Het water komt nu per trein naar Chennai

Waterschaarste India De Indiase megastad Chennai zucht onder een acuut watertekort. Zelfs de gewiekste private waterhandelaars komen er nauwelijks nog aan. „Al het water is weg.”

Drie kruiken water per gezin per dag, is het rantsoen in sommige wijken van Chennai.
Drie kruiken water per gezin per dag, is het rantsoen in sommige wijken van Chennai. Foto Arun Sankar/AFP

Vanaf de bovenkant van zijn bontgekleurde tankwagen ziet Mani (23) de tijd voorbij kruipen. Met zijn kont op de cabine en zijn blote voeten op de tank staart hij naar de slang waaruit nu al bijna vier uur water de wagen in stroomt. Of beter: druppelt.

Normaal is hij binnen een half uur klaar, zegt Mani. Nu moet hij zijn collega na een snelle blik melden dat de tank van 12.000 liter ongeveer halfvol is. Hun vracht, bedoeld voor een woonwijk in de nabijgelegen megastad Chennai, komt van ver. Niet van de ‘vijver’ waaraan zijn wagen en nog een handjevol andere staan geparkeerd – al is van een vijver deze dagen überhaupt niet te spreken.

Hun slangen kronkelen in plaats daarvan door een zanderig landschap met hier en daar een verdwaalde plas, omringd door nieuwbouwcomplexen en plukjes struiken, om uit te komen bij waterputten zo’n twee kilometer verderop. Ook die zijn nauwelijks gevuld, zegt Mani’s collega, een jonge vent in een verschoten T-shirt. „Al het water is weg.”

Een herder rust onder een boom op een uitgedroogd meer.Foto P. Ravikumar/Reuters

Chennai, met een bevolking van bijna negen miljoen (buitenwijken meegerekend), droogt uit. Haar belangrijkste bron van water is een viertal reservoirs, die na opeenvolgende slechte moessons leeg zijn. Tegelijkertijd is het grondwater op sommige plekken zo gedaald, dat ook waterputten zijn drooggevallen.

Nog voor april hielden de eerste kranen op met lopen. Grote delen van de stad zijn nu afhankelijk van een leger van honderden tankwagens van de Chennai Metropolitan Water Supply and Sewerage Board, de instantie die verantwoordelijk is voor de publieke watervoorziening.

De vraag is alleen zo groot en de wachttijd zo lang, dat wie het zich kan veroorloven, zich wendt tot private partijen. Dat zijn mannen als Mani die af en aan rijden tussen middenklassewijken, hotels en winkelcentra, met water dat ze van steeds verder weg uit de grond hebben gepompt.

Ook in de zomer van 2018 was duidelijk: het chronisch watertekort in India neemt alarmerende vormen aan

Een paar weken geleden maakten ze nog zo’n vier tot vijf ritten per dag, zegt Mani. Vandaag hadden ze gehoopt er in ieder geval twee te kunnen maken. Maar met een blik op de slappe slang schudt hij zijn hoofd. Meer dan één rit zit er niet in.

Zelfgecreëerde puinhoop

De waterschaarste in Chennai (het vroegere Madras), die de ergste in decennia wordt genoemd, geldt als een voorbode voor andere Indiase megasteden. Deskundigen waarschuwen dat voor plekken als Delhi, Hyderabad en Bangalore eveneens een zogenoemde ‘Day Zero’ rap nadert: de dag waarop écht al het grondwater uit de bodem is verdwenen.

„Het is een complete puinhoop”, zegt Sekhar Raghavan, een 72-jarige waterexpert uit Chennai, oprichter en directeur van het Rain Centre, een ngo. „Maar wel een die we zelf hebben gecreëerd.”

Chennai, dat ligt in het zuiden van India aan de Baai van Bengalen, zou volgens Raghavan geen gebrek aan water hoeven te hebben. De stad ligt op het pad van cyclonen en zelfs als de moessons tegenvallen, zoals afgelopen jaar weer, valt hier meer regen dan elders in het land waar, benadrukt hij, géén droogte heerst.

„Het probleem is mismanagement”, zegt Raghavan. Explosieve en ongecontroleerde bevolkingsgroei hebben de parken en meren van Chennai onder lagen asfalt doen verdwijnen. Rivieren die ooit breed waren, zijn veranderd in stroompjes vol met plastic. Het heeft de stad kwetsbaar gemaakt voor de effecten van klimaatverandering, die de regenval hier net als elders in India veel grilliger en extremer heeft gemaakt.

Vast op het dak

Tot daar. Stella Mary, een kleine vrouw van vijftig wier sari dezelfde kleur blauw heeft als de watertank waarvoor zij gehurkt zit, wijst omhoog. Daar bungelen waslijnen die de verschoten gebouwen links en rechts van de steeg met elkaar verbinden. Tot daar kwam het water van de Adyar-rivier, wijst ze. Tot daar, bij het gebloemde laken op de tweede verdieping. Nee, nog hoger, bij die kinderbroekjes.

De rivier gaat nu schuil achter een hoge muur aan het einde van de steeg. Samen met tientallen buren, dagloners zoals vrijwel iedereen in deze voormalige sloppenwijk, kwam het gezin van Stella Mary dagenlang vast te zitten op het dak van hun wooncomplex. Zonder eten of drinken. Toen het water eindelijk zakte, was al wat zij bezat weg.

