In de Franse voetbalstadions viel genoeg te genieten

Analyse WK Het WK in Frankrijk was internationaal een kijkcijferhit. Hoewel er veel is bereikt, valt er ook nog een wereld te winnen. Nederland verloor de finale van de VS, maar het vrouwenvoetbal staat voor altijd op de kaart.

De WK-finale tussen de Verenigde Staten en Nederland in Lyon: Kelley O’Hara (links) probeert Lieke Martens van een pass af te houden.
De WK-finale tussen de Verenigde Staten en Nederland in Lyon: Kelley O’Hara (links) probeert Lieke Martens van een pass af te houden. Foto Francisco Seco/AP

Drie uur voor de finale VS-Nederland kleurt de McDonald’s bij het stadion oranje. Net als eerder in Eindhoven, Heerenveen of Rennes. Hier verzamelen de fans van de ‘Oranje Leeuwinnen’ graag. Vrouwen en meisjes ver in de meerderheid, hier en daar een man. Friet of een milkshake in plaats van bier of een sigaret. Nergens agressie of geschreeuw. Jan van Vlerken, coach van Stiphout Vooruit, is net in Lyon met dochter Anne (22) en speelsters Meike (22) en Nina (14). „Ik geniet van de strijd, het karakter dat in deze ploeg zit”, zegt hij. Benjamin Meike draagt een shirt van Lieke Martens. „Ik vind haar de beste.”

Voetbal heeft een nieuw publiek sinds de zomer van 2019 waarin de Nederlandse vrouwen tweede werden op het WK. Ze waren er al bij elk thuisduel sinds het gewonnen EK 2017. Maar nu trokken voor het eerst duizenden de grens over, om de rest van de wereld te verbazen met Oranje-parades door de Franse speelsteden en een unieke sfeer in de stadions. „Van de fans die we trekken, was 70 procent niet eerder in een stadion geweest”, vertelde Kirsten van de Ven in de Franse krant L’Équipe. De oud-international, tegenwoordig manager vrouwenvoetbal bij de KNVB, ziet volop kansen voor de toekomst. „Daar ligt een enorme markt die het mannenvoetbal niet bereikt.” En niet alleen in Nederland.

Lees ook: Amerikaanse wervelstorm bleek toch te veel voor Oranje

Kijkcijferhit

Het WK van 2019 was internationaal een kijkcijferhit. Wereldvoetbalbond FIFA mikte vooraf op een bereik van een miljard mensen. Tot de finale stond de teller op 850 miljoen, vertelde voorzitter Gianni Infantino vrijdag op een persconferentie. Verder waren alle records allang gebroken. De achtste finale Frankrijk-Brazilië werd de best bekeken vrouwenwedstrijd ooit, met 58.761.000 tv-kijkers wereldwijd. De belangstelling in ‘mannenvoetbalbolwerk’ Brazilië, gastland Frankrijk en Groot-Brittannië steeg met miljoenen kijkers. In Italië werd het kijkcijferrecord voor vrouwenvoetbal verbeterd van 468.000 naar 7,3 miljoen. „Next level”, omschrijft Infantino de stappen op dit WK voor vrouwen.

Jamaica tegen Australië in Grenoble: Sam Kerr scoort.

Foto Emmanuel Foudrot/Reuters

„De FIFA geeft niet echt om vrouwenvoetbal”, stelde de Amerikaanse topspeelster Megan Rapinoe desondanks aan de vooravond van de finale. De uitgesproken voorvechter van vrouwenrechten vindt dat Infantino niet ver genoeg gaat. De Zwitser-Italiaan kondigde aan dat het prijzengeld ook bij het volgende WK in 2023 weer wordt verdubbeld tot 55 miljoen euro en dat het deelnemersveld wordt uitgebereid van 24 naar 32 landen. Ter vergelijking: bij de mannen verdelen 32 landen in 2022 bij hun WK in Qatar 440 miljoen. Rapinoe: „Hij zou het prijzengeld nu moeten verdubbelen, en bij het volgende WK nog eens. Of verviervoudigen. Want nu wordt het verschil tussen mannen- en vrouwenvoetbal alleen maar groter.”

