Al vijf jaar overleven in je eigen huis

Nieuw Scheemda Een karakteristieke Oldambtster boerderij is total loss verklaard. Voor de eigenaren het begin van een uitputtende strijd om schadevergoeding.

De boerderij van Bianca Holst en Hero Wouters is zwaar beschadigd. Holst: „Onze aarde wordt geplunderd.”
De boerderij van Bianca Holst en Hero Wouters is zwaar beschadigd. Holst: „Onze aarde wordt geplunderd.” Foto’s Kees van de Veen

‘Dit huis staat nog.’ Een veelzeggende zin op de vergeelde poster achter het raam van de 147 jaar oude boerderij van Bianca Holst (63) en Hero Wouters (68) in het Groningse Nieuw Scheemda. Want hoe lang nog? De muren van het achterhuis staan bol. Betonnen vloerplaten zijn gescheurd. Ramen in de schuur gesprongen. En dan heeft Wouters de tientallen scheuren waar je een vuist in kwijt kan nog niet aangewezen.

De bodem onder de karakteristieke Oldambster boerderij verzakt door de gaswinning en moet worden gesloopt en herbouwd. Ruim vijf jaar wachten Holst en Wouters op een vergoeding van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM). En dat lijkt na een recente uitspraak van de rechter nog langer te gaan duren.

Vierendertig jaar geleden kwamen Holst en Wouters naar Oost-Groningen, voor de rust en ruimte. Het getjilp van vogeltjes in de tuin en de gele koolzaadvelden rondom hun huis. Hun vier kinderen groeiden er alle vrijheid op. Ze woonden er „fantastisch”. Dat veranderde vijf jaar geleden.

„Ik zag scheurtjes in de buitengevel”, zegt Wouters. Maand na maand werd het erger. Deuren en kozijnen verzinken, en delen van de tuin en vloer zakken weg. Hun boerderij staat nu op glooiende grond. Limburgs landschap op een halve hectare in Oost-Groningen.

Lees ook Groningers zijn moedeloos, machteloos

Rillend in een stoel

In 2014 doen ze melding bij de NAM, maar die concludeert dat de schade niet door de gaswinning is ontstaan. Een contra-expertise stelt het tegenovergestelde en weerlegt alle argumenten van de NAM. De boerderij uit 1872 moet worden gesloopt en herbouwd. Hun huis wordt total loss verklaard. „Ik heb drie dagen rillend in een stoel gezeten, toen ik dat hoorde”, zegt Holst. „Ik was in shock.” Ze vindt dat de bevingen laten zien dat er op de aarde „ecocide” wordt gepleegd. „Onze aarde wordt geplunderd.”

Het CVW, de uitvoeringsorganisatie in het aardbevingsgebied, stelt voor een hekje te plaatsen bij de schuur, die op instorten staat. Als afrastering. Over het plaatsen van een noodwoning of stutten horen Holst en Wouters niks.

Ze wachten op een reactie van de NAM. Eerst weken. Dan maanden. „Mailtjes en telefoontjes werden niet beantwoord”, zegt Wouters. Na driekwart jaar komen ze er via een omweg achter dat hun dossier is gesloten. Eenzijdig. Zonder dat ze erover waren geïnformeerd. Wouters: „Onze contactpersoon was al maanden met pensioen.”

De eerste ramen in het huis zijn dan al gesprongen, de zon schijnt door de scheuren in de muren naar binnen.

Na jarenlang getouwtrek met verschillende instanties stappen Holst en Wouters in februari 2018 naar de Arbiter Bodembeweging – een onafhankelijke organisatie, waarbij oud-rechters uitspraken doen over geschillen tussen de NAM en gedupeerden. De Staat en de NAM hebben in 2016 afgesproken dat de NAM zich houdt aan de uitspraken van de arbiter.

Lees ook over de onvrede in Groningen over de Haagse beloftes

De kosten voor de sloop en herbouw van een oude Oldambtster boerderij, die typerend is in het Groninger landschap, hebben onafhankelijke ingenieurs getaxeerd op 1,7 miljoen euro. Dan kan de boerderij in de oude stijl met oude materialen herbouwd worden.

Een schouw volgt, met twee oud-rechters, twee bouwkundige experts, de NAM en de jurist van Holst en Wouters – die ze zelf moeten betalen. Nog voordat de schouw begint, krijgen ze een mondeling aanbod van de NAM. Buiten het gehoor van de arbiter stelt de NAM voor of ze voor anderhalve ton willen schikken. Ze weigeren, „want daarmee konden we slechts onze juridische kosten dekken en wat bodemonderzoek verrichten”, zegt Wouters.

Uiteindelijk doet de arbiter in februari dit jaar een uitspraak. De NAM moet betalen voor de schade die is ontstaan door de aardbevingen, maar de arbiter komt uit op een bedrag dat uitkomt op een kwart van wat nodig is voor de sloop en herbouw van een Oldambtster boerderij. De arbiter vindt herbouw door middel van een veel kleiner houtskeletbouw-gebouw voldoende.

Unieke oldtimer in de prak

„Het voelt alsof iemand jouw unieke oldtimer in de prak heeft gereden en je alleen een vergoeding krijgt voor iets op wielen”, zegt Wouters. Toch gaan ze akkoord met de uitspraak van de arbiter. „Dit huis heeft geen jaren meer”, zegt Wouters. „We willen overleven”, zegt Holst.

Weer wachten ze. Maar het geld blijft uit. Maanden later komt de NAM met een voorstel. Ze moeten eerst een contract ondertekenen dat ze geen juridische stappen meer zetten tegen de NAM. En het geld blijft binnen een bouwdepot – waarover de NAM beslist. „Daar vallen allerlei zaken buiten, zoals de sloop en versterkingsmaatregelen”, zegt Wouters. „Dan gaat de NAM over de hoeveelheid keukenkastjes en de kosten van de deurknoppen bakkeleien.”

Holst en Wouters ondertekenen niks en besluiten naar de rechtbank in Assen te stappen om een zogenaamd exequatur aan te vragen – een bewijs dat de uitspraak van de arbiter een vonnis is. Daarmee kunnen Holst en Wouters een deurwaarder op de NAM afsturen, omdat die de afspraak niet nakomt. Als eerste in Nederland maken ze deze stap naar de rechter.

Maar de rechtbank in Assen bepaalde drie weken geleden hun verzoek als niet-ontvankelijk. De uitspraak van de arbiter is namelijk niet bindend. Dat blijkt uit de overeenkomst tussen de Staat en de NAM, waarin staat dat de NAM „zich in beginsel aan de uitspraken” van de arbiter houdt.

„We kenden die samenwerkingsafspraken, maar we gingen er vanuit dat de uitspraken bindend zijn”, zegt Wouters. Ook minister Eric Wiebes (Economische Zaken en Klimaat, VVD) bevestigde tegenover de Tweede Kamer dat „de NAM heeft toegezegd zich aan de uitspraken van de arbiter te gaan houden”.

„De arbiter bleek een wassen neus”, zegt Holst. Wat ze nu nog kunnen doen om direct geld te krijgen voor hun schade en zelf de regie te houden over hun huis weten ze niet. Holst: „De politiek heeft ons en duizenden anderen in de steek gelaten. En nu ook de rechterlijke macht.”

In een reactie laat de NAM weten altijd de uitspraak van de Arbiter Bodembeweging op te volgen. Dat geldt ook voor deze zaak: de NAM wil „in gesprek komen om afspraken te maken over een bouwdepotovereenkomst”, wat „tot op heden niet is gelukt”.