Kille managers blijven ontkennen

Proces France Télécom Vrijdag werd de eis bekend tegen zeven France Télécom-managers. Hebben zij schuld aan de suïcide van tientallen werknemers?

Didier Lombard, oud- topman van France Télécom, tijdens de rechtszaak tegen hem en zes andere managers. Ze zouden met hun harde beleid werknemers tot zelfmoord hebben gedreven.
Didier Lombard, oud- topman van France Télécom, tijdens de rechtszaak tegen hem en zes andere managers. Ze zouden met hun harde beleid werknemers tot zelfmoord hebben gedreven. Foto STEPHANE DE SAKUTIN/AFP

Eind 2006. Bij telefoonbedrijf France Télécom (nu Orange) moesten in drie jaar 22.000 van de 120.000 banen weg. De afname van het aantal vaste lijnen had door mobiel en internet dramatische vormen aangenomen. De reorganisatie zou via natuurlijk verloop plaatsvinden, beloofde de bedrijfsleiding. Maar in een vergadering met managers op 20 oktober 2006 suggereerde bestuursvoorzitter Didier Lombard dat de directie ook een handje kon helpen.

„In 2007 zal ik ze op een of andere manier laten vertrekken”, zei hij. „Door het raam of door de deur.”

Die uitspraak, die later uit de vergadernotulen werd gehaald, was bij nader inzien „idioot” en „een fout”, erkende Lombard eind mei aan het begin van een strafproces dat Frankrijk al weken bezighoudt.

Lang requisitoir

Na meer dan twee maanden proces begonnen de openbare aanklagers vrijdag in Parijs aan hun requisitoir. Ze eisten een jaar cel en 15.000 euro boete voor Lombard en twee andere leidinggevenden.

In 2008 en 2009 maakten 35 werknemers van France Télécom een eind aan hun leven. De bedrijfsleiding zou zich schuldig hebben gemaakt aan „harcèlement moral”, morele pesterij, mogelijk om mensen uit eigen beweging te laten opstappen. Een sociaal plan wilde het bedrijf niet: mensen moesten weg of zich omscholen. Managers hebben „opzettelijk” hun medewerkers „gedestabiliseerd”, zei de aanklager. 19 van de zelfmoorden en 12 pogingen daartoe stonden in het proces centraal.

De affaire is in Frankrijk symbool geworden voor doorgeslagen marktdenken en ontsporing van het kapitalisme, maar ook voor het gebrek aan flexibiliteit op de arbeidsmarkt.

„Het is de business die telt”, had personeelschef Olivier Barberot in dezelfde meeting in 2006 gezegd om zijn troepen aan te sporen. Franse bedrijven staan bekend als zeer hiërarchisch en het was destijds lastiger dan nu om personeel om economische redenen te ontslaan. Tweederde van de mensen kon bovendien vanwege ambtenarencontracten van voor de privatisering in 2004 sowieso niet afgedankt worden. Maar de bonussen van managers waren afhankelijk van een succesvolle uitvoering van het transformatieplan ‘NExT’.

Vakbondsadvocaat Sylvie Topaloff wees er in haar pleidooi op dat het idee van natuurlijk verloop op zich al „een leugen” was: in 2007 gingen slechts 1.600 mensen met pensioen, terwijl er 5.500 weg moesten. Het leidde volgens haar confrère Jean-Paul Teissonière tot een „immens arbeidsongeval, veroorzaakt door de werkgever”.

Geen ‘sociale crisis’

Lombard, Barberot en vijf andere ex-managers die terecht staan, onderstreepten de economische nood bij het bedrijf. Van een logge publieke dienstverlener met schulden moest het een winstgevende onderneming worden. Zelfmoord was „in de mode” zei Lombard destijds. In de rechtbank ontkende hij opnieuw dat er een „sociale crisis” was.

Statistisch zou het aantal suïcides volgens de verdediging niet onderdoen voor het gemiddelde. En niet ieder geval was werk-gerelateerd. Maar wie uit het nationale cijfer ouderen en adolescenten wegneemt en alleen kijkt naar gevallen die met werk te maken hebben, kan volgens sociologen niet anders concluderen dan dat bij France Télécom het aantal gevallen hoger lag dan „normaal”.

Veel slachtoffers lieten ook weinig twijfel bestaan over hun beweegredenen. Michel Deparis (50) schreef op 14 juli 2009 in zijn afscheidsbrief: „Ik heb mezelf gesuïcideerd vanwege mijn werk bij France Télécom. (…) Permanente noodsituaties, overbelast, totale desorganisatie, management via terreur. Ik ben een wrak geworden.”

Een vakbondsman belde op 2 juli 2008 met Jean-Michel Laurent (53). „Daar komt de trein”, waren zijn laatste woorden.

De werkdruk bij het bedrijf was te groot geworden en veel personeel dat trots in technische functies voor de oude PTT had gewerkt, voelde niets voor commerciëlere rollen. Hoewel vakbonden meermalen waarschuwden dat het transformatieplan van het bedrijf tot slachtoffers leidde, keek de directie volgens de aanklagers de andere kant op.

„Na een dodelijk ongeval op een bouwplaats, legt men het werk stil”, zei psychiater Christophe Dejours in de rechtszaal. „Waarom doet men dat niet in een bedrijf na een zelfmoord?”

Praten over zelfdoding kan bij hulp- en preventielijn ‘Zelfmoord? Praat erover’. Telefoon 0900-0113 of 113.nl