Michael van Praag

Foto Bastiaan Heus

Michael van Praag: ‘Er zit wel iets van een provocateur in mij’

Interview | Michael van Praag, KNVB-voorzitter Michael van Praag (71) heeft roerige jaren achter de rug. Hij verloor twee verkiezingscampagnes, bij de FIFA en de UEFA, en wordt met argusogen gevolgd. „Ik laat mij niet de mond snoeren.”

Michael van Praag is ietwat verlaat. De Nierstichting heeft ’s ochtends bekendgemaakt dat hij ambassadeur wordt, en hij moest nog even snel een radio-interview doen. Kaarsrecht en met leren aktetas loopt hij het KNVB-terrein in Zeist op. „Doen we eerst de foto? Prima, hoor.”

Eénenzeventig is Van Praag. Je zou het hem niet geven. Zijn vele functies in de sportwereld – KNVB-voorzitter, UEFA-bestuurslid, voorzitter van de Nederlandse Sportraad – houden hem jong en scherp, zal hij later die ochtend vertellen.

Na drie termijnen als onbezoldigd voorzitter neemt hij in december afscheid van de KNVB. De afgelopen jaren kwam hij op sociale media nogal eens negatief in het nieuws. Hij wordt daar niet altijd goed begrepen, soms zelfs gehaat. Het feit dat hij zelden het achterste van zijn tong laat zien zou daar best iets mee te maken kunnen hebben. Dus daar zit hij in een kamer vol trofeeën met uitzicht op vers gemaaid gras.

Onlangs plaatste u een tweet…

Hij zucht. „Ja, die tweet. Ik zat in het olympisch stadion in Baku, anderhalf uur voor de aftrap van de Europa League-finale tussen Chelsea en Arsenal. Ik ben voorzitter van de stadion- en veiligheidscommissie bij de UEFA, dus ik zie veel stadions en weet wat er nodig is voor het organiseren van zo’n wedstrijd. Dus ik kom daar binnen en denk: wat ziet het er hier fan-tas-tisch uit. Wat een lichtinval. Ik maak een foto en zet die op Twitter met het woord ‘indrukwekkend’ erbij.”

En toen brak een storm van kritiek los.

Hij knikt. „Ik doelde dus op dat stadion. Maar dat stadion ligt in Azerbajdzjan, ‘een dictatuur’, zoals twitteraars mij onder de neus wreven. Dus ja, toen was ik de ‘sukkel’, en de ‘lul’.”

Uw goede vriend Map Nihom zei: ‘De kritiek op die tweet raakte hem tot op het bot.’

„Dat komt omdat ik weet wat ik met zo’n tweet bedoel. Een mooi stadion, niets meer. Toch besef ik dat het waarschijnlijk aan mezelf ligt dat ik niet goed begrepen word. Als mijn boodschap niet overkomt, ben ik daarvoor verantwoordelijk.”

Het weerhoudt u er niet van om door te blijven twitteren.

„Mijn tweets leveren vaker discussie op binnen de KNVB. Wat de zaak bemoeilijkt is dat ik als UEFA-bestuurslid soms andere accenten leg dan als KNVB-voorzitter. Ik heb even gedacht: zal ik mijn twitteraccount opheffen? Maar die gedachte zette ik al snel uit mijn hoofd. Ik laat mij niet de mond snoeren.”

Veel van Van Praags gedrag kan uit zijn jeugd worden verklaard. Hij komt uit een gebroken gezin. Gebroken in de zin van: gehavend uit de oorlog. Maar ook een gezin met twee ouders – zijn vader was joods, zijn moeder Nederlands hervormd – die elkaar lang niet konden zien of luchten.

Van Praag was acht toen de beste vriend van zijn vader ervandoor ging met zijn moeder. Het overspel kwam aan het licht toen zijn moeder een oom in Amerika bezocht. De oom belde Van Praags vader om te vertellen dat zijn vrouw op de boot naar Amerika door een andere man vergezeld werd.

Uw vrouw vertelde dat de scheiding van uw ouders een trauma voor u was.

„Ik bewaar weinig herinneringen aan mijn kindertijd, maar één ding weet ik nog goed: mijn vader die meedeelt dat mama niet blijft. Mama niet blíjft, hoezo, ze woont hier toch?”

