Spullen uit de kofferbak verkopen bij de Geffense Plas. Deze foto maakt deel uit van de serie ‘Markten’ van Merlin Daleman.

Merlin Daleman

Interview

‘Millennialsocialisten’ strijden tegen sociaal onrecht

Millennial socialisten Opeens zitten ze in het Amerikaanse Congres of spreken industriëlen in Davos toe. Overal staan welbespraakte jongeren op die een rechtvaardiger samenleving willen.

Ze willen de planeet redden, nemen het op tegen belastingontduiking van grote bedrijven, of willen het onderwijsbeleid drastisch veranderen. Ondanks hun gebrek aan politieke ervaring weten ze, zonder gestotter of schaamrood op de kaken, met een helder verhaal de macht uit te dagen.

Socialisme is weer in, schreef The Economist eerder dit jaar. In verschillende landen staan millennials op die de politiek opschudden en jonge mensen in andere landen inspireren hetzelfde te doen.

In het Westen maken deze millennialsocialisten zich zorgen over de liberale economische politiek van de jaren 90, en de gevolgen van marktwerking op sociale voorzieningen. Geboren tussen 1980 en 2000, groeiden velen op tijdens de financiële crisis. Ze zien de ongelijkheid in hun landen toenemen. Ze willen een hoger minimumloon, hogere overheidsuitgaven, beter klimaatbeleid, aldus The Economist.

Wellicht het bekendste voorbeeld is de 29-jarige Alexandria Ocasio-Cortez, die vorig jaar bijna vanuit het niets een grote populariteit verwierf en als jongste vrouw ooit gekozen werd in het Amerikaanse Congres. Ze is het politieke gezicht van de Green New Deal, een plan voor een duurzame en sociaal rechtvaardige economie, bedacht door de Sunrise Movement, een milieuorganisatie geleid door jonge millennials.

Vóór de politiek, werkte Ocasio-Cortez in een bar in de Bronx, New York. In de Netflix-documentaire Knock Down The House vertelt ze over die tijd. Ze profileert zich als hardwerkende Amerikaan die zich anders dan veel politici wél kan verhouden tot burgers.

Wie ook ideeën met een breed publiek wil delen, is de 31-jarige publicist en naar eigen zeggen „random Dutch historianRutger Bregman. Hij heeft zes boeken geschreven, waaronder Utopia for Realists, And How We Can Get There, dat in 32 talen is verschenen. Bregman pleit voor een basisinkomen, een bestaansminimum uitgekeerd door de staat. Hij werd internationaal bekend toen hij in januari op het jaarlijkse World Economic Forum in Davos grote bedrijven aansprak op het ontwijken van belastingen. De grote olifant in de kamer, noemde hij het, juist omdat er in Davos níét over wordt gesproken. „Alsof je naar een conferentie van brandweermannen gaat terwijl je het niet over water mag hebben”, zei hij. „Belastingen, belastingen, belastingen. De rest is bullshit.”

Ook in Duitsland roept een jongere vanuit linkse hoek om verandering. SPD-rebel Kevin Kühnert pleit onder meer voor nationalisatie van bedrijven als automaker BMW. De 30-jarige voorzitter van de jongerenorganisatie van de regeringspartij wil het liefst dat mensen alleen nog huizen bezitten waar ze zelf in wonen.

Foto’s Merlin Daleman
Nederland, Oss, 30-06-19 Serie Fixing Capitalism. Car Boot Sale bij het Geffense Plas.© Photo Merlin Daleman
Merlin Daleman
Nederland, Oss, 30-06-19 Serie Fixing Capitalism. Car Boot Sale bij het Geffense Plas.© Photo Merlin Daleman
Merlin Daleman

Veel landen kennen millennialsocialisten of varianten daarop. Ze strijden tegen sociale ongelijkheid en zijn zelden bekend bij het Nederlandse publiek. Neem Tabata Amaral (25), die het onderwijssysteem van Brazilië wil hervormen, of Magid Magid (30), die wil bewijzen dat de Britse politiek ook voor nieuwe Britten als hij is weggelegd. In de New Yorkse wijk Queens wil de 31-jarige Tiffany Cabán het gevangeniswezen hervormen. En in Indonesië strijdt Kartika Jahja (39), bekend als zangeres Tika, voor de rechten van slachtoffers van verkrachting.

Kartika Jahja

Kartika Jahja is zangeres en voorvechter van vrouwenrechten.

