De ambitieuze kinderen van ‘7 Up’ zijn in ‘63 Up’ senioren met zorgen geworden

Zap Wat begon met 7 Up is nu 63 Up. De documentairereeks Up is een ongekend monument. Michael Apted filmde eens in de zeven jaar een groep Britten.

Tony en Debbie in '63 Up'.
Tony en Debbie in '63 Up'. Foto VPRO

De frequentie is wat afgenomen, maar jarenlang kon je in de keuze bij Zomergasten één programma blind invullen: een fragment uit de documentairereeks Up, waarin Michael Apted een groep van veertien Britten eens in de zeven jaar portretteert. Bij de eerste reeks in 1964 waren ze zeven, deze week zendt de VPRO in drie delen 63 Up uit. De andere delen staan op NPO Start Plus.

Het project heeft een monument opgeleverd dat zijn gelijke niet kent. Up eert droom, daad, praktische bezwaren en weemoedigheid in een groep ogenschijnlijk willekeurige mensenlevens – misschien is dit wel la condition humaine. Nu ja, la condition Brittanique, wat niet precies hetzelfde is.

Lees ook: Het interview met Michael Apted uit 1999. ‘We wilden Engeland veranderen’

Inmiddels hebben de interviews van Apted (zelf uit 1941) iets huiselijks; de geportretteerden delen hun hele leven al intimiteiten met deze interviewer. Dus kunnen ze over een traumatische gebeurtenis terloops zeggen: „Je kent me Michael, dat heb ik natuurlijk niet helemaal verwerkt.”

Weemoedigheid

Met het klimmen der jaren neemt de weemoedigheid toe, ook bij de kijker. Maandag begon de aflevering met Tony, de charismatische taxichauffeur die zeven jaar geleden nog met grote zakelijke ambities naar Spanje was getrokken, maar die inmiddels is neergestreken in de bossen in Essex.

Ook de Brexit is doorgedrongen in 63 Up. Tony stemde Leave in de veronderstelling dat de Britten weer over hun eigen lot konden beslissen. Daar gelooft hij inmiddels niet meer in: „Ze hebben de doelpalen verplaatst.” Na een leven Tories overweegt hij nu zelfs een stem op de Groenen.

Zoals in alle oudemensenverhalen, is ook in 63 Up gezondheid belangrijk. „Ik rook niet en ik drink niet”, zegt Tony tevreden. „Je eet wel te veel chocola”, zegt zijn vrouw Debbie en prikt in zijn buik. Tony wilde ooit alles opzij zetten voor een bestaan als jockey, het was de tijd waarin regisseur Apted hem alvast op ongure locaties filmde omdat hij vermoedde dat Tony zeven jaar later weleens in de nor kon zitten.

Lees ook: Hij zwerft en tobt nog steeds (NRC over ’56 Up’, 2 januari 2013)

Het wordt even in herinnering geroepen in 63 Up, zoals de serie toch al veel terugblikken bevat op wat er in de acht eerdere Ups is voorgevallen. De ventjes en meisjes die we op de zwartwitbeelden uit 1964 nog onbekommerd vooruit zien kijken, hebben nu ze de zestig voorbij zijn de blik vooral op hun verleden gericht. Zo krijgt de serie steeds meer trekken van een Best of van zichzelf.

Naderende einde

Er zijn ook levens waarin weinig voor lijkt te vallen. De dynamiek van Eastender Tony contrasteerde nogal met zijn upper class leeftijdsgenoot Andrew, die het pad heeft gevolgd dat al in 1956 voor hem klaarlag: rechten in Cambridge, mooie baan, fijn gezin. Nu staat hij in de tuin van het buitenhuis op een ladder een heg bij te knippen. „Dat is het gevaarlijkste wat ik doe, op die ladder staan”, glimlacht hij.

De andere verhalen werden maandagavond verdrongen door dat van de kernfysicus Nick. Sinds 7 Up was hij van een jongen met vlagen van onweerstaanbare verlegenheid uitgegroeid tot een succesvol kernfysicus, die op zijn 42ste hoogleraar werd in de Verenigde Staten. Maar nu zit hij op de bank met keelkanker. „Ik kijk alleen nog naar de nabije toekomst.”

Bij Nick wordt pijnlijk voelbaar wat vooraf al besloten lag in het project: die levens gaan ook allemaal onherroepelijk eindigen. Een van de deelnemers, de bibliothecaresse Lynn, is in mei 2013 al overleden. Apted hoopt op zijn 99ste 84 Up te maken.

Lees ook over 49 Up: Glimp van de toekomst.

De droeve berusting van Nick in het naderende einde, maakte dat ik na 63 Up beduusd achterbleef. Bang voor zichzelf was hij niet, zei Nick. Toen wees hij op zijn familieleden: „But for them a bit.”

Correctie (9 juli 2019): In een eerdere versie van dit artikel stond dat de serie in 1963 begon. Dat klopt niet. De serie begon in 1964. Hierboven is dat aangepast.

Reageren

Reageren op dit artikel kan alleen met een abonnement. Heeft u al een abonnement, log dan hieronder in.