Er volgde een moeilijke tijd, zegt van Praag. Nu eens woonde hij bij zijn vader, dan weer bij zijn moeder. En omdat ze zo slecht met elkaar overweg konden, hield hij blijken van affectie voor beide ouders verborgen. Als hij een tussenuur had moest hij liegen tegen zijn vader om stiekem zijn moeder te kunnen bezoeken.

Heeft dat dubbelleven als kind uw leven bepaald?

„Mijn zus ervaart het wel zo, ik niet. Net als mijn vader kan ik pijnlijke dingen heel goed” – hij maakt een draaiende beweging met zijn hand en slaat die onverwacht hard op tafel – „wegzetten.”

Verdringen, bedoelt u.

„Nou, verdringen. Ik zet ze in een kastje” – hij maakt weer een draaiende beweging – „en doe de deur op slot. Heel af en toe – als ik mooie muziek luister bijvoorbeeld – gaat dat slotje er even vanaf.”

Lucht dat dan op?

„Er zijn mensen in mijn omgeving die vinden dat ik naar een psychiater moet omdat ik te veel opkrop. Dat heb ik één keer gedaan, rond mijn dertigste, en dat is mij niet goed bevallen. Die man wilde mij een vadercomplex aanpraten.”

Uw vader overleefde de oorlog als onderduiker. Was hij ook karakterologisch een overlever?

„Zeer zeker. In de oorlog hadden de Duitsers zijn zaak afgepakt. Ze hadden planken voor de ramen gespijkerd, die heeft hij in 1945 eigenhandig met een hamer en beitel verwijderd. In een mum van tijd had hij een elektronica-keten op Schiphol en reed hij in een grote Amerikaanse auto. Ook als Ajax-voorzitter [van 1964 tot 1978] was hij vreselijk populair. Daar was ik trots op, maar… eh…”

…voor u was hij er niet.

„Hij deed het voor de buitenwereld, niet voor ons. Zeker toen zijn ster bij Ajax begon te rijzen was hij erg met zichzelf bezig. Toen ik Ajax-voorzitter werd was hij al twee jaar dood, maar ik denk dat hij mijn benoeming niet leuk had gevonden. Ik kwam in zijn tuintje, hè?”

Zelf wordt Van Praag ook van egocentrisme beticht. Zijn critici noemen hem ijdel. Hij zou aan het pluche kleven.

Zijn omgeving ziet dat heel anders. „Hij is altijd voor het hogere doel bezig”, zegt vriend Map Nihom. Echtgenote Yvonne noemt Van Praag een wereldverbeteraar. Hij wordt wel eens moedeloos van de negatieve beeldvorming rond zijn persoon, zegt ze, maar heeft zich er bij neergelegd.

Jessica Koomen, zangeres in de jazzband waarin Van Praag drumt, noemt hem „een teamplayer die wil dat iedereen tot zijn recht komt”. Hij hoeft niet zo nodig in de spotlight, zegt ze.

Na die tweet over Baku zei uw dochter: ‘Pap, hou er toch mee op, ze begrijpen je toch niet.’

„Dat heeft Nicolien wel vaker gezegd. Maar ja, moet ik stoppen omdat mensen vervelende dingen over me schrijven?”

Genoeg mensen vinden u een verbinder, maar er lijkt ook iets van een provocateur in u te schuilen.

Hij lacht. „Dat klopt wel, ja. Ik was begin dit jaar op een FIFA-vergadering van bondsvoorzitters in Turkije. Het viel me op hoe weinig sommige collega’s te makken hadden. Zaten we daar in die grote feestzaal met die kroonluchters in dat luxehotel aan de rand van de Bosporus. Dus toen heb ik een tweet uitgedaan dat wij ons druk maken over de VAR [videoarbitrage in het voetbal], terwijl er hier mensen zitten die niet eens geld hebben om pylonen te kopen. Een mooie boodschap, vond ik, maar er ontstond ophef over de kroonluchter-foto die erbij stond. ‘Kijk die lui daar eens zitten.’”