In Indonesië is victim blaming gebruikelijk. Vrouwen krijgen zelf de schuld van hun verkrachting, ook in de rechtbank. Het duurde 26 jaar voordat zangeres Kartika Jahja, artiestennaam Tika, durfde te praten over haar verkrachting als kind. Intussen is ze 39 en een belangrijke stem in discussies over vrouwenrechten en gendergelijkheid.

Tika’s bekendste hit gaat ook meteen over de kern van haar activisme: Tubuhku Otoritasku. Mijn lichaam, mijn autoriteit. Als nu verkrachtingszaken in het nieuws zijn, komt ze publiekelijk op voor de vrouwen. Ze zegt dat het níét normaal is als een rechter of advocaat van een verdachte vraagt wat voor kleur ondergoed je droeg – en of je als moslima een korte broek hoort te dragen.

In een islamitisch land als Indonesië, dat eerder de conservatieve dan de progressieve kant opgaat, roept haar boodschap weerstand op. Tika kreeg doodsbedreigingen. Ze zou moslims te schande maken met haar ‘reclame’ voor het vrouwenlichaam.

Tika durft zich ook met de politiek te bemoeien. De regering kwam eerder dit jaar met een wetsvoorstel om in de muziekindustrie „schadelijke buitenlandse invloeden” tegen te gaan en blasfemie of pornografische inhoud te verbieden. Tika kwam in opstand. Samen met andere muzikanten begon ze een petitie. De wet is er nog niet van gekomen.

Nieuwszender BBC noemde Tika in 2016 in zijn top 100 van invloedrijkste vrouwen wereldwijd. Dat jaar liet ze vrouwen op de foto gaan met op hun lichaam een boodschap over zelfbewustzijn en autonomie geschreven. Vrouwen in allerlei soorten en maten deden mee, met en zonder hoofddoek. Dit jaar gebruikt Levi’s haar boodschap over body positivity als onderdeel van zijn marketing. Verder bereikt Tika jongeren op concerten en festivals – al zei ze in een interview eens dat Indonesiërs vaak verbaasd zijn dat zij als zangeres een feministische boodschap heeft.

Magid Magid

Magid Magid, kosmopoliet die confronteert.

Wat is nou beter voor je papieren als linkse ordeverstoorder dan ruzie zoeken met Donald Trump? Magid Magid deed het als Lord Mayor, een soort burgemeester van Sheffield. Hij noemde de Amerikaanse president een wasteman, straattaal voor een man die zich gedraagt als een puber. Hij ontzegde Trump de toegang tot zijn Sheffield, gezag dat hij niet heeft.

Het staatsieportret bij zijn aantreden, met zijn ambtsketting om zijn nek, op zijn bonkige Dr. Martens, trok de aandacht. Dit is een andere Lord Mayor dan de voorgaande 132. Inmiddels is de 30-jarige Magid kersvers lid van het Europees Parlement voor de Green Party.

Magid Magid is een reactie op de economische ongelijkheid in het Verenigd Koninkrijk en de perceptie dat de Britse politiek te lang in handen is geweest van de gegoede middenklasse. Hij wil de strijd winnen tussen kosmopolitische Britten – die voor klimaat en gelijke rechten staan – en de dominante Conservatieve politiek.

Ambitieuze Britse politici worden doorgaans lid van de Conservatieven als ze rechts zijn en van Labour als ze links zijn. Magid is van de Greens, een partij die alleen in kleine ultra-kosmopolitische kiesdistricten op steun kan rekenen.

Waar hij van houdt? Confronteren. Waar premier Theresa May uit de EU wil treden omdat ze denkt dat Britten minder migranten willen, draagt hij een T-shirt met de tekst Immigrants Make Britain Great. Magid is zelf een voorbeeld van de Britse pluriformiteit. Hij werd geboren in Somaliland en kwam via een vluchtelingenkamp in Ethiopië met zijn moeder naar het Verenigd Koninkrijk.

Waar je hem minder over hoort, is beleid. Welke initiatieven zijn nodig om het Verenigd Koninkrijk groener, eerlijker en toleranter te maken? Na de Brexit moet hij zijn plek in Brussel en Straatsburg opgeven, maar grote kans dat hij binnen afzienbare tijd ergens op de lijst staat voor een zetel in het Lagerhuis.

Tabata Amaral

Tabata Amaral wil het beste onderwijs voor iedereen.

