Tweede Kamer zinspeelt op vervolging hoofdofficieren van justitie

Commissie-Fokkens De Kamercommissie voor Justitie heeft een reeks kritische vragen gesteld over integriteitsschendingen bij het Openbaar Ministerie.

Ferdinand Grapperhaus (CDA), minister van Justitie en Veiligheid.
Ferdinand Grapperhaus (CDA), minister van Justitie en Veiligheid. Foto Robin Utrecht / ANP

De Tweede Kamercommissie voor Justitie en Veiligheid vraagt minister Ferdinand Grapperhaus (Justitie en Veiligheid, CDA) of strafrechtelijke vervolging mogelijk is van de hoofdofficieren van justitie Marc van Nimwegen en Marianne Bloos wegens onder meer valsheid in geschrifte.

In een lijst van 55 schriftelijke vragen zeggen de Kamerleden te willen weten of door het onderzoek dat de onafhankelijke commissie-Fokkens deed naar integriteitsschendingen in de top van het Openbaar Ministerie „aanwijzingen zijn ontstaan dat betrokkenen strafbare feiten hebben gepleegd”. De parlementsleden zeggen te denken aan een strafrechtelijk onderzoek wegens „het ten onrechte declareren van vergoedingen (valsheid in geschrifte), het ten onrechte gebruikmaken van dienstfaciliteiten (verduistering) dan wel ambtelijke omkoping”.

Naar aanleiding van publicaties in NRC deed een speciale commissie van rechtsgeleerde buitenstaanders een jaar lang onderzoek. In het eindrapport van de commissie-Fokkens staat informatie over oneigenlijk gebruik van gemeenschapsgeld. In hoofdstuk 4 van het onderzoeksrapport wordt bijvoorbeeld beschreven dat twee chauffeurs hebben verklaard dat ze regelmatig Van Nimwegen en Bloos in dienstauto's naar horecagelegenheden moesten brengen. „Er waren veel afspraken ’s avonds in hotels of restaurants waarbij de chauffeurs vaak lange tijd moesten wachten.” De romantische ontmoetingen waren zogenaamd ‘bilateraal justitieel overleg’. De topmagistraten hebben volgens Fokkens ook tijdens OM-vergaderingen hotelkamers buiten een conferentieoord geboekt om ongestoord samen te kunnen zijn.

Het hoofdstuk 4 werd pas eind vorige maand openbaar. De top van het OM hield publicatie ervan wekenlang tegen omdat een niet nader bekend geworden ‘belanghebbende’ zich verzette tegen openbaarmaking. Deze persoon dreigde met een kort geding wegens schending van de privacy. Toen een rechtszaak uitbleef, is het volledige rapport-Fokkens alsnog gepubliceerd.

Gelogen over affectieve relatie

Fokkens concludeert dat Van Nimwegen en Bloos jarenlang hebben gelogen over hun „affectieve relatie” die ze sinds mei 2011 onderhielden. Zelf zeggen ze pas eind 2015 een verhouding te zijn begonnen. Voormalig procureur-generaal Van Nimwegen benoemde in 2011 Bloos tot hoofdofficier van justitie van het functioneel parket.

In deel 4 van rapport Fokkens staat ook informatie waaruit blijkt dat hoofdofficier van justitie Bloos regelde dat voor een dienstreis naar Thailand in 2012 het vliegticket voor de terugreis werd omgeboekt (extra kosten 500 euro per ticket). Hierdoor kon zij met Van Nimwegen nog twee dagen langer blijven. Ook werd de secretaresse gevraagd een ander hotel voor extra nachten te regelen.

Ook eiste Bloos volgens medewerkers dat ze zouden liegen over haar ‘geheime’ affaire die binnen het OM steeds vaker het gesprek van de dag was. Collega’s kregen naar eigen zeggen van Bloos te horen dat als mensen navraag deden over de relatie die zij had met Van Nimwegen zij deze „geruchten moesten tegenspreken”. Van Nimwegen en Bloos zijn al meer dan een jaar buiten functie gesteld, met behoud van salaris. Ook binnen het OM zijn collega's verbaasd over de behandeling van de twee hoge aanklagers die nogal afwijkt van politiefunctionarissen die voor vergelijkbare vergrijpen door het OM worden gedagvaard. De Kamercommissie vraagt Grapperhaus of door de hoofdofficieren ten onrechte gedeclareerde kosten kunnen „worden teruggevorderd”.

Vragen over positie OM-topman

De Tweede Kamer vraagt de minister ook of het wel „een realistische opdracht” is om van de huidige OM-baas Gerrit van der Burg te verwachten dat hij het OM weer op de rails krijgt „gelet op zijn eigen betrokkenheid in het verleden”.

Lees ook het interview met OM-topman Gerrit van der Burg: ‘Ik word iedere ochtend wakker met het OM-gevoel’

Van der Burg werd in 2014 lid van het college van procureurs-generaal. Hij kwam in de plaats van Van Nimwegen die op last van het departement van justitie hoofdofficier van justitie in Rotterdam werd. In die functie was er namelijk geen gezagsrelatie meer met Bloos. Van der Burg zegt nooit te hebben geweten waarom in 2014 plotseling magistraten werden overgeplaatst. „Zou een nieuwe, van buiten aan te trekken, onbelaste voorzitter hier niet makkelijker” veranderingen kunnen regelen, vraagt de Kamer.

Het OM slaagt er ondertussen niet in de door de integriteitscrisis vrijgekomen topfuncties in de eigen organisatie te vervullen. In Rotterdam is de situatie het meest nijpend. In die stad is de leiding van het parket al meer dan een jaar in handen van een waarnemer omdat het OM geen opvolger kan vinden voor Van Nimwegen. Recent heeft een speciale benoemingsadviescommissie de sollicitaties van de Limburgse hoofdofficier van justitie Jan Eland en die van een hooggeplaatste functionaris van de AIVD naar de functie van hoofdofficier van justitie in Rotterdam afgewezen.

Vooral de sollicitatie van Eland is opvallend omdat het nog geen twee jaar geleden is dat hij de leiding van het Limburgse parket op zich nam om daar orde op zaken te stellen. Eland wil desgevraagd geen commentaar geven.

Update (7 juli 2019, 13.50 uur): Het OM stelt naar aanleiding van publicatie van dit artikel het te betreuren dat er vertrouwelijke informatie is gelekt. Verder schrijft het OM dat twee van de drie lopende procedures voor vacatures in een vergevorderd stadium zijn. „Het OM verwacht op korte termijn de benoemingen van een aantal hoofdofficieren bekend te maken. Het College heeft het er volste vertrouwen in dat de verschillende parketbesturen snel weer op volle sterkte zullen zijn.”