Diezelfde avond zat het gezelschap aan tafel met Nusret Gökçe, de Turkse chef-kok, bekend van de in bladgoud gewikkelde steaks. Na de zoveelste belediging kon Van Praag het niet laten een foto van de man te maken en die op Twitter te zetten: ‘We hebben ook nog gegeten als u het niet erg vindt.’

Wat maakt dat u dat doet?

„Ik kan niet tegen respectloos gedrag. Dan komt dat provocatieve in mij naar boven. Het gebeurt zelden, maar het hoort wel bij mij.”

In 2014 deed Van Praag iets wat tot dan geen voetbalbestuurder had gedurfd: hij stond op tegen toenmalig FIFA-voorzitter Sepp Blatter. Op een congres in Brazilië zei Van Praag in het bijzijn van Blatter dat de Zwitser zich niet meer herkiesbaar moest stellen voor een vijfde termijn. Blatter, toen al vaker beticht van machtsmisbruik, zou een jaar later door de FIFA voor acht jaar worden geschorst wegens betrokkenheid bij een smeergeldaffaire.

U dacht: genoeg is genoeg?

„Precies. De KNVB had Blatter aanvankelijk het voordeel van de twijfel gegeven. Wij hadden twaalf hervormingspunten op ons lijstje staan, waarvan hij er elf uit zichzelf wilde doorvoeren. Nog één keer dan, besloten we toen, het zou zijn laatste termijn zijn. Maar toen ik vernam dat hij zich herkiesbaar wilde stellen, heb ik iets gedaan wat ik met niemand heb besproken, zelfs niet binnen de KNVB. Ik vond dat wij als voetbalbond niet konden zeggen: fijn hoor, nog een jaartje. Onze steun aan Blatter had ons al een slechte pers opgeleverd. De grens was bereikt.”

Wat heeft die daad van verzet u opgeleverd?

„ De KNVB staat sindsdien te boek als de bond die, op een nette manier, lef toont.”

Blatter voelde zich ‘diep gegriefd’. Zijn jullie nog on speaking terms?

„Ik ben naar hem toe gegaan om uitleg te geven. Want wij waren er niet bij gebaat als Blatter boos op de KNVB bleef. Ik zei dat mijn actie niks met hem als persoon te maken had, maar als functionaris. ‘Je zou aftreden’, zei ik, ‘en daar gá je weer.’”

Hij vergaf u?

„Na drie grappa’s waren we weer de dikste vrienden. Ik weet zeker, dat u hem, als hij hier zou zitten, binnen drie minuten een heel aardige man zou vinden.”

Blatter is niet voor niets geschorst. Je kunt je afvragen of je zijn functie wel van zijn persoon kunt scheiden.

„Ja, als persoon vind ik hem fantastisch. Bij commissievergaderingen kwam hij binnen als de Zonnekoning. Dan moest je opstaan en gaf hij iedereen een hand. ‘Hoe is het met Yvonne’, vroeg hij aan mij. ‘Hoe gaat het met je dochter op school?’ Dat deed hij ook bij de 19 anderen aan tafel.”

Uw vrouw vertelde dat jullie een keer gezellig tafelden met FIFA’s vicepresident Jeffrey Webb. Niet veel later werd Webb opgepakt op verdenking van witwassen en fraude. U was geschokt.

„Dat was tijdens mijn campagne voor FIFA-president. Webb was voorzitter van de voetbalbond van Midden-Amerika. Een knappe, sympathieke vent, met een jonge vrouw en een baby. Hij gaf de mensen in zijn regio democratie en respect.”

Heeft u nooit gedacht: die man is corrupt?

„Nee, Webb zei dat hij van de corruptie af wilde. Ik geloofde hem, want ik vertrouw mensen tot het tegendeel bewezen is. ”

Het kan niet makkelijk zijn om je als eerlijk mens staande te houden in de schimmige wereld van het voetbal.

Stellig: „Ik moet daarvoor soms mijn normen en waarden parkeren.”

Het kastje weer op slot?

„Ja. Ik ben in mijn carrière vaak mensen tegengekomen met wie ik normaal niks te maken zou willen hebben. Maar dat kan ik me als KNVB-voorzitter niet permitteren. Dan vinden ze me een betweterige Hollander. Dat is heel link.”