De Braziliaanse politicologe en activist Tabata Amaral (25) zat nog maar net in het parlement toen ze groots in de schijnwerpers kwam te staan. In een vlammend betoog van zes minuten wees ze Ricardo Vélez terecht, minister van Onderwijs in de ultrarechtse regering van president Jair Bolsonaro. Behalve wat vage wensen kwam hij met niets concreets. „Maar minister, hier kunt u toch niet mee aankomen?”, beet Amaral hem scherp toe. „Heeft u in de drie maanden dat u met uw team aan het werk was niet eens een strategisch plan gemaakt?” De minister stotterde en viel stil. Amarals rustige, zelfverzekerde speech ging viral. Dagen later werd Vélez – die al langer onder vuur lag – ontslagen.

Al sinds haar eerste optredens wordt Tabata Amaral de Braziliaanse Alexandria Ocasio-Cortez genoemd. Net als de Amerikaanse kwam Amaral ‘uit het niets’ het parlement binnen. Ze behoort tot een kleine groep jonge feministen in een parlement dat door conservatieve mannen wordt gedomineerd. Dankzij onderwijs lukte het Tabata Amaral om het sociale milieu waarin ze opgroeide – haar moeder is schoonmaakster, haar vader verkoopt buskaartjes – te ontstijgen en in Brazilië, een van de meest ongelijke samenlevingen ter wereld, te bereiken wat ze wilde. Met een beurs studeerde ze aan Harvard.

De kwaliteit van openbare scholen is slecht in Brazilië. Leraren worden onderbetaald, ze staken veel, waardoor scholen soms maanden dicht zijn. Tabata Amaral wil beter onderwijs voor alle kinderen. Haar aanhangers zijn jonge Brazilianen die het meest te lijden hebben onder dit ongelijke onderwijssysteem. Haar populariteit groeit ook onder progressieven die haar bewonderen om haar strijd in het rechtse Brazilië van Bolsonaro, voor klimaatverandering en vrouwenrechten. In de mainstreammedia, in handen van een paar steenrijke families, is nauwelijks aandacht voor de nieuwe generatie politici zoals Tabata Amaral.

Tiffany Cabán

Tiffany Cabán, voormalig pro-deo-advocaat en progressieve gruwel voor Trump.

Ze heeft nul politieke ervaring, werd eind jaren 80 geboren in een arm New Yorks arbeidersgezin met Puertoricaanse wortels. En nu stevent ze af op een bijzondere verkiezingszege door als linkse buitenstaander, bijna vanuit het niets, een gematigde establishment-kandidaat te verslaan. Nee, dit gaat niet over Alexandria Ocasio-Cortez (AOC), uitgesproken links Congreslid, maar over Tiffany Cabán.

De voormalig pro-deo-advocaat en zelfverklaard queer latina won eind juni een voorverkiezing binnen de Democratische Partij. Inzet: de post van officier van justitie in Queens, het stadsdeel waar ze zelf opgroeide. Net als Ocasio-Cortez versloeg Cabán in deze interne voorverkiezingen een oudgediende die de steun had van de Democratisch partijtop. Ze kwam met linkse voorstellen over eerlijker strafrechtspleging, hervorming van de gevangenissector en een eind aan de War on Drugs. Ze kreeg steun van landelijke kopstukken als AOC en de senatoren Bernie Sanders en Elizabeth Warren.

Zoals de Republikeinen rechts afsloegen onder invloed van de Tea Party en Trump, zo trekken millennialsocialists als Cabán, AOC en Ilhan Omar de partij naar links. Hun ‘democratisch-socialistische’ vleugel wordt wel schertsend The Herbal Tea Party genoemd. Informele aanvoerder van deze links-progressieve, mondige en gekleurde factie is opvallend genoeg de oude, blanke man Bernie Sanders (77).

Trump en zijn partij omarmen hun doorbraak: als schrikbeeld om de eigen kiezer te mobiliseren. In de opmaat naar verkiezingsjaar 2020 waarschuwen ze onophoudelijk tegen „de socialistische nachtmerrie”.

Veel van de beleidsplannen van de ‘kruidentheepartij’ zouden in Europa sociaal-democratisch heten, maar voor Amerikaanse begrippen gelden ze als zeer links. Tegelijkertijd blijkt in enquêtes brede steun te bestaan voor een ambitieuzer klimaatbeleid, betaalbare studiefinanciering of een algemene ziektekostenverzekering. Hoewel de millennial socialists lang niet overal voet aan de grond krijgen, worden hun beleidsvoorstellen snel gemeengoed, bleek ook tijdens de eerste Democratische tv-debatten, eind juni.