In werk rechtbanktekenaar Roodbeen ademt tijdgeest

Rechtbanktekeningen Het Instituut voor Beeld en Geluid krijgt de collectie van Chris Roodbeen. In gesprek met twee jonge talenten.

„Inkt vraagt nogal wat durf.”

Boven: Johan van de Z. bood onderdak aan meesterkraker Aage M. (1975), Midden: Bart van U., moordenaar Els Borst (2017) Onder: Kapper Dennis N. (2001)
Boven: Johan van de Z. bood onderdak aan meesterkraker Aage M. (1975), Midden: Bart van U., moordenaar Els Borst (2017) Onder: Kapper Dennis N. (2001) Archief Chris Roodbeen

Ze zijn de jongsten in een beroepsgroep van zo’n tien tekenaars in Nederland. Ze hebben Chris Roodbeen nooit ontmoet maar schatplichtig zijn Adrien Stanziani en Renée van den Kerkhof (beide 27) wel, vinden ze, aan de tekenaar die zo’n vijftig jaar rechtspraak vereeuwigde.

Roodbeen was de nestor van het gilde. Hij tekende Ferdi E., Holleeder en bejaardenmoordenaar Martha U., maar ook getuige Johan Cruijff in een oplichtingszaak, met ruwe kwaststreken en strakke gelaatslijnen. Deze dinsdag wordt het oeuvre door zijn zoon overgedragen aan het Instituut Beeld en Geluid, dat „dankzij deze schenking een serieuze stap zet in het veiligstellen en beschikbaar maken van een intrigerend journalistiek genre”, aldus een persbericht.

Twee maanden voor zijn dood in april 2017 tekende Roodbeen nog tijdens het proces tegen Bart van U., de moordenaar van Els Borst. Stanziani’s favoriet is die van ‘Afrokapper’ Dennis N., die tot twee keer toe – uit noodweer – een klant neerstak en in de rechtszaal volgens de beschrijving van Roodbeen, „een knip-demonstratie” geeft.

Tijdgeest

Stanziani is werkzaam voor onder meer Omroep Brabant, Eindhovens Dagblad en rechtspraak.nl. Van den Kerkhof tekent voor AD, BN DeStem en SBS. „In Roodbeens werk zie je de tijdgeest terug. Vroeger veel wild, krullerig haar en rechters achter potjes inkt met ganzenveer”, zegt Van den Kerkhof. Over zijn stijl: „Inkt vraagt nogal wat durf, zeker om iets in kort tijdsbestek neer te pennen. Hij durfde harde, definitieve lijnen te zetten. Gewoon: dit is een neus, klaar. Dat wil ik ook meer, ik zoek het nu nog vaak in overgangen, in schaduwen.”

In navolging van Petra Urban, die Roodbeen bij De Telegraaf opvolgde en zeer realistisch tekent, werken ook Stanziani en Van den Kerkhof op de tabletcomputer. Dat is efficiënter, zeggen ze. Bovendien maakt het technische toepassingen mogelijk, zoals een time-lapse van de totstandkoming van tekeningen. Van den Kerkhof maakte tijdens de zaak-Faber op Facebook een 3D-tekening, waar je vanuit haar gezichtpunt kunt rondkijken. „Dan zie je hoe dicht de oom van Anne Faber bij Michael P. zit: maar twee, drie stoelen verder. Vanuit onze geprivilegieerde positie in de zaal kun je zo een dimensie toevoegen aan verslaggeving.”

Er ligt geen grens aan hoe realistisch je mag tekenen. „De rechtbank kan moeilijk bepalen dat alleen slechte tekeningen gemaakt mogen worden”, zei Petra Urban in 2017 in NRC. Zij had al eens een tekening gemaakt die ‘geblurd’ de krant inging wegens de herkenbaarheid.

Vuistregel is dat voor- of afkeuren niet doorschemeren in een rechtbanktekening. „Maar ik wil wel een tikkeltje vervreemding oproepen”, zegt Stanziani. Het gaat hem, zegt hij, om het „menselijke aspect”. Bij een zitting beeldde Stanziani recent verdachten af van geweldpleging tijdens de intocht van Sinterklaas in Eindhoven. Veel groter nog tekende hij twee leden van Kick Out Zwarte Piet op de publieke tribune, die zo meer nog dan de geweldplegers de aandacht trokken in de plaat. „Ik heb respect voor de realiteit, maar speel wel met de compositie. Dit was wel duwen tegen de randen van de regels.”