Veel bereikt

Dat de finale van het WK vrouwen op dezelfde dag werd gespeeld als de mannenfinales van de Copa América (Brazilië-Peru) en de Gold Cup (VS-Mexico), beviel Rapinoe evenmin. „Een vreselijke planning, de dag van onze finale zou een ‘cancel-alles-dag’ moeten zijn.” Er is dit WK veel bereikt, maar er valt volgens de Amerikaanse nog een wereld te winnen. Hoe? „Money, money, money”, zong ze met gevoel voor show. „We moeten forse investeringen doen voor de toekomst, in infrastructuur en programma’s voor de jeugd. Dit WK heeft laten zien dat het vrouwenvoetbal die investering waard is. Het product staat op het veld.”

Regelmatig klonk tijdens het WK kritiek op het spelniveau. Maar er viel genoeg te genieten in de Franse stadions voor wie niet de hogere intensiteit en kwaliteit van het topvoetbal bij de mannen als referentiekader neemt. Zoals de dynamiek in het spel van de VS, Frankrijk en Engeland, met de onvermoeibare rechtsback Lucy Bronze als uitblinker. Of de teamspirit van Nederland, gepersonifieerd door middenvelder Jackie Groenen. Maar ook de verfijnde techniek van de Australische ‘valse’ spits Sam Kerr, of het genadeloze verdedigen van Italië, met back Elisa Bartoli als vrouwelijke evenknie van het befaamde ‘scheermes’ Claudio Gentile uit de jaren tachtig. En dan was er nog de passie bij Brazilië, de lepe steekpassjes van Mana Iwabuchi en het tiki-taka voetbal van Japan.

Debinha van Brazilië in duel met de Italiaanse Elisa Bartoli in Valenciennes.

Foto Denis Charlet/AFP

De waarden van het vrouwenvoetbal – vrijwel zonder schwalbes of eindeloos protesteren bij de scheidsrechter – bleven ook bij toenemende spanning in de wedstrijd grotendeels overeind. In de finale stonden twee vrouwelijke coaches tegenover elkaar, Sarina Wiegman en Jill Ellis. „Een mooi statement”, vond de coach van de VS. Van de 954.943 bij de FIFA geregistreerde coaches is namelijk 93 procent man, becijferde persbureau AP. „Er zijn veel jonge meiden en oud-speelsters die coach willen worden”, zei Ellis. Ook Wiegman is zich bewust van haar voorbeeldfunctie. „Het is belangrijk dat vrouwen zich kunnen ontwikkelen als speler of coach, elders in het voetbal en in de hele maatschappij.”

De emancipatie van vrouwen in het voetbal gaat niet overal even snel. Van de acht landen in de kwartfinales kwamen er – naast de VS – zeven uit Europa. Hoewel de situatie in Afrika verbetert, zijn de financiële verschillen mondiaal nog groot. Kameroen werd dit WK veroordeeld wegens wangedrag in de achtste finale tegen Engeland. Maar zet de beperkte begeleidingsstaf van de Afrikaanse ploeg af tegen de van alle steun voorziene teams uit Europa of de VS: voetbal in verschillende klassen. „We moeten meer doen om deze kloof te dichten”, stelt FIFA-baas Infantino. Het WK van 2023, waarvoor volgend jaar uit negen kandidaten wordt gekozen, is in elk geval niet in Europa.

Lieke Martens slalomt in de finale tegen de Verenigde Staten langs Julie Ertz en Abby Dahlkemper.

Foto Benoit Tessier/Reuters

WK 2027

Nederland mikt op het WK daarna, in 2027. Minister van Sport Bruno Bruins zei al eerder de plannen te steunen en de KNVB heeft in Frankrijk druk gelobbyd. Na de winst op het EK 2017 in eigen land was het WK een belangrijke stap in de ontwikkeling van het vrouwenvoetbal.

Sportief en commercieel loopt Oranje internationaal voorop, al is in eigen land de eredivisie nog altijd een zorgenkindje. In de jongste vertegenwoordigende jeugdteams, die tijdens het WK een toernooi speelden in Schalkhaar, blijkt dat de sport zich snel ontwikkelt.

De talenten van nu zijn voetbaltechnisch verder dan de huidige internationals waren op die leeftijd. De nieuwe fans hoeven zich geen zorgen te maken. Vrouwenvoetbal staat voor altijd op de kaart. Van Rennes tot Heerenveen, van Eindhoven tot Lyon.