Opinie

Stop met de verkwisting van goede ideeën

Rosanne Hertzberger

Er gebeurde iets wonderlijks de afgelopen maanden in Nederland subsidieland. Er verscheen een pot geld aan de horizon. Een glanzende pot geld voor wetenschappelijk onderzoek. De ogen van het leger hongerige soms wanhopige onderzoekers gingen glinsteren. In de glanzende pot van de ‘Nationale Wetenschapsagenda’ zat drie jaar lang jaarlijks ongeveer 100 miljoen euro. Zoals altijd werden er wel eerst dertig hoepels opgehangen om het geld te kunnen krijgen. Aan de ene kant pretenderen ze een open inschrijving, aan de andere kant hebben de gelduitdelers een heel duidelijk beeld voor ogen van het ideale project. Alleen al om de aanvraag op te stellen moet je webinars volgen en cursussen en soms zelfs externe bureaus inhuren.

Stel dat je gewoon een fucking goed en spannend en urgent idee hebt, waar je ’s nachts van wakker ligt en waar je handen van gaan jeuken (zo’n idee is vaak de reden dat wetenschappers wetenschapper zijn), en dat je dat opschrijft. Dat is eigenlijk bij voorbaat gedoemd te mislukken.

Als je jong bent, heb je sowieso geen kans, want je idee moet aansluiten bij een grote professor die een consortium van partners kan smeden. Maar ook gevestigde professoren moeten hun idee omtoveren tot de natte droom van de gelduitdelers.

Hoe goed je idee is, hangt af van allerlei bijzaken. Staat er achter jouw idee wel een consortium van maatschappelijke partners die bijdragen? Sluit het aan bij een maatschappelijke vraag? Is de verdeling tussen fundamenteel en toegepast onderzoek wel 80/20 procent? Gaat er 5 procent naar ondernemerschap of kennisbenutting?

Maar goed, zo’n budget valt allemaal wel creatief bij elkaar te fabuleren. Wetenschappers anno nu zijn zeer bedreven in het net zo ombuigen en herformuleren en excellentie veinzen en marketeeren om zo dicht mogelijk aan te sluiten bij het ideaalplaatje.

Om de pot geld binnen te halen werden er consortia opgetuigd, budgetten bedacht, in de avonduren en weekenden driftig aanvragen getypt. En die prachtige creatieve werkstukjes worden vervolgens met gepaste trots en vol verwachting gepresenteerd aan de gelduitdeler. Wat blijkt? Vijf procent is gehonoreerd. Voor elk plan dat geld krijgt, gaan er negentien de prullenbak in.

De 100 miljoen euro van de Nationale Wetenschapsagenda werd door het ministerie trots gepresenteerd als extra investering in de wetenschap. Maar in realiteit maakt het de moshpit, die het wetenschappelijk onderzoek al is, alleen maar groter. Wetenschappers zijn belachelijk veel tijd kwijt met op en over elkaar klimmen om de dwarrelende biljetten uit de lucht te plukken. Het is echt ongelofelijk hoe ontzettend veel mankracht het de overheid kost om een euro richting wetenschap te krijgen door die eindeloze reeks wedstrijdjes die ze blijven organiseren. En ik ben ervan overtuigd dat dat ook één van de belangrijkste redenen is dat juist vrouwen op een bepaald moment denken: ik ken wel wat leukere dingen om mijn tijd aan te besteden.

Mijn strategie is nu al drie jaar om die hele competitie gewoon helemaal te omzeilen. Ik wil niet meer beoordeeld worden, ik wil mijn resultaten niet meer ‘verkopen’. Ik wil alleen nog maar werken aan de ideeën die me grootheidswaanzin bezorgen en me ’s nachts wakker houden. En dat kan, dankzij de Vrije Universiteit die mij gastvrijheid biedt en het feit dat ik in de gelukkige positie verkeer dat ik geld met andere dingen kan verdienen. Maar voor de rest moeten er toch minder omslachtige mogelijkheden zijn om projecten te financieren zonder dat je er 200 kilometer voor hoeft te zwemmen en zonder dat je je goede idee hoeft om te buigen tot een sprookje voor een jury.

Uiteindelijk moet de competitie kleiner worden, opener en met minder hoepels. Ik heb zelf een nieuw systeem voor ogen: eerst maar eens het prijzengeld drie keer zo klein maken. Vervolgens de aanvragen vereenvoudigen tot twee regels: een naam en een site waar de collectie van kennis, slides, resultaten, ideeën en wensen van de desbetreffende onderzoeksgroep te vinden is. Kan het zo simpel? Ik geloof van wel. Het moet in ieder geval simpeler. Want deze verkwisting van goede ideeën, tijd, aandacht en energie van een paar van de slimste mensen in je land is onacceptabel.

Rosanne Hertzberger is microbioloog.