NRC checkt: ‘Meer rijstroken beste bestrijding fileleed’

Dat kopte De Telegraaf deze week bij de opening van de verbrede A6.

Minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat, VVD) bij de opening van de nieuwe verbrede A6 bij Almere.
Minister Cora van Nieuwenhuizen (Infrastructuur en Waterstaat, VVD) bij de opening van de nieuwe verbrede A6 bij Almere. Foto Sander Koning/ANP

De aanleiding

Is meer asfalt de oplossing voor het fileprobleem? Of geldt toch de wet: meer asfalt, meer file? De Telegraaf, de krant die vaak voor autorijdend Nederland opkomt, gelooft het eerste. Boven het nieuwsbericht dat de pas verbrede A6 tussen Flevoland en de Randstad nu uit de „gehate filelijsten” is verdwenen, kopte de krant: ‘Meer rijstroken beste bestrijding fileleed’.

Waar is het op gebaseerd?

Eerst over de vernieuwde A6, waarover de automobilist vorige week voor het eerst kon rijden. NRC kon geen filelijst vinden waar de A6 vóór die verbreding wel instond. Niet in de top-10 van de ANWB, ook niet in de top-50 van Rijkswaterstaat. Dat er sinds een week minder opstoppingen zijn op de A6 nemen we ter kennisgeving aan. Maar is het dan in z’n algemeenheid ook zo dat meer rijstroken de beste bestrijding is van fileleed?

En, klopt het?

Voor de beantwoording zijn twee onderliggende vragen relevant. De eerste: levert meer asfalt meer verkeer op? En de tweede: zorgt dat extra verkeer dan ook voor meer files op al dat extra asfalt?

Het antwoord op de eerste subvraag is: ja. Dat bleek duidelijk uit een grote studie uit 2011, gepubliceerd in de American Economic Review, naar verkeer in Toronto. Voor elke procent meer asfalt kwam er een procent meer gereden kilometers bij, stelden de onderzoekers vast, en die correlatie was decennialang te zien.

Het Nederlandse Kennisinstituut voor Mobiliteitsbeleid, onderdeel van het ministerie van Infrastructuur en Milieu, stelde in 2014 eenzelfde verband vast – al was dat minder sterk. Tussen 2000 en 2012 groeide het hoofdwegennetwerk in Nederland met 9 procent, door de aanleg van 119 extra rijstroken. Alleen dat zorgde voor 4 procent extra verkeer op de hoofdwegen, berekende het kennisinstituut. De helft daarvan kwam van regionale wegen (mensen die eerder een andere route namen), de andere helft was helemaal nieuw. Die 4 procent is exclusief de toename van verkeer door, bijvoorbeeld, de aantrekkende economie of door het feit dat meer mensen een auto hebben. In totaal groeide het verkeer namelijk met 16 procent.

Nu deel twee: levert dat extra verkeer ook meer files op? Dit is een moeilijkere vraag. Op korte termijn levert een wegverbreding vaak minder verstoppingen op, in ieder geval op de weg zelf. Zo noemt de laatste Rapportage Rijkswegennet van Rijkswaterstaat zeven wegverbredingen die in de laatste vier maanden van 2018 zijn opengegaan. Bij vier van de zeven verbredingen is de reistijd afgenomen. Bij twee bleef de reistijd gelijk, bij één nam de reistijd een minuut toe.

Maar hoe zit dat op de lange termijn? In een advies van vorig jaar schrijft de Raad voor Leefomgeving en Infrastructuur op basis van studies van TNO dat de effecten van een wegverbreding „positief” zijn, maar ook tijdelijk. „Door het uitbreiden van wegen nemen files in eerste instantie af en wordt de reistijd korter. Hierdoor is het vervolgens weer aantrekkelijker om (meer) te reizen, zodat na verloop van tijd de files weer naar het oude niveau gaan.”

Eén oorzaak is wat de ‘Breverwet’ wordt genoemd. Die dicteert dat mensen een gemiddelde bereidheid hebben om 70 tot 90 minuten per dag te reizen voor hun werk. Als het reizen sneller gaat, durven mensen verder van hun werk te gaan wonen, en zullen ze dus meer kilometers gaan reizen.

Wat ook kan gebeuren na een wegverbreding is dat de file zich verplaatst. De bereikbaarheid van populaire bestemmingen groeit immers niet noodzakelijkerwijs mee met de groei van het hoofdwegennet. Knelpunten kunnen zich dus verleggen van de snelweg zelf naar afslag of de toegangsweg tot een grote stad.

Conclusie

Meer rijstroken beste bestrijding fileleed? Nee. Een extra rijstrook kan fileleed verminderen, maar het algemene beeld is dat dit effect tijdelijk is, omdat meer asfalt uiteindelijk meer verkeer aantrekt en omdat knelpunten zich kunnen verleggen. We beoordelen de stelling dus als onwaar.

Ook een bewering zien langskomen die om een check vraagt? Mail nrccheckt@nrc.nl of tip via Twitter met de hashtag #nrccheckt.