Zijn poging om Blatter op te volgen bij de FIFA – „wie A zegt, moet B zeggen” – mislukte, net als zijn latere missie om UEFA-voorzitter te worden. Hij was kansloos tegen de onbekende Sloveense advocaat Aleksander Ceferin, die nu de Europese voetbalbond leidt.

Mensen uit Van Praags omgeving noemen de gang van zaken rond de UEFA-verkiezing een dieptepunt in zijn carrière. De bondsvoorzitters stelden hem zwaar teleur. Ze beloofden met een uitgestreken gezicht op hem te stemmen, maar kozen voor Ceferin. Van Praag: „Wat ik moeilijk vond is dat ik met diezelfde mensen moet samenwerken en doen of er niks is gebeurd. Als ik mijn bokkenpruik opzet, pakt dat uit in het nadeel van de KNVB.”

Destijds zei Van Praag dat hij wilde onderzoeken wat zich achter de schermen had afgespeeld. In zijn nog te verschijnen boek komen die bevindingen aan de orde, zegt hij, maar Ceferin wordt zeker niet als bad guy afgeschilderd. Van Praag noemt hem een „een hele goede kerel”, een „goede voorzitter” en „de beroemdste strafpleiter van Slovenië”.

Uit onderzoek blijkt dat Scandinavische functionarissen toernooien en posities kregen toegezegd in ruil voor hun stem op Ceferin. De Russen zouden belang bij zijn benoeming hebben gehad wegens gasinkomsten. Daar klopt niets van?

„Daar heb ik wel van gehoord, ja.”

Reden voor verder onderzoek?

„Deze zaak is voor mij compleet afgedaan. Zit in een van mijn kastjes, op slot.”

U denkt niet: nu verloochen ik mezelf?

„Het moeilijke aan deze functie is dat je soms dingen moet verdedigen waar je niet achter staat, dat kan ik niet ontkennen.”

Hoe dun het lijntje bij precaire onderwerpen is, bleek bij het gesprek tussen koningin Máxima en de Saoedische kroonprins Bin Salman. Zij wilde praten over vrouwenrechten, maar liet de moord op journalist Kashoggi onbesproken. Dat kwam haar op veel kritiek te staan. Begrijpt u dat?

„Als ik die vraag beantwoord, begeef ik me op glad ijs. Maar laat ik een ander voorbeeld geven. In 2010 bestond de Surinaamse voetbalbond negentig jaar. De KNVB wilde naar de viering, maar zat in haar maag met Bouterse [de veroordeelde ex-legerleider die dat jaar tot president werd verkozen] We besloten wel te gaan, omdat we onze collega’s niet wilden afvallen. Maar één ding moest voorkomen worden: dat er foto’s van mij met Bouterse werden gemaakt. Dat is slecht voor de beeldvorming, besefte de KNVB. Toen Bouterse op het allerlaatste moment afzegde, loste het probleem zich – gelukkig – vanzelf op.”

Wat heeft u nou vooral geleerd in al die jaren als sportbestuurder?

„Dat je je teleurstelling moet verbijten. Ik heb vaker gedacht: dit accepteer ik niet, ik stap op. Maar het is beter om je gevoel op te offeren. Zo voorkom je dat je organisatie eronder lijdt.”

Na drie verbroken huwelijken trouwde Van Praag 21 jaar geleden met Yvonne. Hij was de afgelopen decennia weinig thuis, maar dat verklaart volgens hem niet waarom hij zo vaak scheidde. „Eén ex gaf niks om voetbal. Die las tijdens de huldiging op het Leidseplein [toen hij Ajax-voorzitter was] de krant. Belangrijk is of je partner accepteert dat je er niet vaak bent. Is dat niet zo, dan gaat er iets kapot.”

In december bent u voorzitter-af. Waar ziet u het meest naar uit?

„Ik ben nog tot 2021 UEFA-bestuurslid. Maar van alle dingen die ik nu doe vind ik websites bouwen het allerleukste. Startende ondernemers helpen voor een gevulde koek en een cola. Wat is er mooier dan dat? En Chopin! Tot mijn veertigste – toen ik Ajax-voorzitter werd – speelde ik al zijn walsen. Daarna heb ik nooit meer achter de piano gezeten. Eén van mijn doelen is dat ik ze eind volgend jaar weer kan spelen.”