We geven niet elkaar de schuld, maar de overheid

Stella Mary waterverdeelster

Nu wordt haar leven opnieuw door water gegijzeld. Sinds zeven uur die ochtend zit Stella Mary naast wat de enige overgebleven waterbron voor de hele straat is: twee grote tanks die dagelijks worden bijgevuld door een tankwagen van de lokale overheid. Vaak in de ochtend, soms in de avond, een enkele keer helemaal niet.

Schaarste heeft orde nodig, en de buren hebben Stella Mary aangewezen die te behouden. Geroutineerd vult ze de regenboog aan plastic kruiken die haar aan de lopende band worden aangereikt en ziet erop toe dat ieder gezin evenveel krijgt. Drie volle kruiken zijn dat deze dagen. Om mee te wassen, te koken, te drinken. Dan is het op.

Stella Mary kent de verhalen van buren die met elkaar op de vuist gingen om water. Een vrouw werd zelfs neergestoken. Hier gelukkig niet, zegt ze. „We geven elkaar niet de schuld, we geven de overheid de schuld. De armen zijn altijd degenen die moeten lijden.”

Mensen in India dragen het laatste beetje water uit een kleine vijver.Foto Arun Sankar/AFP

Ontzilten

De droogte houdt zich niet aan postcodes. Restaurants, hotels, kantoren en zelfs ziekenhuizen worstelen met toiletten die niet doorspoelen en kranen die op zijn best sputteren. In eerste instantie probeerde de regering van Tamil Nadu, waaronder Chennai valt, berichten hierover te bagatelliseren. Zo erg was het allemaal niet, aldus de deelstaatleider.

Daar zijn ze inmiddels iets van teruggekomen. Onlangs kondigde de regering aan omgerekend ruim 25 miljoen euro vrij te maken om Chennais watervoorziening op te krikken, onder meer met treinen die water van honderden kilometers verderop moeten aanvoeren. Ook zet zij vaart achter twee nieuwe megaprojecten om water uit de Golf van Bengalen te ontzilten.

Chennai heeft nu al twee van zulke peperdure ontziltingsinstallaties, maar zowel milieuactivisten als experts wijzen erop dat het werkelijke probleem – het verdwijnen van Chennais grondwater – daarmee niet wordt opgelost. Zeker niet nu ook de Chennai Water Board fors meer water uit de grond pompt ter compensatie van de lege reservoirs: was dat eerst 20 miljoen liter per dag, nu is het 35 miljoen liter. Ook zij moeten het daarvoor steeds verder buiten de stad zoeken.

„Je kunt droogte voorkomen en je kunt het genezen”, aldus Sekhar Raghavan. „Dat eerste vraagt een langetermijnvisie en die hebben regeringen niet. Die denken alleen aan hun termijn van vijf jaar.”

Zo was het niet altijd. Chennai was in 2002 een van de eerste Indiase steden die het voor alle gebouwen verplicht stelde een regenopvangsysteem te hebben. Maar volgens Raghavan, wiens lobbywerk bijdroeg aan het tot stand komen van die regel, is het merendeel amper functioneel te noemen: verkeerd aangelegd, nooit onderhouden. „Mensen namen het niet serieus.”

Dat is nu wel anders. Raghavans ngo wordt overspoeld met telefoontjes van inwoners die willen weten hoe ze hun systemen kunnen verbeteren. Ook het gesprek met deze krant wordt onderbroken als drie vrouwen zijn kantoor in het zuiden van Chennai in wandelen. „Iedereen is wakker geschud”, zegt Raghavan.

Hij mag dan als een profeet het opvangen van regenwater verkondigen, er zijn nog meer oplossingen. Recycle afvalwater. Herstel wat is vervuild of verdwenen: de open putten, vijvers en rivieren die hielpen Chennais grondwater aan te vullen. Raghavan: „Geen druppel zou moeten worden verspild.” Vooral wanneer de regens dadelijk komen, áls ze komen. Door heel Chennai klinken daarvoor dezelfde schietgebedjes.

Lees ook: India wil van rijstboeren tuinbouwers maken - en Nederland moet daarbij helpen

Lege plastic tanks

Behalve bij Charles John (36), die een paar straten achter Stella Mary op de trap van zijn winkeltje zit. Achter hem, in nette rijen, staan lege plastic tanks. Goed voor 20 liter water. Voor 20 roepies per stuk, zo’n 25 cent, vult John die met water dat hij normaliter elders in de stad inkoopt. Betaal 10 roepies extra en hij levert ze ook nog thuis af.

John, die doorgaans rondkwam van allerhande klusjes, zag zijn kans toen het water uit de pompen in zijn buurt steeds troebeler werd. Mensen willen schoon drinkwater, dacht hij. Dus begon hij twee en een half jaar terug dit handeltje. Maar de laatste maanden is alleen al de tanks gevuld krijgen een dagtaak geworden: in Chennai zelf kan John geen water meer inkopen, ook hij moet verder weg.

Toch heeft hij zijn prijzen niet verhoogd, zegt-ie. „Dan raak ik mijn klanten kwijt.” John denkt vooruit. Over twee, drie jaar schat hij zo, is het grondwater in Chennai wel op. Dan zal de vraag naar zijn tanks vast toenemen. Hij moet gewoon nog even volhouden.

Met medewerking van Gunavathy Manavalan