Sportieve en seksuele vraagtekens

Ewoud Sanders

Woordhoek

WAPPIE. Volgens de rechter heeft Astrid Holleeder dus toch geen spin in haar hoofd. Evenmin is ze wappie. Haar broer Willem had dit bij het proces gezegd om haar geloofwaardigheid te ondermijnen. „Astrid heeft gewoon een spin in d’r hoofd. Het is elke keer de grootste onzin. In dit soort situaties zeggen wij in de Jordaan: die heb een spin in z’n hoofd. Die is wappie.”

Beide uitdrukkingen zijn tamelijk zeldzaam, maar sinds de berichtgeving over het proces tegen Holleeder komen ze vaker voor. Ze betekenen hetzelfde: niet goed bij je hoofd zijn.

VRAAGTEKENS. De Nederlandse overheid is de vliegschaamte voorbij en daarom komen er veertigduizend vluchten van en naar Schiphol bij. Zonder dat de omwonenden daar extra hinder van zullen ondervinden. Dat laatste zal in de praktijk natuurlijk niet waar blijken te zijn en mede daarom zei een luchtvaarteconoom in Nieuwsuur: „De uitwerking, daar zitten nog wel een paar vraagtekens bij.”

Vraag van de verslaggever: „Wat zijn de belangrijkste vraagtekens die u heeft?”

Omdat een vraag op schrift doorgaans eindigt met een vraagteken kun je zeggen dat je ergens een vraagteken bij zet of plaatst. Maar in het dagelijks taalgebruik blijken steeds meer mensen over allerlei kwesties vraagtekens te hebben. Het gaat onder meer om belangrijke, dringende, indringende, urgente, politieke en maatschappelijke vraagtekens.

Soms worden dergelijke vraagtekens samengevoegd in duo’s of trio’s. Zo schreef de Vlaamse krant De Morgen over het groeiend aantal leden van een Leuvense voetbalclub: „En dat ondanks de sportieve en extra-sportieve vraagtekens die boven de club hangen.” In de flaptekst van een boek van een vrouw die verslag doet van haar ziekte-ervaringen staat: „Ze schopt alle taboes omver en schuwt de feiten niet: of het nu gaat om de fysieke achtbaan waar iemand met kanker in terechtkomt of om de mentale, relationele en seksuele vraagtekens die zich aandienen tijdens een dergelijk proces.”

Ergens vraagtekens bij hebben is inmiddels opgenomen in de Dikke Van Dale – waardoor het een stempel van goedkeuring heeft gekregen. Toch blijft het voor mij vreemd klinken.

VRIND. Vraag van een lezer. Mijn kleindochter van twintig en ik (bijna vier keer zo oud) waren uit eten en ik gebruikte een paar keer het woord vrind, waarop zij vroeg: waarom zeg jij vrind en zeg ik vriend? Volgens Van Dale is vrind bekakt. Het is heel goed mogelijk dat men mij bekakt vindt spreken. Maar voor mijn gevoel kan een vriend heel goed een partner zijn en een vrind niet. Heb ik dat verschil zelf bedacht of is het echt zo? Voorlopig hou ik het op een leeftijdsverschil.

Voor mij klinkt vrind ook bekakt. En met de vragenstelster denk ik dat vrind en vriend niet altijd dezelfde betekenis hebben, iets wat door Van Dale nog niet is vastgelegd. Ik ken vrind(je) ook in de betekenis ‘kennis’ of ‘zakenrelatie’. Navraag op Twitter bevestigde dit. Iemand kwam met de voorbeeldzin: „Dat heeft hij geregeld via een vrindje.”

Anderen kennen vrind vooral in een ironische betekenis. „Wat dacht je, vrind, dat ik dat niet in de gaten zou hebben?” Maar zonder twijfel speelt ook leeftijd een rol. Zo schreef iemand: „Mijn schoonouders van 75 hebben vrinden. Ze hebben geen vrienden. Ze hebben ook makkers.”

schrijft elke week over taal. Twitter: @ewoudsanders

Correctie 10 juli 2019: in een eerdere versie stond in de eerste zin dat volgens de rechter Sonja Holleeder dus toch geen spin in haar hoofd heeft. Daar betrof het Astrid Holleeder.