Ouders waren ‘ten einde raad’ na stopzetten opvangtoeslag

Toeslagen De Belastingdienst heeft in veel meer zaken dan werd gedacht onterecht de kinderopvangtoeslag van ouders stopgezet. Jarenlang jaagde de fiscus op fraudeurs, maar het bewijs was gebrekkig. „Dit is kafkaësk.”

Staatssecretaris Menno Snel van Financiën tijdens het algemeen overleg vorige week donderdag in de Tweede Kamer over de Belastingdienst. De dienst zette bij honderden ouders de kinderopvangtoeslag onterecht stop. Foto Bart Maat/ANP
Staatssecretaris Menno Snel van Financiën tijdens het algemeen overleg vorige week donderdag in de Tweede Kamer over de Belastingdienst. De dienst zette bij honderden ouders de kinderopvangtoeslag onterecht stop. Foto Bart Maat/ANP

Op de laatste dag voor het zomerreces, afgelopen donderdag, was staatssecretaris Menno Snel (D66, Financiën) er nog stellig over. Hij had „geen signalen” dat de Belastingdienst fouten had gemaakt en onterecht de kinderopvangtoeslag van meerdere ouders had stopgezet. Vier dagen later bleek die uitspraak té stellig. Maandag zei een hoge ambtenaar van de Belastingdienst voor de rechtbank in Rotterdam dat wel degelijk bij meerdere ouders onrechtmatig de toeslagen zijn stopgezet.

Van driehonderd ouders was tot nu toe duidelijk dat ze gedupeerd zijn. Deze week bleek dat het er honderden meer kunnen zijn. Een commissie onder leiding van voormalig vicepresident van de Raad van State Piet Hein Donner zal nog zo’n 170 dossiers van het anti-fraudeteam van de Belastingdienst onderzoeken. Die zaken beslaan vaak meerdere gevallen of getroffen gezinnen. In een brief aan de Tweede Kamer liet Snel dinsdag weten „tijdelijk” te stoppen met de juridische procedures vanwege verdenkingen van toeslagenfraude. Hij wacht af tot het onderzoek naar het functioneren van de anti-fraudeteams is afgerond.

Kafkaësk

De zaak van maandag draaide om de Kaapverdisch-Nederlandse Gwendolyne Santos (27), van wie duidelijk werd dat haar kinderopvangtoeslag over 2016 onterecht was stopgezet. Dezelfde onrechtmatigheid vond plaats in de zaak waar dit dossier mee begon, en die openbaar is gemaakt door RTL Nieuws en dagblad Trouw.

De zaak, die inmiddels jaren duurt, wordt door de advocaat van de gedupeerde ouders, Eva Gonzalez Perez, omschreven als „kafkaësk”: „Ik kan er geen ander woord voor bedenken.” Het is een juridische strijd tussen advocaat en ouders aan de ene kant en de Belastingdienst en de landsadvocaat aan de andere kant.

Die zaak begint bij een Eindhovens gastouderbureau, waar de Belastingdienst in 2014 fraude met toeslagen vermoedt. In juli van dat jaar ontvangen ruim driehonderd ouders die gebruikmaken van dit gastouderbureau een brief van de Belastingdienst. Daarin staat dat de fiscus „onvoldoende gegevens” heeft om te bepalen of de ontvanger wel recht had op kinderopvangtoeslag in 2013 en 2014. De toeslag, zo staat in de brief, wordt per direct stopgezet, tot het onderzoek is afgerond.

Schulden

Bij Nayil (43) valt ook zo’n brief op de mat. Zijn achternaam is bij de redactie bekend. „In eerste instantie dacht ik dat er een fout was gemaakt”, vertelt hij. Hij krijgt een lijst van bewijsstukken die hij moet leveren: urenregistraties, salarisstroken, facturen. In de weken daarna blijft de fiscus herhaaldelijk vragen om stukken. „Elke keer dacht ik: zie je wel! Dáár ligt het aan, ze hadden hun informatie niet op orde, nu komt het goed. Ik heb sommige stukken wel vier keer opnieuw moeten sturen.”

Daarna hoort Nayil maanden niks. In de tussentijd gaan zijn drie kinderen wel naar de gastouderopvang. Hij werkt fulltime bij een kruidenier, zijn vrouw ook. De opvangkosten betalen ze volledig uit eigen zak, het gehele salaris van zijn vrouw gaat eraan op. „We gingen ervan uit dat het foutje bij de Belastingdienst ontdekt zou worden en we daarna ons geld terug zouden krijgen.” Het loopt anders. Na drie maanden kan het gezin de kosten niet meer opbrengen. De vrouw van Nayil moet flink minder uren werken om de kinderen op te vangen. Ze moet haar chefsfunctie opgeven. „We gingen erop achteruit, moesten zuinig aan doen.” In november 2014 valt de beslissing van de Belastingdienst op de mat: het gezin heeft onrechtmatig toeslag gekregen in 2013 en 2014. Nayil moet over die twee jaar 17 duizend euro terugbetalen. „Dat kwam neer op 1.303 euro per maand.” Zes maanden leent hij geld bij een familielid. „Daarna lukt het niet meer.” Hij laat zich bijstaan door Gonzalez Perez.

Buitenproportioneel ingrijpen

Op dezelfde manier krijgen binnen vier maanden tijd honderden gezinnen duizenden euro’s aan schulden. Ze komen terecht in een vicieuze cirkel. Om hun schulden te betalen moeten ze meer werken, maar om meer te kunnen werken moeten ze hun kind(eren) onderbrengen bij een opvang. Maar daar hebben ze geen geld meer voor.

RTL Nieuws en dagblad Trouw toonden in mei aan dat er in beginsel geen bewijs is voor fraude bij het Eindhovens gastouderbureau waarmee deze zaak begon en dat het ministerie van Financiën dat keer op keer probeerde te verdoezelen. In het debat van donderdag gaf Snel toe dat er inderdaad geen bewijs was en hij noemde het stopzetten van de toeslagen „onrechtmatig”. Die erkenning heeft maandenlang op zich laten wachten. In de tussentijd verscheen een uitspraak van de Raad van State, een vernietigend rapport van de Nationale Ombudsman waarin staat dat de Belastingdienst „buitenproportioneel hard heeft ingegrepen” en in de behandeling van een groot deel van de bezwaarschriften „ernstig is tekortgeschoten”.

Snel heeft inmiddels een paar keer excuses gemaakt voor de fouten van de Belastingdienst.

Ten einde raad

Zowel Santos als Nayil hebben veel stress en schulden opgebouwd in de afgelopen jaren. Een moeder die haar kind bij hetzelfde gastouderbureau als Gwendolyne Santos liet opvangen en tienduizenden euro’s moest terugbetalen pleegde zelfmoord en liet een tweejarig dochtertje achter. „Dat doe je niet zomaar als moeder”, zegt Santos. „Maar ik wilde ook weglopen. Ik was ten einde raad.”

Een overeenkomst tussen de zaken is dat een zeer groot deel van de gedupeerden twee nationaliteiten heeft. Uit eerder onderzoek van Trouw en RTL Nieuws bleek al dat de Autoriteit Persoonsgegevens onderzoek doet naar etnisch profileren door de Belastingdienst. Nayil, die geboren is in Turkije, ziet het zo: „In Nederland is iedereen gelijkwaardig, als je je aanpast en gedraagt. Maar dat blijkt toch niet zo te zijn. Als de staat dit al doet, waarom zou een bedrijf het dan niet doen? Zo ga je denken, ik zeg niet dat het zo is.”