Spanning tussen Westen en Iran loopt op na inbeslagname supertanker

Tankerincident De inname van de Grace I door Britse mariniers komt op een gevoelig moment: zondag loopt de deadline af die Iran stelde over het nucleaire akkoord.

De olietanker Grace 1 die inbeslag werd genomen door Britse mariniers bij Gribraltar. Foto AFP
De olietanker Grace 1 die inbeslag werd genomen door Britse mariniers bij Gribraltar. Foto AFP

De inbeslagname van een supertanker met Iraanse olie door Britse mariniers in de wateren bij Gibraltar leidt tot nieuwe spanningen tussen de westerse mogendheden en Iran.

Een commandant van de Iraanse Revolutionaire Garde dreigde vrijdag op Twitter dat Iran bij wijze van vergelding een Britse tanker zou aanhouden, als de Britten het schip niet snel vrijgeven. In dat geval, schreef hij in het bericht, „is het de plicht van de autoriteiten een Britse olietanker te pakken”.

Het ziet er intussen niet naar uit dat het Iraanse schip snel verder kan varen. De Britten zijn nog druk bezig met de ondervraging van de overwegend Indiase bemanning van de supertanker, de in Panama geregistreerde Grace I. Britse functionarissen betogen dat de onderscheppingsactie niet was gericht tegen Iran maar was ingegeven door het feit dat het schip op weg was naar een raffinaderij in Syrië. Er geldt al jaren een olie-embargo van de EU tegen het bewind van de Syrische president Assad.

Mariniers

Het ging bij de onderschepping donderdag in alle vroegte om een spectaculaire actie, waarbij speciaal uit Groot-Brittannië ingevlogen mariniers zich in het holst van de nacht vanuit een helikopter aan touwen op de tanker lieten zakken. Vervolgens overmeesterden ze de bemanning.

Een Iraanse functionaris erkende vrijdag dat de olie uit Iran afkomstig was, ook al gaven de officiële papieren aan dat die uit Irak afkomstig was. Aan de hand van elektronische volgsystemen viel af te leiden dat de boot weliswaar voor de Iraakse kust was geweest maar pas geladen was met olie ter hoogte van de Iraanse havenstad Assaluyeh. De supertanker, die vanwege zijn omvang niet door het Suezkanaal kon, voer daarna via Kaap de Goede Hoop richting Europa.

Iran geeft een andere uitleg aan de Britse actie dan de Britten. De machthebbers in Teheran verdenken hen ervan vooral te hebben gehandeld op aandringen van de Verenigde Staten, die al maandenlang toenemende druk op Iran uitoefenen. De Iraanse vermoedens werden gevoed door de reactie van de Amerikaanse nationale veiligheidsadviseur John Bolton, die sprak van „voortreffelijk nieuws” in reactie op de Britse inbeslagname.

Straf voor neerschieten drone

Het tankerincident komt op een gevoelig moment. De toestand in de Golf is nog altijd gespannen nadat president Trump twee weken geleden op het laatste moment een gewapende actie tegen Iraanse doelen afblies die waren bedoeld als straf voor het neerschieten van een kostbare Amerikaanse drone boven de straat van Hormuz.

Bovendien loopt juist deze zondag de uiterste datum af, die Iran de Europese ondertekenaars van het internationale nucleaire akkoord van 2015 had gesteld om de schadelijke effecten van de eenzijdige Amerikaanse economische sancties tegen Iran te verzachten. Indien de Europeanen geen actie ondernamen, zou Iran zijn productie van verrijkt uranium opvoeren. Samen met Iran hebben de Europese landen inmiddels wel een mechanisme opgezet, Instex, om handel te kunnen drijven maar daarvan is nog nauwelijks gebruik gemaakt en Iran acht dit niet voldoende.

Niet alleen van Iraanse zijde krijgen de Britten kritiek op hun actie. Ook Spanje is van plan een klacht in te dienen. Niet omdat Spanje de tanker met Iraanse olie naar Syrië had willen laten gaan maar omdat de Britten volgens de Spanjaarden ongevraagd in de Spaanse wateren hadden geopereerd. De Britten ontkennen dit. Volgens hen bevonden ze zich in de territoriale wateren van Gibraltar.