Hoe eerlijk is de handel in stierenzaad?

Stierensperma De grootste verkoper van stierensperma heeft een dubieuze dubbelrol, vindt de nummer twee in de markt. Die stapte naar de rechter.

Een stier geeft sperma bij KI Samen, de tweede verkoper van stierensperma in Nederland
Een stier geeft sperma bij KI Samen, de tweede verkoper van stierensperma in Nederland Foto Merlin Daleman

Het merendeel van alle kalfjes die in Nederland geboren worden, zijn verwekt door fokstieren van één en hetzelfde bedrijf: CRV uit Arnhem. Deze verkoper van stierensperma is met 60 procent marktaandeel naar eigen zeggen de grootste in Nederland. Ook in de rest van de wereld lopen veel koeien rond met een CRV-fokstier als vader: het bedrijf verkoopt 11 miljoen ‘rietjes’ stierensperma per jaar. Maar zijn dominante positie in Nederland heeft CRV niet eerlijk verkregen, vindt KI Samen, de nummer twee op de markt. Het bedrijf uit het Limburgse Grashoek, dat jaarlijks zo’n 800.000 rietjes stierensperma verkoopt, probeert zijn grote concurrent al jaren aan te pakken. Of beter gezegd: te láten aanpakken.

KI Samen – KI staat voor kunstmatige inseminatie – wil dat de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) optreedt, maar tot nu toe zonder resultaat. Het ‘handhavingsverzoek’ dat het bedrijf in 2016 heeft ingediend, is afgewezen. Nu probeert KI Samen via de rechter alsnog actie door RVO af te dwingen. Woensdag diende de zaak bij het College van Beroep voor het bedrijfsleven in Den Haag.

Stamboek

Het probleem, in de ogen van KI Samen, is dat CRV niet alleen handelt in stierensperma, maar óók beheerder is van een belangrijk document voor veehouders: het ‘stamboek’. Een grote database met daarin afstammingsgegevens van koeien en stieren. In zijn rol als beheerder van het stamboek kent CRV ook zogeheten ‘fokwaardes’ toe aan stieren. In feite een soort rapportcijfers voor stieren, bijvoorbeeld op het vlak van gezondheid, melkproductie en levensduur van hun dochters.

Kijk ook naar de in beeld: Superstier Wille zorgt voor veel nageslacht wereldwijd

Er zijn meerdere stamboeken in Nederland, maar dat van CRV is verreweg het grootste. Zo’n 23.000 rundveehouders hebben toegang tot de informatie over fokwaardes van stieren. De stieren van KI Samen en hun fokwaardes zitten ook in het stamboek van CRV.

Hierin zit voor KI Samen het grote pijnpunt, legt Gerard Scheepens uit, die namens het bedrijf bij de zitting aanwezig is. „CRV is degene die beoordeelt, maar doet zelf ook aan het spelletje mee.” Hij trekt een vergelijking met de wijnhandel. „Stel: we verkopen allebei wijn, maar ik bepaal ook welke wijn het lekkerste is. Dan zet ik mijn eigen wijn toch bovenaan?”

CRV werpt tegen dat de commerciële afdeling strikt gescheiden is van de stamboekafdeling. CRV bestaat uit twee onderdelen: een coöperatie die het stamboek beheert, en een aparte bv die stierensperma verkoopt. „Er is géén sprake van enig belangenconflict”, laat voorzitter van coöperatie CRV Peter Broeckx via een woordvoerder weten.

Foto Merlin Daleman
Foto Merlin Daleman

‘Weinig fiducie’

Tijdens de zitting wordt duidelijk dat het wantrouwen van KI Samen in de richting van zijn concurrent groot is. Zo heeft CRV in 2017 als nieuwe regel ingevoerd dat inspecteurs die bij veehouders langskomen voor het stamboek geen ‘stieradvies’ meer mogen geven. Toen ze dat nog wel mochten, wezen die adviezen altijd „in de rich ting van een door CRV gehouden stier”, zegt de advocaat van KI Samen, Paul Mazel van Dillinger Law. Maar het verbod op zulk advies is volgens hem ook niet de oplossing. Daarmee is alleen „de schijn van verwevenheid en taakvermenging” weggenomen, zegt de advocaat. Nog altijd heeft KI Samen er dan ook „weinig fiducie” in dat het nu in orde is.

KI Samen vindt dat de RVO, verantwoordelijk voor de ‘erkenning’ van een stamboekorganisatie, moet zorgen voor een „gelijk speelveld” en de erkenning van CRV moet intrekken.

Bij RVO vinden ze dat KI Samen „mistig” is over waaróm RVO zou moeten optreden, zegt Sebastiaan Cnossen van landsadvocaat Pels Rijcken. KI Samen „laat na feiten te koppelen aan een juridisch haakje”. Zo geeft het bedrijf nog niet eens „het begín van een onderbouwing” waarom CRV zich schuldig zou maken aan misbruik van zijn machtspositie. Ook maakt KI Samen volgens de advocaat niet duidelijk aan welke „erkenningsvoorwaarden” CRV niet zou voldoen.

‘Storend onduidelijk’

Bij CRV, ook in de rechtszaal aanwezig, vinden ze dat KI Samen zich enkel baseert op „gevoelens”, zegt hun advocaat Maarten Meulenbelt van het internationale kantoor Sidley Austin. Hun verzoek aan RVO om op te treden noemt hij „vaag”. „‘Kijk naar CRV en vind wat er fout is’. Maar wát er fout is, blijft storend onduidelijk.”

In 2017 stonden dezelfde partijen ook al tegenover elkaar, destijds omdat RVO het handhavingsverzoek van KI Samen niet in behandeling wilde nemen. Het College van Beroep voor het bedrijfsleven oordeelde toen dat RVO dat alsnog moest doen, en meldde toen ook alvast dat ze de „gestelde vermenging van taken” door CRV „niet onaannemelijk” vond.

De partijen moeten geduld hebben om te horen hoe het CBb ditmaal oordeelt: de rechters gaan eerst met vakantie – uitspraak is in plaats van in augustus pas begin oktober.