Trump gooit de deur dicht voor die ‘maffe’ Britse ambassadeur

Na het uitlekken van snoeiharde ambtsberichten over Trump van de Britse ambassadeur in de VS, lijkt de laatste persona non grata te worden in Washington.

President Donald Trump en premier Theresa May van het Verenigd Koninkrijk, met rechts in het midden ambassadeur Kim Darroch.
President Donald Trump en premier Theresa May van het Verenigd Koninkrijk, met rechts in het midden ambassadeur Kim Darroch. Foto Carlos Barria / Reuters

Zelfs speciale relaties kennen bijzondere dieptepunten. Vanuit Brits perspectief is de verhouding met de Verenigde Staten meer dan een bondgenootschap, het is een trans-Atlantisch verwantschap – militair, cultureel, economisch, taalkundig en politiek. Een bijzonder innige band met ’s werelds enige supermacht vergroot de status van een middelgroot land als het Verenigd Koninkrijk, is een redenering die je vaak hoort in Londen. En daarom doen de vijf tweets die Donald Trump verzond – drie maandag en twee op dinsdag – juist zo veel pijn.

De Amerikaanse president fakkelt vertrekkend premier May, haar Brexit-beleid en vooral de Britse ambassadeur Kim Darroch (65) compleet af. De „maffe” ambassadeur is „een zeer stomme man” en „een hoogdravende dwaas”, die volgens Trump in het verleden leeft. „Zeg hem dat de USA nu de beste Economie en Krijgsmacht in de Wereld hebben”, schrijft de president. „Wij doen geen zaken meer met hem”, aldus Trump, die Darroch daarmee in ieder geval voor het Witte Huis tot persona non grata lijkt te verklaren.

Afgevoerd van de gastenlijst

Het Witte Huis voegde maandag al de daad bij de tweet en besloot Darroch van de lijst van genodigden te schrappen voor een diner ter ere van de emir van Qatar. Gezien de investeringen van Qatar in het VK, de Britse afname van vloeibaar aardgas uit het emiraat en de Britse straaljagers en bommen die Qatar voor miljarden afnam, zou het logisch zijn geweest als Darroch wel aanschoof.

Geweerd worden van een etentje zal de verhoudingen tussen de Britten en Qatar of tussen de Britten en de Amerikanen niet tastbare schade berokkenen, maar toont wel aan dat het besluit van Trump onmiddellijk effect heeft. De Britse ambassadeur in Washington, de meest prestigieuze bilaterale post in de pikorde van het Foreign and Commonwealth Office, is een basaal diplomatiek instrument ontnomen: aanschuiven, aanwezig zijn, blijven praten.

De rel ontstond toen diplomatieke ambtsberichten van Darroch, geschreven over een periode van twee jaar, uitlekten en in handen belandden van Isabel Oakeshott, een journalist met goede banden met Nigel Farage en geldschieter Arron Banks. De notities van Darroch belandde op de voorpagina van The Mail on Sunday. Darroch constateerde dat de adviseurs van Trump onderling ruziën, dat het Witte Huis niet functioneert, dat de president hypergevoelig is, dat het Amerikaanse Iran-beleid incoherent en chaotisch is. Desondanks constateert Daroch: „Schrijf Trump niet af.”

Na publicatie afgelopen zondag verliep de discussie in Britse media langs gebaande paden. Oud-diplomaten en bewindspersonen verdedigden Darroch. Ambassadeurs zijn alleen nuttig als zij vrij en vertrouwelijk hun hoofdsteden kunnen informeren. Het lek en niet Darroch is het probleem, betoogden zij.

Lees ook: Trump flirt met Johnson en Farage

„Na de Brexit zullen wij meer dan ooit het krachtige en ervaren netwerk van de meest kundige diplomaten moeten rekruteren en opleiden. Als wij de meest ervaren diplomaten vragen op te houden de onverbloemde waarheid te zeggen, kunnen we dat net zo goed laten”, schreef William Hague, minister van Buitenlandse Zaken van 2010 tot 2014, in The Daily Telegraph.

Brexiteers, die Trump zien als voorbeeld, vonden juist dat de positie van Darroch onhoudbaar was geworden. „Hij heeft ons vernederd op een mondiaal podium”, zei Richard Tice, voorzitter van de Brexit Party en tevens Europarlementarier op Channel 4. Bill Cash, Lagerhuislid van de Tories en Brexiteer van het eerste uur, zei dat de opmerkingen van Darroch „giftig” waren en het gevolg van „persoonlijke vooroordelen”. The Mail on Sunday noteerde dat Darroch als permanent vertegenwoordiger in Brussel „als eurofiel” werd gezien.

De aantijging dat de Britse ambtenarij het uittreden uit de EU dwarsboomt, klinkt steeds vaker in Brexit-kringen. Zij moeten volgens Brexiteers het veld ruimen.

Darroch eerder mikpunt

Het is tevens niet de eerste keer dat Darroch het mikpunt is. In november 2016, na de verkiezingen maar voor de inauguratie, opperde Trump dat Nigel Farage een uitstekende Britse ambassadeur zou zijn. Ook toen was er ophef in Londen dat een buitenlandse leider zich bemoeide met het Britse benoemingenbeleid. May liet toen weten dat er geen vacature was.

De premier zag tegelijkertijd in dat zij een goede relatie met Trump nodig had om waar te kunnen maken dat het Verenigd Koninkrijk na de Brexit op eigen benen kan staan. Ze was de eerste buitenlandse leider die Trump bezocht in het Witte Huis. Al snel kwam de uitnodiging voor een staatsbezoek, doorgaans een aangelegenheid die pas na enkele jaren wordt gepland.

Toch lukte het May niet Trump in te palmen. Hij bekritiseerde haar Brexit-aanpak, adviseerde dat hij de EU domweg voor de rechter zou slepen en luisterde doorgaans meer naar Farage dan naar de premier. De twee kandidaten die strijden om Mays opvolging proberen de kwestie-Darroch zo klein mogelijk te houden – vooral Boris Johnson.

‘Het wordt niet Farage’

Op een bijeenkomst in Londen maandagavond zei Johnson dat, mocht hij premier worden, hij geen enkele intentie heeft Farage de plek van Darroch te laten innemen. „Dat is niet een idee waar ik aan gedacht heb. We hebben Farage al eens met succes naar Amerika geëxporteerd, maar hij kwam terug”, grapte Johnson, doelend op het voornemen van Farage in 2016 om na het Brexit-referendum naar Amerika te verhuizen. Jeremy Hunt, de huidige minister van Buitenlandse Zaken, vertelde een anekdote waaruit blijkt dat hij Trump zo veel mogelijk probeert te vleien. Vervolgens noemde hij op dinsdag Trumps gedrag tegenover de ambassadeur en zijn land respectloos.

Toch zitten Johnson of Hunt straks met een probleem. Een langdurig verstoorde relatie tussen de 3100 Massachusetts Avenue, de Britse ambassade, en 1600 Pennsylvania Avenue, het Witte Huis, is ondenkbaar. Wat als er morgen een internationale crisis uitbreekt?

Darrochs termijn loopt nog tot januari 2020. Hem vroegtijdig vervangen staat gelijk aan gezichtsverlies, toegeven aan de trucs van Farage en de zijnen en de intimidatie van de regeringsleider van een supermacht. Dat zal de woede wekken van de diplomaten die de nieuwe plannen van de premier, een eventuele aangepaste Brexit-koers, wereldwijd moeten verdedigen.

Dit stuk is op woensdag 10 juli geactualiseerd