was niet uitgecheckt. De mannen van de bouwbedrijven aarzelen. BAM: „Het is niet zo dat we ’s avonds kijken of iedereen weg is, in dat frame denken we niet. Het is meer werk om iedereen tot het einde van de dag óp de bouwplaats te houden.”

Dat er in allerijl twee latten voor het gat zijn getimmerd na de dood van Kupczałojć, is geen deel van de aanklacht. Maar de officier wil het er nog wel over hebben. „Een cover-up, zo noemde een getuige het. Wat zegt u daarover?” Dat die latjes er die ochtend zijn gekomen klopt. Maar dat het bewuste misleiding is, dat zijn volgens de advocaat van BAM „complottheorieën.” Eerder was opdracht gegeven om al die schachtopeningen dicht te timmeren. De rechter fronst. „Dus ze waren van boven naar beneden begonnen en zijn net bij de vijfde verdieping gestopt.”

Geen contact

Uren later leest de officier het requisitoir voor. Ze verwijt de bedrijven dat ze geen contact hebben gezocht met de familie van Kupczałojć. Alleen de verzekeraar deed dat, veel later.

Het enige wat nu nog te vinden is over de bouwvakker is een rouwadvertentie in een lokale Poolse krant. „Wij zijn diep bedroefd dat op 10 januari 2017 onze geliefde zoon, vader, man, broer, oom en vriend Pawel Kupczałojć op tragische wijze in God is ontslapen.”

De eis: een boete van 100.000 euro voor Blitta en voor BAM, waarvan 25.000 voorwaardelijk.